Profiel Klaas Dijkhoff

Van Zeikhoff naar Dijkhoff: de opmars van een kroonprins

Klaas Dijkhoff is een van de populairste politici van het land. Toch zijn er na zijn eerste periode als VVD-fractievoorzitter ook twijfels. Is Dijkhoff klaar om Mark Rutte op te volgen? En wil hij dat wel? De razendsnelle opkomst van een kroonprins ontleed.

Klaas Dijkhoff maakte indruk als staatssecretaris van Asiel, was politicus van het jaar in 2015, won de tv-quiz De Slimste mens en kreeg bij de laatste verkiezingen 146.226 voorkeurstemmen. Foto Jiri Buller

Bij de befaamde Frituur Christ ziet Ed Nijpels dat het goed is. Daar staat Klaas Dijkhoff na het jaarlijkse Jazz Festival in mei, ­Albert Heijn-tasje in de hand, wat biertjes te veel op, net als iedereen wachtend op ‘de beste friet van Breda’. Misschien dat de lezeressen van Cosmopolitan hem niet meer kiezen tot meest sexy politicus van het land – dat is zeven jaar en een kilo of acht geleden – maar de VVD-kroonprins is zichzelf gebleven.

Nijpels: ‘Gezellig en ontspannen. Dat tekent Klaas. Ik hoop dat hij zo blijft.’ De ex-partijleider draait er niet omheen: Dijkhoff is ‘de voor de hand liggende kandidaat’ om Rutte op te volgen.

En waarom niet? Hij maakte indruk als staatssecretaris van Asiel, was politicus van het jaar in 2015, veroverde een groot publiek door de tv-quiz De Slimste mens te winnen, kreeg bij de laatste verkiezingen 146.226 voorkeurstemmen en wordt volgens een recente peiling van Maurice de Hond gezien als de betrouwbaarste fractievoorzitter van de Tweede Kamer.

Wie een formule moet bedenken voor de moderne VVD-politicus komt bij hem uit: een gymnasiast die zich thuis voelt op de PSV-tribune, gepromoveerd jurist die geen carnaval over slaat; een door Vrij Nederland geprezen ‘voorbeeldige lezer’ die ook de taal van GeenStijl spreekt, de in VVD-klasjes doorgetrainde beroepspoliticus die toch authentiek overkomt.

En, o ja, hij is pas 37.

Onderkoeldheid of nonchalance

Toch is niet iedereen overtuigd na Dijkhoffs eerste periode als fractievoorzitter. Zijn eerste grote congresspeech riep ongekend felle tegenreacties op, zijn onderkoeldheid neigt volgens sceptici naar nonchalance en vaag blijft welke koers hij wil varen met de VVD.

Ergens diep in hun achterhoofd vrezen de liberalen met Dijkhoff dezelfde fout te maken als ooit met Nijpels. Die werd niet lang na zijn opkomst weer hardhandig afgedankt. ‘Een goede wijn die we te snel hebben opengetrokken’, oordeelde een partijgenoot.

Loopt Dijkhoff ook dat gevaar? En hoe reëel is het beeld dat van hem is ontstaan? Het geval-Klaas ontleed.

Klaas Dijkhoff Foto Jiri Buller

Zeikhoff

Kiezers met andere politieke voorkeuren vereenzelvigen Klaas Dijkhoff niet meteen met zijn partij. ‘Mensen hebben er tien jaar over gedaan om te geloven dat ik VVD’er ben’, merkt Dijkhoff recent op bij een optreden in Veldhoven. ‘Daarom ben ik stropdassen gaan dragen.’

De meeste Nederlanders leren hem pas kennen als de jonge staatssecretaris van Asiel midden in de vluchtelingencrisis van 2015 en 2016. Hij bouwt een imago op van een nuchtere, bijna apolitieke bestuurder die uitstijgt boven de partijen. ‘Een verstandig man die zich niet snel op sleeptouw laat nemen’, schrijft de Volkskrant.

Veel keus heeft Dijkhoff ook niet. Hij moet burgemeesters met verschillende politieke achtergronden overtuigen om asielzoekers in hun gemeenten op te nemen. Onversneden rechtse verhalen komen niet van pas. Een andere factor is de lof die de PvdA in die periode over hem uitstort. Daar zit ook politieke calculatie achter. De linkse regeringspartij heeft er belang bij om te suggereren dat het kabinet een gematigd PvdA-beleid uitvoert.

Onderbelicht blijft dat Dijkhoff zich ondertussen hard opstelt. Zo weigert hij de Hongaarse premier Victor Orbán te veroordelen als die de grenzen sluit. Achter de schermen moedigt hij Macedonië aan om de grens met Griekenland dicht te gooien.

Intern heeft Dijkhoff dan al duidelijk gemaakt dat immigratie en integratie voor hem het belangrijkste onderwerp in de politiek is. Hij vreest dat Nederland over veertig jaar minder vrij is dan nu.

Het is geen recente ingeving. Dijkhoff wordt op zijn 17de VVD-lid omdat Frits Bolkestein ‘zegt waar het op staat’. Over de multiculturele samenleving is hij dan al sceptisch. In zijn studententijd (rechten) komt hij als blogger Zeikhoff in actie op het moment dat een groep multiculturele jongeren onder de naam Kroesje besluit slogans tegen ‘de verrechtsing’ te verspreiden.

‘Ik vind het allemaal bono (je bent liberaal of je bent het niet), maar lichtelijk flauw word ik er wel van’, schrijft Zeikhoff, die dan ook de oprichting van een rechts alternatief – Bloesje – aankondigt. ‘Vandaar het idee om naast links en nog linkser Nederland ook ‘ons’ nog een stem te geven… Bloesje wordt geen organisatie. Ik ga geen posters plakken (dan was ik wel PvdA-lid geworden).’

Uiteindelijk produceert Bloesje een tiental slogans op de site. Bijvoorbeeld: ‘Gratis openbaar vervoer? Prima, de bus is toch voor plebs.’ En: ‘Kroesje? Dat is toch gewoon Loesje met spelfouten?’

In de zijn eerste grote congresspeech veertien jaar later klinken nog de echo’s van Zeikhoff door. Als fractievoorzitter hekelt Dijkhoff de ‘politieke-correcte drammers’ en ‘doodvermoeiende principiële mensen die precies weten wat correct is en ook eigenlijk niet meer willen dat we bepaalde grappen op tv maken’. ‘Ook dat ondermijnt onze vrijheid.’

‘Dijkhoff is steenrechts, maar hij lacht er vriendelijk bij’, oordeelt een VVD’er die anoniem wil blijven.

Jong pikkie

Dijkhoff geldt vanaf zijn debuut in Den Haag in 2010 als een natuurtalent. ‘Let op Klaas’, krijgen journalisten vrij snel te horen. Hier is een jongen die in 2009 uit het niets lijsttrekker werd in Breda en meteen de gemeenteraadsverkiezingen won. . ‘Hij moet nu alleen nog Nederlands leren praten’, zegt een VVD’er over zijn Brabantse accent.

De nieuwkomer is in werkelijkheid een product van de VVD-kweekvijver. Dijkhoff komt in beeld als hij rond 2005 van Tilburg naar Breda verhuist. Hij trouwt en gaat als promovendus onderzoek doen naar de consequenties van onbemande wapens en cyber warfare op het oorlogsrecht. Dijkhoff meldt zich aan bij de lokale VVD-afdelingen en doet als ‘jong pikkie’ corvee als secretaris in het plaatselijke partijbestuur. Zo komt hij ook in de interne opleidingsklasjes van de VVD terecht.

Bij de ‘regionale kadertrainingen’ behoort Dijkhoff meteen tot de beste 25 van het land. Hij mag door naar de ‘topkadertraining’, waar de grootste talenten weekenden lang intensieve training krijgen. Een driekoppige jury onder leiding van oud-minister Frank de Grave beoordeelt de deelnemers. ’We letten op van alles en nog wat’, zegt De Grave. ‘Er zijn debatten, presentaties, opdrachten. De intersociale contacten zijn belangrijk: hoe meng je je in een groep, welke rol speel je in discussies? Je ziet al snel wie erboven uitsteekt.’

Dijkhoff steekt erboven uit. Hij wint in 2008 de Frank de Grave-prijs, een voor de buitenwereld volstrekt onbekende onderscheiding die in de binnenwereld van de VVD indruk maakt. Het is geen garantie op een mooie politieke toekomst, maar wel een vingerwijzing. Zo kijkt niemand ervan op dat premier Rutte in 2017 de onbekende Harderwijkse wethouder Christianne van der Wal steunt als nieuwe partijvoorzitter. Ook zij is een winnaar van de De Grave-prijs.

Dijkhoff krijgt als beloning voor zijn zege een ‘presentatietraining’ cadeau bij Ton Elias, de oud-Den Haag Vandaag-verslaggever die dan een eigen communicatiebedrijf runt. Elias constateert al vrij snel dat de Brabander ‘razendslim’ is en ‘een vriendelijke man’, maar hij heeft ook kritiek. ‘Ik vond hem te nonchalant voor de camera en dat vind ik hem soms nog steeds. Het kan onverschillig overkomen. Mensen houden daar niet van. Daar moet hij mee ophouden.’

Het is kritiek die ook opduikt als Dijkhoff dit jaar deelneemt aan College Tour. Onderkoelde humor en relativeringsvermogen werken niet bij serieuze vragen over zijn diepere drijfveren in de politiek. ‘Ik wil wat ik denk dat goed is voor Nederland dichterbij brengen’, zegt hij zonder veel geestdrift. ‘Kroonprins Dijkhoff maakt matte indruk’, schrijft NRC Handelsblad. ‘Zelfs zijn giletje oogde vermoeid’, meent de Volkskrant.

Klaas Dijkhoff als staatssecretaris in 2016. Foto Jiri Buller

Het is de vraag of Dijkhoff zich er veel van aantrekt. Hij kan soms ‘knorrig’ reageren op kritiek, zo valt in zijn omgeving te horen. Als een onhandig filmpje op ­Facebook een keer niet goed valt, zegt de VVD’er ietwat verbolgen dat mensen maar moeten vragen wat hij bedoelt.

Volgens een partijgenoot is het ook zijn kracht dat hij advies in de wind durft te slaan. ‘Het is ontzettend moeilijk om geen eenheidsworst te worden’, zegt de VVD’er die net als Dijkhoff alle opleidingsklasjes heeft doorlopen. ‘Van iedereen wordt bij die trainingen hetzelfde verwacht, net zolang tot je allemaal op elkaar gaat lijken. Het is knap dat Klaas niet is veranderd. Hij is dicht bij zichzelf gebleven, toegankelijk, op z’n gemak met de mensen waar hij mee opgroeide.’

Campaigner

Dijkhoff is als jonge VVD’er niet bang om het heft in eigen hand te nemen. In 2009 stuurt hij een brief naar het bestuur over de situatie in Breda. Er is geen duidelijke kandidaat voor het lijsttrekkerschap bij de gemeenteraadsverkiezingen een jaar later, zo luidt zijn analyse. In de brief noemt hij twee namen die in aanmerking komen om de kar te trekken. De eerste is een zittend raadslid dat uiteindelijk niet beschikbaar blijkt. De tweede naam: Klaas Dijkhoff.

Het lokale bestuur ziet de kandidatuur meteen zitten, herinnert het toenmalige VVD- Kamerlid uit Breda Cees Meeuwis zich. ‘Voor de gewone leden was hij een onbekende, maar wij hadden echt geen regie vanuit Den Haag nodig om te zien dat Klaas voor ons een zegen was. Opeens konden we een jonge, sprankelende, intelligente kerel op het podium zetten.’

Niet iedereen is zo snel overtuigd. De lokale krant BN/De Stem reageert sceptisch: ‘Hij komt niet uit Breda, heeft geen netwerk, geen dossierkennis en geen bestuurlijke ervaring in een gemeenteraad.’

Een aantal lokale VVD’ers is al even verbaasd. ‘Dijkhoff kwam plotseling binnenvliegen’, zegt toenmalige VVD-raadslid Joep Taks die inmiddels is overgestapt naar 50Plus. ‘ Het was een grote verrassing dat iemand van buiten meteen zo hoog in de hiërarchie kwam. Mijn indruk: hij werd gelanceerd door de partijtop.’

Taks ziet in Dijkhoff een exponent van de hardere, jonge garde die aan de macht is gekomen in de VVD. ‘Er is een gebrek aan empathie voor de mensen die het moeilijker hebben. Dat Dijkhoff nu pleit voor het aanpakken van de uitkeringen; daar gruwel ik van.’

Het is een verwijzing naar Dijkhoffs eerste grote speech afgelopen mei op het VVD-partijcongres waarin hij Nederland vergelijkt met een polis, de klassieke Griekse samenlevingsvorm die een strikt onderscheid maakt tussen burgers en niet-burgers. Pas als je een bijdrage levert, hoor je erbij. Er zijn rechten maar ook plichten.

Dijkhoff illustreert zijn verhaal met een pleidooi voor de verlaging van uitkeringen. Alleen als een bijstandsgerechtigde betrokkenheid toont met de polis – door op taalles te gaan, cursussen te volgen en te solliciteren – krijgt hij er ‘stapjes bij’.

De toespraak lokt ongekend felle kritiek uit. ‘Hij maakt de bijstand nog vernederender: eerst straf en pas bij goed gedrag meer geld’, schrijft De Groene Amsterdammer. Volkskrant-columnist Peter Middendorp: ‘Wie een lul speelt, beste Klaas, is een lul.’

Dijkhoff moppert een paar dagen later bij Pauw dat zijn woorden zijn verdraaid. Hij wil niet bezuinigen. Misschien moet er wel geld bij. Maar een concrete uitwerking van zijn plan ontbreekt. De poging tot damagecontrol lokt vooral nieuwe kritiek uit.

Geen 'moeder-Teresa-complex'

De speech past wel bij zijn stijl. Ook als jonge lijsttrekker in Breda vaart hij een rechtse koers. Een ‘moeder-Teresa-complex’ is aan hem niet besteed, laat hij dan al aan linkse critici weten. Hij jat een LPF-idee om ‘stadsmariniers’ door de straten van Breda te sturen, wil het armoedebeleid versoberen (‘waarom kunnen mensen met een BredaPas gratis naar de Efteling, terwijl de rest van Nederland voor een korting spaart bij Albert Heijn?’) en keert zich tegen de komst van asielzoekers (‘geen azc in ons Breda!’).

Dijkhoff eist zo een hoofdrol op in de campagne. ‘Hij wekt de indruk dat hij al jaren meedraait’, schrijft BN/De Stem na een verkiezingsdebat. ‘Hij kwam met gevatte antwoorden, had scherpe standpunten en liet eerlijk weten dat hij niet alles kan oplossen.’

Dijkhoff maakt van de VVD de grootste partij in Breda, maar een nieuwe zet is dan al in de maak. Als zijn promotieonderzoek naar oorlogsrecht bijna af is, solliciteert hij naar een post als beleidsmedewerker bij de Tweede Kamerfractie. Dijkhoff wordt afgewezen – naar verluidt omdat hij alleen geïnteresseerd was in immigratie en asiel – maar de partijtop heeft grotere plannen. Hij komt op de lijst voor de Tweede Kamerverkiezingen.

Dijkhoff probeert het Kamerlidmaatschap te combineren met de gemeenteraad, maar in 2013 kiest hij exclusief voor het Binnenhof. ‘Breda is te klein voor talenten als Klaas’, schrijft de lokale krant.

Klaas Dijkhoff recentelijk bij een optreden in Veldhoven: ‘Mensen hebben er tien jaar over gedaan om te geloven dat ik VVD’er ben. Daarom ben ik stropdassen gaan dragen.’ Foto Jiri Buller / de Volkskrant

Bestuurder

Waarom weet de ene nieuwkomer op te klimmen in de Haagse pikorde, terwijl de andere debutant nooit de status van backbencher ontstijgt? Voor de buitenwereld blijft dat vaak een raadsel, maar in een fractie wordt snel duidelijk wie meekan en wie niet. Dijkhoff zegt in het begin niet veel, maar als hij spreekt, wordt er geluisterd. ‘Hij heeft de gave van het woord’, zegt een VVD’er. ‘Het was niet iemand die zich verloor in bijzaken.’

Wat helpt, is dat Dijkhoff dan al geldt als whizzkid. Hij heeft eerder vanuit Breda een plan naar het partijbestuur gestuurd om meer in te zetten op digitale campagnes. Er komt weinig van terecht, naar verluidt ook omdat toenmalig partijvoorzitter Ivo Opstelten het stuk vol hyperlinks laat uitprinten.

In Den Haag wordt zijn meedenkende houding alsnog beloond: de partijtop maakt hem in 2013 campagneleider voor de gemeenteraadsverkiezingen. Het betekent ook dat hij voortaan veelvuldig contact heeft met de patron, Mark Rutte.

Dijkhoff blijkt handig in de omgang. Als een oudere politicus vraagt wat hij vindt van een bepaald optreden, antwoordt Dijkhoff dat hij geen slijmbal wil zijn. Hij likt niet naar boven, maar is ook geen ruziezoeker. Hij kan Rutte subtiel bijsturen, zegt een bron die de interactie tussen de mannen van dichtbij zag. ‘Dan begint hij met zinnetjes als: ‘We moeten er ook aan denken dat..’

Dijkhoffs groeiende status blijft grotendeels beperkt tot de binnenwereld, maar in 2015 moet de partij hem eerder dan gepland voor de leeuwen gooien. Na het gedwongen vertrek van Opstelten en Fred Teeven zijn er weinig externe kandidaten die willen toetreden tot het wankele kabinet-Rutte II. De blik gaat naar twee ongeteste Kamerleden: Van der Steur en Dijkhoff, twee mannen die zo’n innige band hebben dat ze later elkaars huwelijk voltrekken.

De afloop is bekend: Van der Steur gaat ten onder, Dijkhoff blijft drijven. Mensen die met hem hebben gewerkt roemen zijn kalmte. Ook nu als fractieleider is dat een vaak terugkerende omschrijving: Klaas is een koele kikker.

De kalmte van Dijkhoff wekt in zijn tijd als staatssecretaris ook verbazing. In vergelijking met zijn voorganger Teeven maakt Dijkhoff minder uren, ondanks het uitbreken van de vluchtelingencrisis. De staatssecretaris leest zijn stukken digitaal op weg naar Breda of thuis en komt snel tot de essentie. Hij bemoeit zich met de hoofdlijnen, maar durft ook veel aan ambtenaren over te laten.

Dijkhoff heeft daarbij geluk dat het ministerie precies de goede topambtenaar in huis heeft, de van het Centraal Orgaan Opvang Asielzoekers (Coa) afkomstige Jan-Kees Goet. Nog steeds spreken ingewijden met bewondering over de wijze waarop de toenmalig directeur-generaal Vreemdelingenzaken de toestroom van asielzoekers in goede banen leidt. Het straalt ook af op Dijkhoff.

Klaas Dijkhoff is de kroonprins van de VVD. Hij neemt niet meer de moeite om dat te ontkennen. Foto Jiri Buller

Leider

Nu zit hij in een van de mooiste werkkamers van het Binnenhof. Uitzicht op de Stadhouderspoort, een secretaresse voor de deur. Hij is de kroonprins van de VVD. Dijkhoff neemt niet eens meer de moeite om dat te ontkennen. Als hij om zich heen kijkt, ziet hij niemand anders meer. Edith Schippers in de luwte, Halbe Zijlstra beschadigd, Jeanine Hennis uit beeld, Fred Teeven vertrokken, de oude rot Henk Kamp uitgezwaaid.

Dijkhoff heeft zelf al opgemerkt dat het ‘statistisch gezien’ slecht met hem gaat aflopen. Hij heeft zich ingelezen met het boek Kroonprinsenleed van Ed van Thijn, over machtswisselingen in de politiek. Rode draad: het gaat zelden goed. Geweldig boek, aldus het gortdroge oordeel van Dijkhoff.

De VVD-fractievoorzitter staat bekend om zijn koele analyses, ook van zijn eigen positie. De media-aandacht was tot dusver overdreven positief; dat kan alleen maar minder worden. En dat de partijtop zo is uitgedund, maakt hem kwetsbaar. Als tegenstanders de VVD willen aanvallen dan zijn er twee logische doelwitten. Rutte en hij.

Dijkhoff heeft intern ook al opgemerkt dat het rapport over de ondergang van de VVD nu al geschreven kan worden. Het zal een kopie zijn van de studies die eerder over PvdA en CDA verschenen na hun gloriejaren in het Torentje: te weinig tegenspraak, te veel nadruk op besturen, een gebrek aan ideeën.

De kroonprins probeert de bestuurderskramp te verdrijven. Om het verwijt van ideeënarmoede tegen te gaan heeft hij Kamerleden en medewerkers ingedeeld in groepjes met thema’s als identiteit en ‘winnaars en verliezers in de samenleving’ – een verwijzing naar de rapporten van het Sociaal en Cultureel Planbureau. Soms worden sprekers van buiten uitgenodigd en er is al een heisessie geweest over de vraag: voor wie zijn we er?

Het zijn bijeenkomsten die ook scepsis oproepen. Ervaren Kamerleden hebben al bij Dijkhoff nagevraagd of er dit keer wél wat gaat gebeuren met al die nieuwe plannen. Ze hebben het tenslotte onder het fractievoorzitterschap van Zijlstra al eens geprobeerd. De brainstormsessies vonden toen ironisch genoeg plaats in een Haags kantorencomplex met de naam de Rode Olifant. Een slecht voorteken aangezien Rutte visie vergeleek met een olifant die alleen maar in de weg staat.

Er is uiteindelijk amper iets met alle ideeën gebeurd. ‘Het was bezigheids­therapie voor de fractie’, zegt een VVD’er die erbij was. ‘Don’t rock the boat. Dat blijft het devies.’

Dijkhoff kan niet garanderen dat het nu anders gaat. Hangt af van de ideeën, heeft hij de sceptici in zijn fractie laten weten.

Dat de fractievoorzitter op twijfel stuit, heeft ook met zijn eigen rol in de partijtop te maken. Hij was erbij toen de VVD ervoor koos campagnes meer op emoties te baseren. De analyse die erachter schuilging: nieuwe ideeën lijken te veel op nieuwe beloften en Rutte kan door zijn geloofwaardigheidsprobleem geen nieuwe beloften meer doen. Kreten als ‘pleur op’, ‘kies voor doen’ en ‘Nederland moet Nederland blijven’ zijn dan veiliger. Toen Dijkhoff laatst op het congres wat nieuwe ideeën besprak, voegde hij er meteen een vertrouwde disclaimer aan toe: ‘Dit zijn geen beloften.’

VVD-fractievoorzitter Klaas Dijkhoff staat bekend om zijn koele analyses, ook van zijn eigen positie. Foto Jiri Buller

Alleen maar positieve dingen

De last van het regeren drukt op heel de partij. Kamerleden hebben de verkiezingsprogramma’s en coalitieakkoorden verinnerlijkt; het valt dan niet mee om nog ‘buiten de kaders’ te denken. De positie van Dijkhoff is ook niet eenduidig. Hij maakt zich zorgen over zaken als immigratie en persoonlijke vrijheid, maar op veel andere terreinen is hij een pragmaticus. In zijn eerste Kamerdebat als fractievoorzitter verklaarde hij al de liefde aan het compromis: ‘Waarom werken we niet meer samen? Waarom zouden we allemaal gaan voor ons eigen gelijk?’

VVD’ers hebben de opdracht gekregen alleen positieve dingen over elkaar te zeggen, maar dat de kroonprins het gaat redden is ook voor sommige partijgenoten nog geen uitgemaakte zaak. Dijkhoff is goed in het onderkoeld afslaan van aanvallen, maar is hij ook de man die het VVD-verhaal bevlogen kan vertellen?

Er is ook nog een andere vraag die geregeld terugkomt. Wil hij Rutte wel opvolgen? Dijkhoff zag zijn eerste huwelijk al na twee jaar op de klippen lopen. Hij is sinds kort weer getrouwd en vorig jaar werd hij voor de eerste keer vader. De obsessieve toewijding van Rutte zal hij nooit kunnen evenaren.

Dijkhoff is door een samenloop van ­talent, ambitie, geluk en toeval tot de top van de Nederlandse politiek doorgedrongen. Zo’n tien jaar geleden noemde hij zich nog Zeikhoff, nu is hij de kroonprins die alle ogen op zich gericht weet. Het Torentje lonkt. ‘Maar je moet het hem niet toewensen’, zegt Ed Nijpels bezwerend. ‘Want dan wordt hij het niet.’

De ex-kroonprins kan het weten.

Verbetering: In een eerdere versie van dit artikel stond dat Klaas Dijkhoff politicus van het jaar was in 2017. Dat moest 2015 zijn. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.