AnalyseVerenigde Staten

Van (zeer) progressief naar (zeer) conservatief: Trump maakt haast met opvolging Ginsburg

Met de dood van opperrechter Ruth Bader Ginsburg zijn de Verenigde Staten in een politiek spiegelbeeld van 2016 beland. Toen hielden de Republikeinen een benoeming van een hoge rechter tegen, want dat kwam ze beter uit. Nu willen de Republikeinen juist haast maken, want dat komt ze gelegen. Zo kunnen ze het Amerikaanse Hooggerechtshof verder naar rechts laten kantelen.

Ruth Bader Ginsburg in 2009 in het Congres in Washington DC.Beeld Reuters

President Donald Trump twitterde dit weekend dat hij de procedure voor een nieuwe rechter ‘zonder vertraging’ wil laten beginnen. Tijdens een toespraak in North Carolina zei hij dat de opvolger van Bader Ginsburg een vrouw moet worden. De naam die het vaakst wordt genoemd is Amy Coney Barrett, een conservatieve katholieke rechter die drie jaar geleden door Trump aan een hof in Indiana werd benoemd.

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie

De meeste van zijn Republikeinse partijgenoten in de Senaat, die de benoeming moet goedkeuren, willen dat ook. Maar twee van hen zeiden dit weekend tegen te zijn. De Republikeinen, die 53 van de honderd zetels in de Senaat bezetten, kunnen maximaal drie dissidenten hebben.

Bader Ginsburg, alias RBG, alias The Notorious RBG, die over belangrijke progressieve zaken zoals abortus en het homohuwelijk heeft geoordeeld, stierf vrijdag na een strijd van twee decennia tegen kanker. Ze had hard tegen haar ziekte gevochten en wilde het tot na de installatie van een mogelijke nieuwe president zien vol te houden, maar kwam een paar maanden te kort.

Grote gevolgen

Dit is Amerika: het precieze moment waarop een enkele hoogbejaarde sterft, kan grote gevolgen hebben voor de toekomst van het land. Nu kan president Donald Trump een vervanger aanwijzen die, als die door zijn Republikeinse partijgenoten in de Senaat wordt goedgekeurd, voor decennia in het Hooggerechtshof kan zitten.

Omdat Bader Ginsburg (zeer) progressief was, en Trump waarschijnlijk een (zeer) conservatieve opvolger zal aanwijzen, zou dat het ideologische zwaartepunt van het Hof een stuk naar rechts verplaatsen. De nieuwe verhouding, 6-3 in het voordeel de conservatieven, kan een belangrijk stempel gaan drukken op ‘culturele’ kwesties zoals abortus en lhbti-rechten, maar ook de raciale en economische ongelijkheid in het land verder vergroten en de zittende machthebbers beschermen.

Daarbij komen een paar fundamentele ‘ondemocratische’ aspecten van de Amerikaanse democratie samen. Trump is gekozen door een minderheid van Amerika. De Republikeinen in de Senaat vertegenwoordigen 18 miljoen Amerikanen minder dan de Democraten (dit komt doordat elke staat twee senatoren naar Washington mag afvaardigen, of er nou veel of weinig mensen wonen). De conservatieve meerderheid in het Hooggerechtshof ‘vertegenwoordigt’ dus ook een minderheid van de VS.

Overigens is het Hof al sinds 1969 conservatief. Volgens Adam Cohen, auteur van Supreme Inequality, komt dat niet alleen doordat er de afgelopen halve eeuw vaker door Republikeinen dan door Democraten is geregeerd, maar ook doordat conservatieven strategischer opereren: rechtse rechters geven er de brui aan als de Republikeinen aan de macht zijn, zodat ze door een conservatief kunnen worden vervangen. Bader Ginsburg kreeg de laatste jaren kritiek, omdat zij niet met pensioen is gegaan toen Obama president was.

Bonus voor Trump

Voor Trump, die Bader Ginsburg in een eerste reactie een ‘fantastische vrouw met een fantastisch leven’ noemde, is haar dood (hoe cynisch dat ook klinkt) een bonus. Een belangrijke reden waarom hij in 2016 de steun van conservatieve christenen kreeg, was omdat hij kon beloven minimaal één hoge rechter te benoemen. Dat was de vacature die de Republikeinen in de Senaat maandenlang hadden opengehouden, door een voordracht van toenmalig president Barack Obama niet in behandeling te nemen. Daarna volgde nog de benoeming van Brett Kavanaugh, die mogelijk was gemaakt door een conservatieve rechter die tijdig met pensioen ging. En nu is er dus een derde plek. 

Grote roerganger bij dit alles is Mitch McConnell, senator uit Kentucky, en aanvoerder van de Republikeinse Senaatsfractie. Hij was degene die in 2016 meteen begreep hoe waardevol een dode hoge rechter kon zijn. Twee uur nadat in februari van dat jaar Antonin Scalia was overleden, twitterde hij: ‘Deze vacature mag niet worden ingevuld tot we een nieuwe president hebben.’ Want, was zijn argument, de kiezer moet daarover besluiten, en dus moet het wachten tot ná de verkiezingen. Maar ja, toen was Obama nog president.

Beeld EPA

Nu is de redenering 180 graden gedraaid. Wat gebeurt er als er in het laatste jaar van het presidentschap weer een vacature ontstaat, vroegThe Atlantic vorig jaar. ‘Oh, dan vullen we die’, zei McConnell, zonder met de ogen te knipperen. Want nu is Trump president, en heeft de kiezer er wél groen licht voor gegeven, in de ogen van McConnell. Volgens hem is de situatie nu anders, omdat er zowel een Republikein in het Witte Huis zit als een Republikeinse meerderheid is in de Senaat. McConnell bevestigde vrijdagavond wat iedereen al wist: hij gaat de kandidaat die de president straks voordraagt in stemming brengen.

Lastig parket

Ook een aantal senatoren maakten dit weekend al deze draai. Lindsey Graham uit South Carolina zei zaterdag dat hij ‘president Trump zal steunen bij het vullen van de vacature die is achtergelaten door rechter Ginsburg’. In 2016 en 2018 zei hij nog dat in een laatste jaar van een presidentschap geen nieuwe hoge rechters moeten worden benoemd. ‘Ik wil dat jullie die woorden tegen me gebruiken’, voegde hij in 2016 aan die uitspraak toe.

Die draai zal tegen hem worden gebruikt in zijn eigen senaatsrace. Daarmee is de successiekwestie niet noodzakelijkerwijs een electoraal voordeel voor de Republikeinen, maar ook een mogelijk risico.

Twee ‘kwetsbare’ Republikeinen, Susan Collins (Maine) en Lisa Murkowski (Alaska) hebben mede daarom aangekondigd de benoeming van een opvolger voor Bader Ginsburg over de verkiezing heen te willen tillen. Wat Mitt Romney (Utah) wil, is nog een vraagteken.

Ook de senaatsrace in Arizona, waar de oud-astronaut Mark Kelly namens de Democraten favoriet is om Martha McSally te verslaan, is extra interessant geworden. Omdat McSally als een soort invalkracht op de zetel zit die vrijkwam na de dood van John McCain, mag de winnaar van die strijd al op 30 november op die stoel gaan zitten (alle anderen moeten wachten tot januari). Dat zou nog extra druk zetten op de door de Republikeinen gewenste benoemingsprocedure.

Furieus

De Democraten intussen zijn furieus over de ‘hypocrisie’ van de Republikeinen. Zij dreigen onder meer met een uitbreiding van het Hooggerechtshof (dat kan, dat aantal is niet vastgelegd in de Amerikaanse grondwet) als de Republikeinen hun zin doordrijven. Daarmee zouden ze de conservatieve meerderheid kunnen verdunnen of zelfs opheffen, maar dat kan alleen als de Democraten behalve het presidentschap ook een meerderheid in de Senaat veroveren. ‘We hebben onze opties’, zei oppositieleider Nancy Pelosi zondag op ABC, zonder zich nader te verklaren. Ook een tweede impeachment van Trump, na de verkiezingen (tot de inauguratie van de eventuele nieuwe president) sloot zij niet uit.

De Amerikaanse vlag bij het Supreme Court hing vrijdagavond halfstok.Beeld REUTERS

Meer over Ruth Bader Ginsburg

Ruth Bader Ginsburg, opperrechter van het Amerikaanse Hooggerechtshof, had de status van rockster. Vrijdagavond overleed ze. Progressieven vrezen dat Donald Trump, nog net voor de verkiezingen, een conservatieve opvolger op haar plek zet. Lees hier ons postuum.

De uit 2018 daterende documentaire RBG, over het leven en het werk van Ruth Bader Ginsburg, kreeg in de Volkskrant vier sterren. De documentaire is klassiek opgebouwd uit interviews en archiefbeelden. Het beeld van Ginsburg dat uit deze beelden oprijst: feilbaar doch energiek, eigenzinnig en een leven lang gedreven door haar strijd voor gelijkheid tussen mannen en vrouwen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden