Van wie is het water?

Op een klein uur rijden van Bali's toeristenenclaves ligt Tabanan, een weelderig groene provincie waar het dagelijks leven zich in slow motion lijkt te voltrekken. Een os sjokt door de bevloeide rijstvelden, die terrasgewijs tegen de hellingen liggen. Boeren staan kuitdiep in het water om hun oogst te controleren. Na elke bocht verschijnt opnieuw een landschap met de onwerkelijke schoonheid van een kalenderplaat. Tabanans sawa's staan op de nominatie voor de Werelderfgoedlijst.


Het is regentijd. Binnen een paar minuten kan de lucht betrekken en valt het water met bakken uit de hemel. Dan gutst het door de dorpsstraten en klotst het over de gootjes van het sawa- systeem, dat al duizend jaar lang goed functioneert, maar toch wordt bedreigd.


Eind jaren negentig begon de Balinese overheid een deel van het water uit natuurlijke bronnen in de bergen af te tappen voor commerciële drinkwaterfabrieken en de booming toeristen- industrie. 'In één provincie liepen de landbouwproblemen vorig jaar zo hoog op dat boeren de waterfabriek bezetten', zegt Made Mangku, onafhankelijk bemiddelaar tussen boeren en overheid. 'De fabriek nam veel meer water dan contractueel was vastgelegd. De rijstproductie in dat gebied werd ongeveer gehalveerd, maar de overheid trad niet op tegen de exploitant.'


Halverwege de sawahelling is een rij vakantievilla's gebouwd. Ze hebben het mooiste uitzicht van de wereld, maar de bouw van toeristische accommodatie heeft al op meerdere plaatsen het kwetsbare watersysteem verstoord.


Bali is niet de enige plaats waar het booming toerisme een aanslag doet op de zoetwaterreserves. 'Vooral in ontwikkelingslanden wordt toerisme gezien als de kip met de gouden eieren - snel geld. Hotels schieten uit de grond zonder milieueffectrapportages, laat staat een masterplan', zegt Rachel Noble van Tourism Concern, een Britse organisatie voor mensenrechten in relatie tot toerisme. Begin 2010 heeft Tourism Concern een wateroffensief gelanceerd: een universitair onderzoeksprogramma in diverse continenten dat dit jaar wordt aangevuld met campagnes gericht op touroperators en, later, vakantiegangers.


'Westerse hotelketens werken aan duurzamer watergebruik door bijvoorbeeld het installeren van zuiniger douchekoppen en het recyclen van afvalwater. Heel goed, maar het betreft alleen water in het eigen hotel. Ze hebben geen grip op de natuurlijke bronnen', aldus Noble. Tourism Concern documenteerde inmiddels waterproblemen veroorzaakt door toerisme in de Cariben, India, Afrika, Indonesië en Midden-Amerika.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden