Van VVD'ers in de cel tot een uitgemergelde ijsbeer: dit waren de grootste missers van 2017

Het factcheckteam van de Volkskrant scheidt de zin van de onzin

Het factcheckteam van de Volkskrant hield het afgelopen jaar zo'n honderd claims tegen het licht - plus dat er links en rechts nog wat staande wijsheden sneuvelden. Een abc van de onzin, van armoede tot zonnepark.

Deze ijsbeer is het slachtoffer van klimaatverandering - klopt dit wel? Foto Video SeaLegacy

Armoede

Wie in armoede leeft, heeft minder actieve hersenen, volgens hersenscans die Nadja Jungmann van de Hogeschool Utrecht en haar partner Peter Wesdorp van het bedrijf WhatWorks op cursussen en in het NOS Journaal toonden. Totdat de Volkskrant ontdekte dat Jungmann haar hersenplaatjes had opgeduikeld uit een onderzoek naar extreem verwaarloosde Roemeense weeskinderen. Totaal onvergelijkbaar met volwassenen zonder geld, is het eensluidende oordeel van hersenexperts.

Klopt dit wel?

Voor deze en meer factchecks: www.volkskrant.nl/kloptditwel.

Het factcheckteam van de Volkskrant bestaat uit: Jennie Barbier, Robin Bekker, Tomas van Dijk, Maarten Keulemans, Ronald Veldhuizen en Enith Vlooswijk.

Baby's

Baby's die met de handjes eten in plaats van met bestek blijven slanker, zo gonsde afgelopen zomer rond. Dat blijkt inderdaad uit de cijfers, maar het onderzoek rammelt: aannemelijk is immers dat de met de handjes etende baby's sowieso gezonder worden opgevoed, door hoogopgeleide, rijkere ouders die de hippe babytrends volgen.

CO2

Nog geen etmaal was Eric Wiebes minister of hij ging al de fout in. Nederland staat helemaal niet 'vooraan in het terugdringen van CO2', maar bungelt juist onderaan. Zie bijvoorbeeld de 'CO2-intensiteit', de hoeveelheid CO2 die een economie uitstoot per miljoen verdiende euro's. In de G20 daalde dat getal met 2,6 procent gemiddeld; in Nederland ging het juist 0,1 procent omhoog.

Drenthe

Nergens woont een mens zo fijn als in Drenthe, aldus de Rabobank, die net een campagne was begonnen om uit te dragen dat de bank aan meer denkt dan geld alleen. Tot we de cijfers controleerden: het welbevinden in Drenthe is statistisch waarschijnlijk niet hoger dan dat in Overijssel, Zeeland, Noord-Holland of welk ander gemoedelijk platteland ook.

EPA

Oftewel: 'Environmental Protection Agency', het milieuministerie van de VS. Dat zou het woord 'klimaatverandering' op last van Trump van zijn website hebben geschrapt, volgens berichten die al begin 2017 rondgingen. Maar nee. Het verhaal bleek te herleiden tot een kleine, technische herformulering van een definitie ergens op een deelpagina, die bovendien nog onder Obama was afgesproken.

Fake news

Het incident zou de toon zetten van het publieke debat in de VS en daarbuiten: Witte Huis-woordvoerder Sean Spicer, die na de beëdiging van Donald Trump bezwoer dat er nog nooit zoveel mensen bij een inauguratieplechtigheid aanwezig waren als die dag. Terwijl luchtopnames bewezen dat het veld amper halfvol was. Wij negeren zelfs de meest tastbare feiten als we daar zin in hebben, leek Spicer te willen zeggen.

De inauguraties van Trump en Obama in beeld Foto reuters

Gaydar

Roepnaam voor een kunstmatig intelligent algoritme dat homo's feilloos aan hun portret zou herkennen. Maar dat lukt alleen in zeer specifieke een-op-een-vergelijkingen, bleek bij nadere inspectie van de cijfers. In de gewone bevolking zijn hetero's te talrijk: de computer ziet dan vooral veel hetero's aan voor homo.

Tekst gaat verder onder de video

Hiaat

Warmt de aarde langzamer op dan de meeste deskundigen denken? Een 'hiaat' in de opwarming, tussen ongeveer 2000 en 2014, deed vermoeden van wel. Maar nu ook 2017 extreem warm bleek, is er van een dip in de grafieken helemaal geen sprake meer: de wereldtemperatuur gaat gewoon steeds verder omhoog.

IJsbeer

Een uitgemergelde ijsbeer in Canada zou het 'gezicht' zijn van klimaatverandering, aldus een filmpje dat in milieukringen rondging. Totdat biologen erop wezen dat deze beer nou net níét het slachtoffer leek van verdwijnend poolijs. Er leek vooral sprake van een ziek, oud dier, gefilmd in een gebied waar het met de ijsberen naar omstandigheden goed gaat.

Tekst gaat verder onder de video

Jongeren

Jongeren gaan 'gebukt' onder 'ontwrichtend' smartphonegebruik van hun ouders, aldus de Nationale Academie voor Media en Maatschappij, een cursusinstituut voor verantwoord mediagebruik. Gebaseerd op een enquête en op tamelijk willekeurig bij elkaar gegrabbelde losse uitspraken van kinderen.

Kuur

'Deze kuur afmaken'. Bij antibiotica kan dat voorschrift van de verpakking, kwam afgelopen zomer aan het licht. Het idee dat een antibioticakuur helemaal op moet, blijkt terug te gaan op een tamelijk losse opmerking die de ontdekker van de penicilline Alexander Fleming ooit maakte. Beter is het om met antibiotica de eerste klap toe te dienen en de rest over te laten aan het immuunsysteem.

Leren

Kinderen leren het beste in de middag, hadden onder meer RTL en de NPO begrepen. Gebaseerd op nota bene een televisie-experiment, waarbij scholieren een vallende liniaal moesten vangen - wat uiteraard meer zegt over reactiesnelheid dan over leervermogen.

Moslims

Een kerstmarkt in Litouwen zou kort en klein zijn geslagen door moslimimmigranten, aldus een filmpje dat in ons land werd verspreid door onder meer enkele PVV-raadsleden. Het filmpje bleek gemaakt tijdens rassenrellen in Baltimore en bewerkt door er een kerstmuziekje onder te zetten.

Nareizigers

Per statushouder komen er naderhand nog eens drie familieleden naar ons land, zei IND-directeur Rob van Lint in april op een persconferentie. Dat gaf ronkende koppen op GeenStijl, maar het klopte niet: Van Lint had het alleen over de minderheid die van zijn recht op gezinshereniging gebruikmaakt. Als rekening gehouden wordt met alle statushouders komt er per persoon maar 0,5 tot 1,2 familielid mee.

Ontbossing

Nederland ontbost net zo snel als de Amazone, aldus de Wageningse onderzoeker Eric Arets op de radio. Strikt genomen correct, maar wel een retorische truc om het bosverlies in Nederland groter te laten lijken. Arets had het over percentuele afnames; gemeten in bosoppervlak is het verlies in de Amazone natuurlijk veel groter. Bovendien gaat er in de Amazone oerbos verloren en bij ons niet.

Penis

'Small penis' is de meest gegoogelde zoekterm, liet NRC-columnist Bas Heijne zich ontvallen. Maar zelfs een winnaar van de PC Hooftprijs zit er weleens naast: penis is weliswaar het meest gegoogelde lichaamsdeel, maar in absolute zin winnen termen als 'weather', 'sports', 'recipe', 'music', 'food' en 'porn' het ruimschoots.

Foto Colourbox

Quote

'Ik durf te stellen dat van onze leden er minder vast zitten dan van de VVD', zei captain Henk Kuipers van motorclub No Surrender op een persconferentie. We turfden zes VVD-bestuurders in de cel, tegenover acht No Surrenderleden.

Radio

Mensen horen liever een man dan een vrouw op de radio; vrouwenstemmen vinden we maar irritant. Totdat we naplozen waar deze geregeld herhaalde omroepwijsheid eigenlijk vandaan komt: het onderzoek waarop het is gebaseerd, wijst juist uit dat mensen liever vrouwenstemmen horen.

Smartphone

Alleen al een berichtmelding van een smartphone is genoeg om kinderen gevaarlijk af te leiden van het verkeer, stelde Veilig Verkeer Nederland bij de aftrap van een campagne. Gebaseerd op eigen onderzoek, dat bij controle zo'n resultaat helemaal niet had opgeleverd. Áls het onderzoek al iets aantoonde, is het dat een telefoonpingel kinderen juist iets alerter maakt.

Tienduizend illegalen

In Amsterdam lopen zo'n tienduizend illegalen rond. Bloedlink, qua terreurdreiging, vindt Theo Hiddema van Forum voor Democratie. Onafhankelijke onderzoeken komen echter veel lager uit: een stuk of vierduizend. Het getal van tienduizend zingt al zeker sinds de jaren zeventig rond en lijkt nattevingerwerk.

Uitgaansscene

Vergeet de Russen: als het gaat om riskant zuipen, met black-outs en EHBO-opnames, is Nederland nummer drie van de wereld. Een verontrustend item hierover bij Nieuwsuur, aangereikt door de Jellinek Kliniek, bleek echter gebaseerd op niet-representatief onderzoek onder jonge stappers, bedoeld om nieuwe trends in het uitgaansleven te signaleren.

Vloeken

Mensen die veel vloeken zijn intelligenter, pompten de weetjeswebsites deze herfst rond. Onderzoek had een licht verband aangetoond tussen vloeken en een wat stuurse, non-conformistische, eigenzinnige persoonlijkheid. Een karaktertrek, die in het jargon 'intellect' heet - vandaar de verwarring.

Werkloos en slim

Zit een op de drie hoogbegaafden daadwerkelijk werkloos thuis, zoals diverse media aan het begin van het jaar beweerden? Naspeuring leert dat het gaat om een spookgetal: ooit ontstaan als losse, informele gok, en sindsdien zo vaak herhaald dat het onderhand lijkt te gaan om een keihard statistisch feit.

XXX

Volop seksweetjes passeerden dit jaar de revue: klaarkomen helpt tegen prostaatkanker, seks verbetert de werkprestaties, kerkbezoek geeft net zo'n 'high' als seks. Lang verhaal kort: stuk voor stuk onjuist.

Yeti

Yammer. Haren, huidresten en botten van het enigmatische bergwezen blijken bij nader inzien gewoon afkomstig van beren. Enkele reis fabeltjesland, deze verschrikkelijke sneeuwman.

Zonnepark

Een zonnepark kleiner dan Terschelling is al voldoende om heel Nederland van energie te voorzien, beweerde energieleverancier Vrijopnaam afgelopen lente monter in een reclame. Totdat we het narekenden: je hebt minimaal een eiland zo groot als Texel nodig. Waarna Vrijopnaam sportief zijn reclame aanpaste - hebben we de wereld tóch nog een heel klein beetje verbeterd.

Meer over