nieuws overheidsinspecties

Van Vollenhoven wil één Nationale Inspectie, maar is dat wel een slim idee?

‘Gesjoemel met regels, bewust genomen risico’s, ongelukken die voorkomen hadden kunnen worden.’ In zijn boek Roep van een Waakhond biedt Pieter van Vollenhoven de oplossing: het instellen van één Nationale Inspectie. Alle tien overheidsinspecties moeten onder het nieuwe centrale orgaan gaan vallen. Van Vollenhoven wil daarmee onafhankelijker toezicht en verbetering van waarheidsvinding bij de inspectie. Maar is zijn plan een verbetering of leidt deze centralisering alleen maar tot een nieuw bureaucratisch debacle?

Pieter van Vollenhoven. Beeld Joost van den Broek/de Volkskrant

Onafhankelijkheid vs. expertise

Waar de tien overheidsinspecties nu nog moeten rapporteren aan de verantwoordelijke minister, wil Van Vollenhoven een geheel onafhankelijk orgaan in het leven roepen. Daarmee oogst de 79-jarige oud-voorzitter en medeoprichter van de Onderzoeksraad voor Veiligheid vooral veel lof.

‘Ik vind dat je gerust mag zeggen dat Van Vollenhoven een held is’, zegt Bob Hoogenboom, hoogleraar forensic accountancy aan de Nyenrode Universiteit. Hij vindt de roep voor meer onafhankelijkheid van de toezichthoudende instellingen uitermate belangrijk. ‘Ook nu weer stelt hij voor de navelstreng tussen ministerie en toezichthouders door te knippen. In de praktijk is die onafhankelijkheid ontzettend belangrijk, bijvoorbeeld zoals we zagen bij onderzoek naar kankerverwekkende verf bij defensie. Maar de roep om die onafhankelijkheid hoor ik veel te weinig.’

Toch klinkt er naast lof ook kritiek op de wijze waarop Van Vollenhoven dit doel wil bereiken. ‘Als je alle banden tussen departement en inspectie weghaalt, verlies je ook expertise’, zegt Hoogenboom. Dat vind ook Ira Helsloot, hoogleraar besturen van veiligheid aan de Radboud Universiteit. ‘De banden tussen inspecteurs en hun departement hebben een grote meerwaarde. Daardoor weten ze wat er binnen het vakgebied speelt en staan ze  dicht bij de materie.’

Die expertise dreigt volgens Helsloot verloren te gaan als alle inspecties worden samengevoegd. ‘Je hebt het risico dat je inspecteurs krijgt die geen enkel verstand hebben van de dagelijkse praktijk waarnaar ze onderzoek doen omdat het zo algemeen is geworden. Je krijgt dan onderzoek naar papier. Dat is makkelijk inspecteren.’

‘Een bureaucratische moloch’

Maar het grootste probleem waarmee een Nationale Inspectie te maken krijgt, is de omvang van de organisatie. ‘Het voorstel voor één Nationale Inspectie is hét recept voor bureaucratie’, zegt Hans de Bruijn, hoogleraar bestuurskunde aan de TU Delft. ‘Je bouwt een enorme organisatie waar alles onder valt. Van de Voedsel- en Warenautoriteit tot de inspectie van het onderwijs. Dat is vragen om papierwerk.’

De hoogleraar denkt dat de vraag om verandering bij Van Vollenhoven zo groot is dat niet alle nadelen onder ogen worden gezien. ‘Ik deel de kritiek dat de inspecties in Nederland onafhankelijker moeten zijn van de ministeries, maar deze oplossing is daarvoor echt te simplistisch’, zegt De Bruijn. Bovenal zijn protocollen in zo’n grote organisatie noodzakelijk. Die maken het werk voor de inspecteurs alleen maar lastiger.’

De omvang van een dergelijke centrale organisatie zal er uiteindelijk toe leiden dat de inspecteurs minder tijd hebben voor het echte inspectiewerk. Hoogleraar Helsloot: ‘In feite creëer je met een Nationale Inspectie een nieuwe bureaucratische moloch, en dat is juist iets wat de veiligheid niet gaat verbeteren.’

Enorme transformatie 

Het is de vraag of de enorme transformatie überhaupt kans van slagen heeft. ‘Zo’n proces gaat jaren kosten’, zegt hoogleraar De Bruijn. Ook Helsloot ziet de toekomst van Van Vollenhovens plan somber in. ‘Het veranderingsproces gaat enorm veel energie kosten. Als dit plan al op de agenda komt, maakt het weinig kans.’

Bovenal zal er veel verzet zijn van de verschillende departementen waaronder de inspecties vallen. ‘Die gaan ervoor liggen, hinderen, vertragen en zand in de machine gooien’, zegt Hoogenboom. ‘Ze zitten niet te wachten op deze verandering. Zo’n hervorming wordt a hell of a job’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden