Nieuws Schilderijen van Gogh

Van Vincent naar Theo naar Vincent: de twee schilderijtjes die oproer veroorzaakten in het Van Gogh Museum

Vincent werd Theo en nu is Theo mogelijk toch weer Vincent. Met die zin kan een al jaren durende discussie worden samengevat in het Van Gogh Museum over twee kleine werken in de eigen collectie. Dat debat heeft kortgeleden tot een opvallende conclusie geleid: een van de twee schilderijtjes heeft een nieuwe naam gekregen – voor de tweede keer.

Links: ‘Zelfportret’ van de hand van Vincent van Gogh, rechts zijn ‘Zelfportret of Portret van Theo van Gogh’. Beeld Van Gogh Museum

Het gaat om twee portretten, een van een man met een grijze hoed en een van een man met een strohoed, die Vincent van Gogh in 1887 maakte toen hij in Parijs bij zijn jongere broer en mecenas Theo verbleef. De werken worden van oudsher als zelfportretten beschouwd, maar in 1958 opperde een onderzoeker dat een van de twee mannen Theo is. Diens zoon verwierp die suggestie; hij had van zijn moeder gehoord dat Vincent zijn vader nooit heeft geschilderd.

Toch maakte het Van Gogh Museum in 2011 bekend dat de twee schilderijtjes een paar vormen gezien de overeenkomsten in materiaal, afmetingen en stijl en dat het dan om Vincent en Theo moet gaan. Op grond van uiterlijke kenmerken werd Theo aangewezen als de man met de strohoed. Maar waarom zou hij het hoofddeksel op hebben dat Vincent blijkens andere zelfportretten droeg? Een grijze hoed lijkt Theo, een kunsthandelaar, beter te passen. Het museum had een verklaring voor deze ongerijmdheid: de twee zouden als grap van hoed hebben gewisseld. De man met de strohoed heette voortaan Portret van Theo van Gogh.

Daarna ging het ‘bij sommigen’ in het museum knagen, staat in een deze week verstuurde nieuwsbrief, ook omdat de kleur van de ogen niet klopt. Bovendien werd eind vorig jaar ontdekt dat op een jeugdfoto niet Vincent staat, zoals lang werd aangenomen, maar Theo, wat tot nieuwe inzichten leidde. Is het toch niet Vincent die de strohoed draagt? Bij gebrek aan doorslaggevend bewijs heeft het museum nu het strohoed-portret met deze naam getooid: Zelfportret of Portret van Theo van Gogh.

Over het grijze-hoed-portret bestaat geen twijfel bij het museum: dat is de schilder zelf. Het lijkt sterk op een werk in het Rijksmuseum, dat door de schilder is geschonken aan een zwager van Theo. Die heeft verklaard dat Vincent zichzelf daarop heeft afgebeeld.

Komt hiermee een einde aan de discussie? Te vrezen valt van niet. De twee portretjes worden binnenkort uitgeleend aan Het Noordbrabants Museum voor de tentoonstelling Van Goghs intimi – Vrienden, familie, modellen. Daar zal Vincent blijkens de tekstbordjes de strohoed op hebben en Theo het grijze hoofddeksel.

De samensteller van deze expositie, Sjraar van Heugten, is geen onbekende voor het Van Gogh Museum; hij werkte er 23 jaar, het laatst als hoofd collecties, voordat hij als freelancer tentoonstellingen ging maken. Hij heeft zijn mening, die het museum kent, al lang geleden gevormd. ‘Het is een duoschildering: het is zo’n opvallend paartje dat het wel voor op de schoorsteenmantel lijkt te zijn gemaakt.’ Op grond van de vermoedelijke oogkleur van de broers en de onwaarschijnlijkheid dat Theo een strohoed draagt, komt hij tot de identificatie van de twee mannen, al bekent hij eerlijk niet zeker van zijn zaak te zijn. ‘Het is een lastige kwestie. Ik durf mijn linkerhand er niet voor op te offeren.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden