Van tandpastadief tot modeljunk: 'Ik ben Bartje en ik gebruik'

Heroïne is op zijn retour en de gebruikers sterven geleidelijk uit. Bart is één van hen. In tegenstelling tot veel van zijn generatiegenoten, kreeg hij zijn leven op de rails. 'In mijn wereld ben ik bejaard, maar ik voel me jong.'

Hij herinnert zich de eerste keer nog goed. Hij was veertien en kampte 'met een gigantisch groot minderwaardigheidscomplex'. Maar opeens viel alles van hem af. Het gepieker. De onzekerheid. Het gevoel van eenzaamheid. Zijn lichaam werd overgenomen door gelukzaligheid. Het gevoel was zo intens dat hij nu, 35 jaar later, nog steeds de juiste woorden niet heeft gevonden om het te omschrijven. 'Dat gevoel, dat was alles.'

Bart Christiani is een lange magere verschijning uit Lelystad. Een paar jaar geleden stond hij nog te boek als klassieke heroïnejunk en een notoire tandpastadief. Inmiddels geldt hij als een model-verslaafde die zijn leven weer op de rails kreeg. Hij vertelt zijn relaas op de bank van zijn sociale huurwoning, te midden van zijn vier katten. Naast hem zit wijkagent Bobby Spraakman, die hem samen met hulpverleners, letterlijk onder de brug vandaan haalde en nog steeds geregeld langs gaat voor een 'steuntje in de rug'.

'Als ze mij niet uit mijn gekraakte bootje hadden gevist, was ik nu dood geweest. Al mijn generatiegenoten zijn dood of zitten in het gekkenhuis. In mijn wereld ben ik bejaard, maar ik voel me jong.'

Zijn verslaving gaat terug naar zijn eerste jaren op de middelbare school. Op de lagere school was Bart de jongen die altijd alleen op het schoolplein stond. Eenmaal op de middelbare school krijgt hij vrienden. Jongens met wie hij skateboardt, en met wie hij een blowtje rookt. Met wie hij lsd probeert en niet veel later coke snuift bij de vleet. 'Ze hadden allemaal al heroïne geprobeerd. Ik hikte er tegen aan. Ik realiseerde me wel: als ik die stap eenmaal maak, is er geen stap meer te maken.'

Intens gevoel

Uiteindelijk gaat hij overstag - om van hun lyrische gezeur over deze drug af te zijn. 'Het gevoel was zo intens, dat wil je keer op keer weer beleven.' Het luidt het begin in van een verslaafd leven. Een leven dat hij in het begin nog kan combineren met reguliere banen en huurwoningen. Zo nu en dan kickt hij af. Maar uiteindelijk belandt hij telkens weer verslaafd op straat en wordt hij een veelpleger. 'Het was geen makkelijke stap om te stelen. Ik ben opgevoed om een gevonden portemonnee terug te brengen.'

Maar hij moet van zichzelf, de drugs schakelen zijn geweten uit. Samen met zijn vriend John ontwikkelt hij zich tot specialist in het stelen van dure tandpasta. Voor elke tube krijgt hij een euro van zijn opdrachtgevers, marktkoopmannen. 'Ik droeg in die tijd altijd een overhemd, ik noemde het mijn toverhemd. De achterkant deed ik in mijn broek. De voorkant van het shirt hing los over mijn broek. John stond op de uitkijk. En zodra de kust veilig was, liet ik de tubes in mijn blouse glijden. De achterkant van het hemd deed dienst als een soort tas.'

Jarenlang houden ze het vol - ze verdienen 150 tot 250 euro per dag. 'Als je John ergens zag, wist je dat Bartje in de buurt was. En andersom.'

Tot 2008. Dan wordt Bart gepakt. Hij zou 75 tubes tandpasta hebben gestolen, aldus het proces verbaal dat de wijkagent die gespecialiseerd is in veelplegers, Bobby Spraakman, opstelt. Het is al de zoveelste keer dat Spraakman en zijn collega's Bart oppakken. Daarom wordt deze draaideurcrimineel - in afwachting van het vonnis van de rechter - alvast overgebracht naar de Instelling voor Stelselmatige Daders (ISD). De ISD is een inrichting waar veelplegers voor maximaal twee jaar worden opgesloten als ze keer op keer de fout in gaan. 'Ik had in werkelijkheid tien tubes gestolen, iemand anders had voor mij het rek al leeggehaald. Ik voelde er niks voor om voor tien tubes twee jaar te zitten', zegt Bart.

Loodzware tas

Hij heeft geluk. Met behulp van zijn advocaat toont Bart aan dat hij nooit die 75 tubes gestolen kan hebben. 'Mijn advocaat kwam met een loodzware tas vol tandpasta naar de zitting. Ik deed vervolgens aan de rechter voor hoe ik de tubes stal. Wat bleek: in mijn toverhemd konden maximaal 40 tubes. Anders werd het te zwaar.'

De zaak wordt geseponeerd en Bart komt vrij. 'Maar mijn ogen waren geopend. Als ik door zou blijven gaan, zou ik de keer daarop wel voor een paar tubes voor twee jaar de cel in gaan.' Iets dat zijn vriend John kort daarna ook overkomt.

Met hulp van Spraakman en hulpverleners van onder meer het Leger des Heils wordt er woonruimte gezocht en een baan. Inmiddels maakt Bart parkeerplaatsen schoon bij parkeerbeheerder Perspectief. Zijn baas betaalt hem deels uit in voedselbonnen van de Jumbo. 'Dan moet ik dat geld wel uitgeven aan eten', zegt Bart. 'Het lijkt erop dat ik verstand krijg. Zodra ik geld krijg, is het eerste wat ik denk nog altijd: dope. Maar ik gebruik nu niet al het geld meer voor drugs. Elke week heb ik 40 euro cash te besteden: de helft gaat naar dope, de rest naar muziek-dvd's van Rammstein, Nirvana of the Cure .' Naast heroïne gebruikt hij ook de gratis verstrekte methadon.

Hij pakt zijn telefoon. Straks, als zijn bezoek weg is, belt ie weer zijn dealers - die hij codenamen zoals Shot en Snelle Pelle heeft gegeven. 'Snelle Pelle hoef je niet te bellen', zegt Spraakman. 'Die hebben we gisteren gearresteerd.' Oh, knikt Bart, 'ik vond het al vreemd dat hij gister niet opnam.' Zijn kat Poekie klimt over hem heen. Collega's van Spraakman vonden de kat enkele jaren geleden aan de slootkant en namen hem mee naar de bureau. 'Wil je dat iemand verantwoordelijkheid gaat nemen, begin dan met een beest', dacht de veelplegeragent destijds en hij gaf de kat aan Bart.

Het leven van Bart is inmiddels al drie jaar 'in balans'. Volgens Spraakman - die veel verslaafden kent - is dat een hele prestatie. Bart wil daar niets van horen. 'Iedereen zegt dat ik trots mag zijn. Maar dat ben ik niet. Ik heb genoeg erge dingen gedaan.' Even later zegt hij vrolijk: 'Maar ik ben wie ik ben, ik ben Bartje en ik gebruik. Ik zit nu eindelijk lekker in mijn vel. En er is weer ruimte in mijn hoofd. Ruimte voor meer dan alleen het verlangen naar drugs. Ruimte voor gevoelens. Ik ben zelfs - ja zoiets zeg ik tegenwoordig gewoon - verliefd. Jááháá, verliefd.'

Minder overlast junks

Overlast door heroïnegebruikers is de afgelopen jaren afgenomen. Jonge drugsgebruikers verkiezen sinds 2003 steeds vaker andere middelen boven deze zwaar verslavende drugs. Uit de recentste National Drug Monitor van het Trimbos-instituut blijkt dat 'slechts' 0,2 procent van de jonge drugsgebruikers opiaten neemt. Hierdoor vergrijst de groep heroïneverslaafden en wordt hij geleidelijk kleiner. De gemiddelde leeftijd bedraagt inmiddels 50 jaar, aldus Wim Buisman, die onderzoek doet naar drugsgebruik. Deze groep pleegt bovendien veel minder delicten dankzij methadon of op medische gronden verstrekte heroïne.

De namen van Shot en Snelle Pelle zijn om veiligheidsredenen voor Bart gefingeerd.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden