'Van symfonieën word ik zenuwachtig' volgens Russell Artus

RUSSELL ARTUS (27), vorige maand gedebuteerd met de alom geprezen roman Zonder wijzers, begon te lezen op zijn eenentwintigste. Tot die tijd las hij alleen een boek als hij zich 'echt heel erg verveelde'....

Zijn vader verkoopt bedrijfswagens. Er waren geen boeken in huis. Als er al naar muziek geluisterd werd, was het op zondagmiddag naar hoempapa-muziek op een Duitse zender. 'Voor ons bestond alleen de televisie en de video.' Duizenden films heeft hij gezien. Spanning en sensatie, het maakte niet uit wat. 'In een weekeinde gingen er wel zeven of acht films doorheen, op het laatst duwden we ze erin zonder te kijken naar de titel.'

De meeste films is hij alweer vergeten, op A clockwork orange na. Hij herinnert zich de beelden van de Tweede Wereldoorlog, verkrachtingen; al de gruwelen die de criminele hoofdpersoon om therapeutische redenen te zien krijgt. 'Dat was heel aangrijpend, ik werd er misselijk van.' Ook Alien is hem bijgebleven, een triviale maar 'meesterlijk uitgevoerde' science-fiction film. En de tekenfilm Animal Farm natuurlijk, zo zielig, daar moest hij op hoge puber-leeftijd nog om janken.

Hij ging lezen omdat hij, na een operatie, spontaan was begonnen met schrijven. Eerst dagboeken, herinneringen, later verhalen. 'Ik raakte toen pas nieuwsgierig naar wat er allemaal voor boeken waren.' Hij kocht de titels die waren 'blijven hangen', zeg maar de niet gelezen lijst van de middelbare school. Turks fruit van Wolkers, Twee vrouwen van Mulisch. Hij heeft vrijwel nog geen buitenlandse schrijvers gelezen: 'Ik zou niet weten waar ik moet beginnen.'

Rituelen, van Cees Nooteboom, is zijn favoriete boek. Wat je goed vindt, ligt vaak dicht bij jezelf. Niet dat je je omgeving in een boek moet kunnen terugvinden, zoals laatst in de NRC werd gesuggereerd. 'Het gaat om de herkenning van een sfeer, een beeld dat aan je ziel raakt.' In Rituelen is de hoofdpersoon een toeschouwer, iemand die niet echt aan het leven deelneemt. Dat gevoel van ontheemding herkent hij. 'Pas wanneer je je helemaal kunt vereenzelvigen met een boek is het echt goed.' En dan de passages over de theekommen: subliem! Zulke boeken is hij helaas nog maar weinig tegengekomen. Al moeten Siddharta van Herman Hesse, en A.F.Th. van der Heijden natuurlijk niet vergeten worden.

Klassieke muziek heeft hem nog niet kunnen bekoren. Hij zal er 'ongetwijfeld fout mee zitten', maar symfonieën zijn hem te lawaaierig, te bombastisch. 'Ik word er altijd zenuwachtig van.' Hij luistert het liefst naar symfonische rock (Marillion, IQ), of naar Japan en Enya. 'Die kunnen sferen oproepen waarin ik helemaal kan opgaan, sferen van verscheurdheid, eenzaamheid, wanhoop.'

Russell Artus leest bijna geen kranten, gaat vrijwel nooit naar het theater of de bioscoop en verveelt zich 'stierlijk' in een museum. 'Er zijn mensen die geïnspireerd raken van een schilderij, maar ik heb het nog niet meegemaakt.' Hij is so wie so niet bijster in de buitenwereld geïnteresseerd. 'Ik richt mijn blik liever naar binnen.' Hij leest veel boeken over Indiase filosofie, over esoterie. Denkt na over kwesties als de eeuwige wederkeer der dingen, onthechting, bewustzijnsverruiming, de God in de mens. 'Van de materiële buitenwereld hoef je niet zo onder de indruk te zijn.'

Hij houdt van boeken en platen die zich niet zo gemakkelijk prijsgeven (niet voor niets heet zijn roman Zonder wijzers). Sterker: het meeste van wat hij echt mooi vindt, spreekt hem de eerste keer absoluut niet aan. Juist omdat hij het bij eerste kennismaking nog niet kan doorgronden. Dat roept weerstand op. Rituelen was aanvankelijk niet om doorheen te komen. Zo'n boek openbaart zich pas later.

Daarom heeft hij ook zo'n hekel aan de boeken van de zogenaamde generatie NIX - voor zover hij die kent. Hij las Giphart, Grunberg: zó simpel. 'Dat laatste boek van Giphart komt echt niet verder dan: jongen ontmoet meisje, meisje zegt: ''bij mij is het altijd liefde na de eerste vijf glazen wijn'', ze drinken vijf glazen en gaan met elkaar naar bed. Einde verhaal.' Het lijkt in tien minuten op papier gezet. Ze smijten met woorden als lul en kut, vast allemaal heel erg van deze tijd, maar dan hoeft hij het toch nog niet mooi te vinden? 'Ik probeer tijdens het schrijven juist van niks iets geweldigs te maken, ik ben een estheet.'

Judith Koelemeijer

Russell Artus spreekt op 8 december met de criticus Arjan Peters over 'Zonder Wijzers'. Boekhandel Gianotten, Tilburg, 20 uur.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden