Protesten Venezuela

Van straat geplukt, opgepakt en geslagen: zo probeert Maduro de protesten tegen hem te stoppen

Nivea Troloroco zet een foto op het altaar voor haar neef Alixon Pisani, die op 22 januari werd doodgeschoten bij de protesten in Catia, een van de sloppenwijken in Caracas. Beeld Marco Antonio Bello

Honderden arrestaties, tientallen doden: achter de beelden van de massademonstraties in Caracas gaat een repressiecampagne schuil van de ordetroepen van de Venezolaanse president Maduro. Zo proberen ze de protesten te stoppen. Familieleden van gedode of verdwenen demonstranten vertellen hoe de militairen dat aanpakken.  ‘Ik kan hier niet over zwijgen. Hoeveel andere jongens gaan ze nog vermoorden?’

Het kantoor van Foro Penal is niet toegerust op het huidige niveau van staatsrepressie. Bezoekers verdringen zich voor het loket, de telefoon staat roodgloeiend, en medewerkers lopen koortsachtig door het kleine kantoorgebouw. ‘Zijn hier ouders van minderjarige gedetineerden?’, roept de receptionist. Tien paar donkere en bezorgde ogen kijken hem zwijgend aan. ‘Niet?’ De receptionist zet een deur open. ‘Dan graag allemaal deze kamer binnen.’

Dan komt directeur Alfredo Romero aangestormd. ‘Sorry dat ik laat ben’, zegt hij. ‘Ik was in het Helicoido (hoofdkwartier van de geheime dienst, red.) vanwege de journalisten die daar vastzaten.’ Foro Penal is een organisatie die juridische hulp verleent aan slachtoffers van staatsgeweld in Venezuela. ‘Sinds 21 januari hebben wij 939 politieke arrestaties geregistreerd, waarvan 94 minderjarigen’, aldus Romero. ‘De repressie neemt al jaren toe, maar wat we nu meemaken is ongekend.’

Alfred Romero ontvangt ouders voor juridische bijstand. Beeld Marjolein van de Water

Hij loopt meteen door naar de wachtende ouders. ‘Ik wil allereerst dat jullie weten dat we geen geld vragen voor juridische steun’, zegt hij. Een van de moeders barst spontaan in huilen uit. ‘Wat is er?’, vraagt Romero verbaasd. ‘Mijn 22-jarige zoon is 23 januari opgepakt tijdens een demonstratie’, zegt ze zacht. ‘Nu zit hij in een gevangenis tussen gevaarlijke criminelen. De bewakers zeggen dat ze hem overplaatsen als ik 300 dollar betaal. Maar dat heb ik niet.’

De andere ouders barsten ook los. Ze vertellen over hun kinderen die zijn meegenomen door de ordetroepen van de socialistische president Nicolás Maduro. Ze zijn tijdens demonstraties van straat geplukt, of ’s nachts van hun bed gelicht. De ouders zijn ten einde raad, ze hebben geen contact met hun kinderen, en weten dat er gemarteld wordt in de detentiecentra. ‘Ze worden op z’n minst geslagen’, erkent Foro Penal-directeur Romero.

Protesten in sloppenwijken

Alle aanwezigen zijn straatarm en wonen in sloppenwijken. Wijken waar nooit eerder verzet was tegen de socialistische regering, maar waar de woede en onvrede nu bezit heeft genomen van de bevolking. Tot een week geleden togen er iedere avond jonge inwoners de straat op om de strijd aan te gaan met gardisten, paramilitairen en politie. Er waren molotovcocktails, traangasbommen en er werd met scherp geschoten.

Maar de ouders vertellen ook dat de protesten alweer zijn verstomd. ‘Niemand durft ’s avonds de straat nog op’, vertelt Yogimilda Gonzalez, de vrouw die eerder in huilen uitbarstte. ‘De mensen van de regering houden in de gaten wie demonstreert, en vertellen dat aan FAES.’ Vorige week klonken nog luide potten en pannen tijdens protesten in haar wijk, nu is het er muisstil. ‘De FAES valt huizen binnen’, aldus Gonzalez. ‘Iedereen is doodsbang.’

De FAES, Speciale Actie Troepen, is een elite-eenheid die twee jaar geleden is opgericht om misdaad te bestrijden. De agenten executeren verdachten ter plekke, en zijn zeer gevreesd in de sloppen. Nu Maduro hevig onder vuur ligt, en hij ook onder de armen steun heeft verloren, heeft de FAES een nieuwe taak gekregen: het verzet in de sloppenwijken tot zwijgen brengen. Dat doen ze met zwarte bivakmutsen op en automatische geweren in de aanslag: ‘Er is de facto een avondklok.’

Diezelfde FAES klopte donderdag aan bij de vrouw van Juan Guaidó, de Kamervoorzitter die zich vorige week woensdag heeft uitgeroepen tot interim-president van Venezuela. Guaidó presenteerde op dat moment elders in de stad zijn plannen voor het land. De agenten vertrokken onverrichter zake, de actie lijkt bedoeld om Guaidó te intimideren en zijn familie angst aan te jagen. ‘We laten ons niet bang maken’, zei Guaidó later met zijn eenjarige dochter op de arm.

Er zijn sinds 21 januari veertig doden gevallen in de protesten. Een van hen is de 19-jarige Alixon Pisani. ‘Op de avond van 22 januari zaten we te wachten tot Alixon thuiskwam’, vertelt zijn tante Nivea Troloroco (45). ‘Om tien uur kwamen zijn vrienden aan de deur. Ze zeiden dat Alixon was doodgeschoten.’

Troloroco woont met haar zieke moeder en 19-jarige zoon in Catia, een sloppenwijk in het westen van Caracas. ‘Alixons vrienden vertelden dat ze bij een anti-regeringsprotest waren, en dat de FAES het vuur opende op de demonstranten’, aldus Troloroco. ‘Ik ben er meteen naartoe gegaan om het lichaam te identificeren.’ Haar moeder komt aan geschuifeld, en kijkt langdurig naar een foto van haar kleinzoon. ‘We hadden eten voor hem bewaard’, mompelt de 76-jarige vrouw.

Voedselpakketten

Ook in Catia zijn al een week geen demonstraties meer. Troloroco legt uit dat de wijkraden van de regering, verantwoordelijk voor de distributie van voedselpakketten, zich als spionnen van het regime opwerpen. ‘Ze dreigen dat demonstranten geen voedselpakket meer krijgen’, aldus Troloroco. ‘En als dat niet werkt, sturen ze de knokploegen van Maduro op je af.’ Troloroco weet dat ze een groot risico neemt door met media te praten: ‘Maar ik kan hier niet over zwijgen. Hoeveel andere jongens gaan ze nog vermoorden?’

Dat is een vraag die ook Foro Penal-directeur Romero bezig houdt. ‘Het regime hanteert twee typen repressie’, legt hij uit. ‘Massa arrestaties, bedoeld om de omvang van de protesten terug te dringen. En gerichte acties tegen individuen. We zien bijvoorbeeld dat familieleden van muitende gardisten en militairen worden gemarteld. De regering geeft daarmee een signaal aan de ordetroepen: houd je koest of we gaan achter je familie aan.’

Slachtoffers uit die laatste categorie lopen juist zijn kantoor binnen. Het gaat om de opa en tante van een 19-jarig meisje dat acht dagen lang is gemarteld door militairen omdat haar oom deel uitmaakt van een opstandige eenheid van de nationale garde. ‘Ze hebben haar seksueel misbruikt’, aldus de 48-jarige tante die uit angst haar naam niet wil noemen. ‘Ze hebben keer op keer een plastic zak over haar gezicht getrokken, ze dacht dat ze zou stikken.’

Altaar van voedselpakketten

‘Je nichtje moet een aanklacht indienen’, aldus Romero. ‘Anders kan ik niks voor jullie doen.’ De vrouw schudt het hoofd: ‘Ze durft niet.’ Romero slaakt een zucht en ijsbeert heen en weer in zijn kamer. ‘Hoe gevaarlijk is jullie buurt? Ik kan haar zelf gaan halen.’ Opnieuw knikt de vrouw van nee. ‘Ik denk niet dat dat een goed idee is’, zegt ze weifelend. ‘Ze houden ons in de gaten.’

In het huis van Troloroco staat een altaar voor Alixon, erboven hangt de vlag van Venezuela. Het altaar is gemaakt van lege dozen van voedselpakketten. Troloroco’s moeder heeft nep bloemen geknutseld, haar zoon heeft op zijn werk foto’s in zwart-wit uitgeprint. ‘Ik wilde een echte foto laten afdrukken’, aldus Troloroco. ‘Maar dat kostte tienduizend bolivar (3 euro, red.). Dat is meer dan de helft van het maandloon van mijn zoon.’

Oppositieleider Juan Gauidó heeft de bevolking opgeroepen om zaterdag opnieuw massaal de straat op te gaan om het aftreden van Maduro te eisen. Troloroco blijft thuis, en ze wil ook niet dat haar zoon aan de protesten deelneemt. ‘Ik dwing hem nu om een stropdas te dragen’, zegt ze. ‘Zodat ze niet denken dat hij een demonstrant is. Ik ben doodsbang dat ze hem ook vermoorden.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden