Van spoorlopers tot sneeuwvlokken: ProRail krijgt er altijd de schuld van

De manager van de meldkamer is niet aangeslagen: 'Wij presteren fantastisch'

Een verdacht plastic tasje op Rotterdam Centraal ontregelt deze week het treinverkeer. In de meld- en controlekamer van ProRail weten ze al wie weer de schuld krijgt.

Willem Loonen (midden staand) in het Pro Rail Commando centrum. Foto Raymond Rutting/de Volkskrant

Een van de beste plekken om de beweerde Nederlandse klaagcultuur in het wild te bestuderen, is uiteraard het stationsperron. ‘Godsamme, wat een prutsers!’ klinkt het op station Amsterdam Zuid wanneer daar het omroepbericht doorkomt dat treinreizigers richting Rotterdam nog steeds rekening moeten houden met enige vertraging.

Daar, in de Maasstad, is deze ochtend het treinverkeer lelijk in de war geschopt omdat er op het Centraal Station een verdacht plastic tasje is aangetroffen met draadjes eruit. De eigenaar ervan, een Syriër die van niets zei te weten, bezorgt ook een heel eind verderop, in de Utrechtse controlekamers van ProRail en NS, spoorpersoneel handenvol extra werk.

In Rotterdam worden perrons ontruimd. Treinen worden leeggemaakt. Treinen moeten omrijden. Treinen rijden helemaal niet meer. Specialisten in het detecteren van explosieven spoeden zich naar het station.

Dat allemaal voor – naar later blijkt – een tasje met een Playstation erin.

Even later, in de centrale meldkamer van ProRail in Utrecht, stelt manager meldkamer Willem Loonen opgewekt vast dat deze dag, spoortechnisch gezien, weer verrassend is begonnen. ‘Dat is het leuke van ons werk. Geen dag is hetzelfde.’

Wat dan weer iets minder leuk is, verzucht Loonen later, is dat de spoorbeheerder ProRail (en partner NS) nogal snel de ‘schuld’ krijgt van verstoringen, oponthoud of uitval op het Nederlandse spoor. ‘Een aannemer die in onze opdracht aan de bovenleiding werkt maakt een domme fout, maar in de pers is het natuurlijk altijd onze schuld. Wij sturen die aannemers aan, dat moeten we dan beter doen.’

Dit is de oogst van dat ene tasje met Playstation op Rotterdam CS: 111 treinen liepen (ernstige) vertraging op, 2 treinen werden omgeleid, 116 treinen vielen uit. In het jargon van ProRail zijn het tao’s (treinaantastende onregelmatigheden) en tvta’s (te verklaren treinafwijkingen). En dus een boeiend begin van de dag.

Boetes

Ware het niet dat al die hinder veroorzakende verstoringen op jaarbasis moeten worden opgeteld om aan ‘prestatieafspraken’ te voldoen die met het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat zijn gemaakt. ‘Dit is wel een flinke klapper’, blikt Loonen terug op de schade die het plastic tasje heeft aangericht. Met de gevolgen van de storm van eerder dit jaar in het achterhoofd, is nu al te voorspellen dat ProRail bij de afrekening over dit jaar weer een boete van het ministerie wacht.

Zo’n boete heeft staatssecretaris Van Veldhoven trouwens ook al over de geleverde prestaties in 2017 in het vooruitzicht gesteld: 1,2 miljoen euro in dit geval. Dat blijkt uit de rapportage die woensdag naar de Tweede Kamer is gestuurd. Moet ProRail daarvan wakker liggen? Het gaat vooral om symboliek, onder meer om de immer over het spoor mopperende Tweede Kamerleden duidelijk te maken dat het ministerie erbovenop zit. Want voor het overige is dit een mooi staaltje van ‘vestzak-broekzak.

Deze ochtend, in de Utrechtse controle- en meldkamer van ProRail, maakt manager Loonen allerminst een aangeslagen indruk. Ook niet nu naar buiten komt dat de spoorbeheerder over 2017 niet heeft voldaan aan alle prestatieafspraken en er dus een boete wacht. ‘Wij presteren fantastisch’, meldt Loonen vanuit de veilige ProRail-bunker, waar klagende treinreizigers zoals die op Amsterdam Zuid alleen per beeldscherm binnenkomen.

De zelfverzekerdheid van Loonen is wel enigszins te begrijpen. Nederland heeft een van de drukst bereden spoornetwerken ter wereld. En op dat spoor wordt het alleen maar drukker. Het aantal verstoringen in de hoogste zogeheten hinderklassen 1 en 2 is in 2017 weliswaar licht toegenomen, toch scoorden ProRail en de NS wat betreft punctualiteit beter dan ooit.

Vorig jaar is de NS op een van de belangrijkste corridors (Eindhoven-Amsterdam) met zes intercity’s per uur gaan rijden. Elders gaat dat ook gebeuren. De sprinterdienst van de NS is uitgebreid. De roep om nog meer goederenvervoer over het spoor (want duurzamer dan over de weg) houdt aan. De roep om meer en betere internationale verbindingen (als concurrentie voor de vervuilende luchtvaart) zwelt al helemaal aan. ‘Ja hoor, er kan gerust nog meer bij, onze systemen werken steeds beter’, meldt Loonen maar vast. Op serieuze toon.

‘Keek op de Week’ 

Iets minder serieus van naam is het wekelijkse interne schrijven van ProRail waarin alle verstoringen en incidenten worden gekapitaliseerd. ‘Keek op de Week’ heet dat schrijven, vrij naar Koot en Bie. Interessante lectuur voor wie graag moppert op de vermeende ‘prutsers’ van ProRail.

Werkelijk alles wordt bijgehouden over oorzaken van treinuitval of -vertragingen. Het aantal ernstige verstoringen als gevolg van falende techniek of tekortschietende infrastructuur neemt de laatste jaren in rap tempo af. Externe, vooral menselijke factoren wegen juist steeds zwaarder door in treinvertragingen of -uitval.

Van ogenschijnlijk futiele oorzaken (conducteur komt te laat terug van zijn tussenstop met broodje) tot heel wrange (suïcides, ruim tweehonderd per jaar). Ook spoorlopers, vandalisme (koperdieven), dieren en stroomuitval door problemen bij leveranciers dragen steeds substantiëler bij aan de ernstigste verstoringen.

En uiteraard het weer. Willem Loonen zucht maar eens.

‘Het bekende sneeuwvlokje. Als wij op voorhand de dienstregeling aanpassen, is daarover echt goed nagedacht. Moet je zien wat Rijkswaterstaat met de snelwegen doet bij code rood! Tot uit Noorwegen en Zweden komen ze hier kijken hoe wij met sneeuw omgaan. Maar de tv-camera weet altijd weer die ene mopperende meneer op het station te vinden.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.