VAN SPELER TOT PEELBAL

WAAROM slaagt Bill Clinton er niet in zijn sociale hervormingsplannen door het Congres te loodsen? Om de even eenvoudige als banale reden dat er geen geld voor is, betoogt Newsweek in zijn jongste nummer....

Clintons onmacht is als het ware de zoete wraak van Ronald Reagan op de door hem diep verachte liberals. De ster van Bedtime for Bonzo heeft in de jaren tachtig het defensiebudget enorm opgevoerd zonder de overige overheidsuitgaven noemenswaardig te bekorten. Daardoor is een ontstellend begrotingstekort gecreëerd (laatste stand: tweehonderd miljard dollar), dat iedere nieuwe financiële verplichting welhaast verdoemt tot een vorm van spilzucht.

De verklaring klinkt plausibel, maar dekt hoogstens de halve waarheid. Want weliswaar verkeert Washington in financiële nood, maar in Amerika als geheel heerst natuurlijk geen geldgebrek. Bij alle noodzakelijke soberheid hoeft sociale vernieuwing de financiële mogelijkheden niet te boven te gaan - op voorwaarde dat de overheid daarvoor een kleine bijdrage van de burgers vraagt. Aangezien die burgers zijn gezegend met de lichtste belastingdruk in de geïndustrialiseerde Wereld, zou dat geenszins onredelijk zijn.

Maar daar wringt nu precies de schoen. Er heerst nog steeds een virulent anti-belasting-sentiment in Amerika - in zekere zin wreekt het Reagan-tijdperk zich op dit punt het meest -, en ook Clinton lijkt niet bij machte daar doorheen te breken. Het vermaledijde T-word (van taxes) blijft een code voor politieke rampspoed.

In het streven naar een verplichte basisverzekering voor ziektekosten - het sociale paradepaardje van de president èn zijn echtgenote - is dat een grote handicap gebleken. Teneinde de lastenverzwaring voor met name het midden- en kleinbedrijf binnen de perken te houden, werd een reeks van subsidies in het vooruitzicht gesteld. Daardoor ontstond een gat van zo'n twintig miljard dollar. Het Witte Huis heeft zich echter nimmer durven uitspreken voor directe belastingverhoging om dat gat te dichten.

Inmiddels is de beoogde hervorming van de gezondheidszorg geheel op losse schroeven komen te staan doordat de invloedrijke senaatscommissie voor financiën zich heeft uitgesproken tegen het verplichte karakter van de basisverzekering. Dat betekent dat Clintons wetsvoorstel in deze vorm de eindstreep niet zal halen.

Dit is niet zo maar een tegenslag voor het Witte Huis. Het gaat hier om een plan waarin de president zeer veel politiek kapitaal heeft geinvesteerd en dat een evidente misstand moest opheffen: maar liefst 37 miljoen Amerikanen zijn niet verzekerd tegen ziektekosten.

Clinton kan nog altijd bogen op een aantal successen. Maar het zijn merendeels successen met een beperkte uitstraling, zoals het vrijhandelsakkoord met Canada en Mexico. Als hervormer dreigt hij te mislukken.

Dat is extra tragisch omdat Clinton in zoveel opzichten de ideale figuur lijkt om het puin te ruimen dat in Amerika hoog ligt opgestapeld. Na George Bush, die toch weinig meer ambitie had dan op de winkel passen, is hij een toonbeeld van vitaliteit en wilskracht. Hij is intelligent, heeft het hart op de goede plaats en is tegelijk pragmatisch. Hij kent het klappen van de politieke zweep. Hij is een vaardig spreker en weet zich goed te presenteren. Een plezierige bijkomstigheid is dat zijn Democratische partij zowel in de Senaat als in het Huis van Afgevaardigden aan de touwtjes trekt.

Niettemin is zijn presidentschap vooralsnog een schamele vertoning. Het kost geen moeite een lijst te maken van fouten en tekortkomingen waaraan dat kan worden toegeschreven. Hij komt vaak moeizaam tot een besluit. Hij heeft zich te veel omgeven met cronies uit Arkansas en heeft zich verkeken op het soortelijk gewicht van het Washingtonse politieke circuit. Er zijn de talrijke bimbo eruptions, met als dieptepunt de aanklacht van Paula Jones. De president heeft te lang vastgehouden aan de illusie dat hij de buitenlandse politiek er wel zo'n beetje bij kon doen.

Maar er is nog een diepere oorzaak voor het gebrek aan wapenfeiten. Dat is de onvoorstelbare taaiheid van de gevestigde belangen in de Verenigde Staten. Deze taaiheid wordt hevig in de hand gewerkt door een politiek systeem waarin de volksvertegenwoordigers voortdurend bedacht (moeten) zijn op hun herverkiezing en daarbij in sterke mate aangewezen zijn op particuliere giften. Het leidt tot een overpolitisering van allerlei beleidskwesties.

Daarnaast wordt de president steeds meer gedwongen op eieren te lopen doordat hij vrijwel geen privéleven meer heeft en de heersende moraal hem nauwelijks de luxe van een misstap toestaat. In die zin heeft Clinton het heel wat zwaarder dan Franklin Roosevelt of John Kennedy, die nog de publiciteit konden bespelen in plaats van er de speelbal van te worden.

Het Amerikaanse politieke systeem wordt terecht geprezen om zijn openheid en zijn uitgekiende checks and balances. Achter Clintons betrekkelijke machteloosheid doemen evenwel de schaduwzijden van deze kenmerken op: overbelichting en onbeweeglijkheid.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden