REPORTAGE

Van specialiteit tot product met beschermde status

Hollandse geitenkaas heeft een beschermde status gekregen, iets wat voor maar weinig producten is weggelegd. Geitenkaasmakers hopen op extra verkoop.

Medewerkers van Kaasmakerij Henri Willig in Heerenveen leggen de laatste hand aan Hollandse geitenkazen.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

'Kaasmakers zijn zo gewend aan de geur van hun eigen kaas dat ze het in hun eigen fabriek niet meer ruiken. Pas als ze bij een andere producent zijn, herkennen ze de geur van het kaasmaken weer.' Aan het woord is Henri Willig, oprichter van de kaasmakerij in Heerenveen die is vernoemd naar hemzelf. In de enorme fabriek rollen de kazen in wording over de lopende band richting het pekelbad. Daartussen ook Hollandse geitenkaas, die onlangs van de Europese Commissie een beschermde status heeft gekregen.

Hollandse geitenkaas is, anders dan de Franse, halfhard en dus niet kruimelig. Een plakje gaat er alleen met een kaasschaaf van af. Qua uiterlijk lijkt hij op Goudse kaas, alleen is kaas van geiten wit in plaats van geel. Geitenkaas krijgt vanaf nu alleen het predicaat Hollands als het op traditionele wijze in Nederland is gemaakt. Volgens producenten en de Nederlandse Geitenzuivel Organisatie (NGZO) geeft de titel extra uitstraling en dat moet de verkoopcijfers opdrijven. Bovendien willen ze niet dat concurrenten uit andere landen het product gaan namaken. De Nederlandse geitensector bestaat uit 365 professionele bedrijven, goed voor 220 miljoen kilo geitenmelk per jaar.

Een aanvraag voor een beschermde status is een langdurig proces: gemiddeld kost het twee tot drie jaar. Het ministerie van Economische Zaken moet toestemming verlenen en ook de Europese Commissie moet haar fiat geven. Bovendien mogen concurrerende producenten en andere landen bezwaar maken. Hollandse geitenkaas is één van de elf streekproducten uit Nederland die een beschermde status heeft.

Nederlandse producten met beschermde status

- Hollandse Geitenkaas
- Opperdoezer Ronde
- Boeren Leidse met sleutels
- Kanterkaas, Kanternagelkaas, Kanterkomijnekaas
- Noord-Hollandse Edammer
- Noord-Hollandse Gouda
- Westlandse Druif
- Boerenkaas
- Edam Holland
- Gouda Holland
- Basterdsuiker

De Nederlandse geit

De belangrijkste voorwaarde voor het verkrijgen van een beschermde status is dat de makers moeten kunnen aantonen dat een product alleen in hun regio kan worden vervaardigd. 'Dat heeft bijvoorbeeld te maken met de kleur van een aardappel en de grond waar die in is gepoot, zegt Diana van de Langkruis van adviescommissie AGOS. 'Maar ook met het voer dat een Nederlandse geit krijgt. Een Hollandse geit eet heel wat anders dan een Franse. Uiteindelijk kun je dat proeven.' In Hollandse geitenkaas mag alleen Nederlandse geitenmelk zitten, bovendien moet de kaas hier zijn gerijpt.

Geitenkaas kwam in de jaren zeventig als specialiteit op de markt. Nu heeft de sector een productie van 15 duizend ton per jaar. Daarvan gaat 70 procent naar het buitenland. De omzet komt uit op 225 miljoen euro.

Geitenkaasmaker Henri Willig zegt te hebben geleerd van de ervaringen van Goudse kaasproducenten. Over de hele wereld mogen fabrikanten op hun kaas Gouds zetten, omdat Goudse kaas geen bescherming van Europa heeft. Alleen de naam Gouda Holland en Noord-Hollandse Gouda is beschermd. Producenten van Hollandse geitenkaas willen voorkomen dat hun product wordt nagemaakt. Tot nu toe zijn er nog geen kopieën gemeld.

Een beschermde status heeft nog een ander voordeel, zegt Van de Langkruis. 'De status is een soort kwaliteitskeurmerk. En voor een kwaliteitsproduct kun je een hogere prijs vragen.'

Aardappelrassen

De Opperdoezer Ronde is door de beschermde status gered, zegt Fer Smit van Wagenaar bv, die voor de aardappeltelers de verkoop doet. Alleen telers uit het Noord-Hollandse Opperdoes mogen de relatief dure aardappel maken. Zonder bescherming hadden producenten uit heel Nederland de aardappel mogen namaken waardoor de prijzen zouden zijn gezakt. Smit: 'Dat is met oude aardappelrassen ook gebeurd, en die zijn nu verdwenen. Onze afzet hebben we op peil kunnen houden.' De status heeft weinig effect gehad op de prijs van de aardappel. Ook bij de producenten van Gouda Holland is nog geen prijseffect gemerkt.

Hollandse geitenkaas is veel milder dan de Franse. Dat heeft alles te maken met de Nederlandse geit, die in vergelijking met de Franse geit twee keer zoveel melk geeft. Daardoor is het logisch dat de smaak van Nederlandse melk minder sterk is, zegt Willig.

In de milde smaak zit volgens geitenkaasmakers de kracht van het product. Zij zeggen dat Franse geitenkaas te sterk is voor de gemiddelde kaasliefhebber. 'Te bokkig. Alsof je in de kaas de stal proeft', aldus Willig. Volgens hem is er wereldwijd veel vraag naar de Hollandse kaas. Hij is op zoek naar meer boeren die geitenmelk kunnen leveren. Jaarlijks verwerkt de kaasmakerij van Willig 55 miljoen liter melk, goed voor 6.000 ton kaas. Daarvan is 1.200 ton geitenkaas.

Beeld anp

Dezelfde kwaliteit

Met plezier loopt Willig door de grote fabriek. In de containers van 12 duizend liter wordt melk bewerkt tot wei en wrongel, de witte brokjes die het eerste stadium van kaas zijn. Een vulmachine perst de wrongel voor de eerste keer in de vorm van een echte kaas. Na nog meer persen, het pekelbad en het rijpproces verschijnt er een echte kaas. De productie van Hollandse geitenkaas lijkt op die van Goudse kaas. Relatief snel is de melk gepasteuriseerd. Door verhitting krijgt alle melk dezelfde kwaliteit.

De kazen gaan voor 40 procent naar het buitenland. In Nederland behoren de Albert Heijn, Lidl en Jumbo tot de afnemers.

Wat de status Willig precies gaat opleveren weet hij nog niet. 'We hopen dat het de verkoopcijfers goed gaat doen. Maar ons product is nu in elk geval beschermd.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden