Van Rompuy is als Johan de Witt

Voorzitter Herman Van Rompuy van de Europese Raad zal in Europa aan het kortste eind trekken, net als in de 17de eeuw raadpensionaris Johan de Witt, van wie hij veel wegheeft. Dat voorspelt Frits van der Meer, hoogleraar aan de Universiteit Leiden.

AMSTERDAM - Van Rompuy geeft als 'president van Europa' nu zonder duidelijk bevoegdheden leiding aan een losse unie, terwijl de leden hun eigen belangen nastreven. Dat was precies de opdracht van Johan de Witt, van 1653 tot 1672 raadpensionaris van Holland en de facto leider van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden.


Een vergelijking tussen die twee belooft niet veel goeds voor Van Rompuy, betoogde historicus en bestuurskundige Frits van der Meer deze week op het symposium 'De raadpensionaris: de machtigste man van Europa?', van de Nederlandse Vereniging Vrienden van de Witt.


In 1672 verloor Johan de Witt de greep op de politiek van de Republiek en werd hij, samen met zijn broer Cornelis, slachtoffer van een lynchpartij. Zo dramatisch zal het voor Van Rompuy niet aflopen, maar ook hij zal waarschijnlijk aan het kortste eind trekken, verwacht Van der Meer.


Net als de EU was de Republiek een verzameling van staten, de soevereine gewesten. Sommige grote kwesties, zoals defensie, regelden ze gezamenlijk maar de belangen konden onderling sterk uiteenlopen. Johan de Witt moest als een 'politiek-ambtelijke evenwichtskunstenaar' (in de woorden van Van der Meer) iedereen op een lijn krijgen, net als Van Rompuy nu.


Leeg

Formeel was Johan de Witt als raadpensionaris slechts een beambte van de Staten van Holland en had hij vrijwel geen bevoegdheden, net zo min als Van Rompuy tegenwoordig. 'De functieomschrijving van de voorzitter van de Europese Raad is hartstikke leeg', stelt Van der Meer. 'En dat gold ook voor die van de raadpensionaris. Maar De Witt had de kennis en de politieke vaardigheid om informeel zijn macht enorm uit te breiden, en die heeft Van Rompuy ook.'


De Witt had bovendien het geluk dat de belangrijkste gewesten van de Republiek in zijn periode geen stadhouder hadden. De stadhouder was vaak een grote concurrent van de raadpensionaris, maar De Witt had daar geen last van.


Handicap

Voor Van Rompuy ligt dat ingewikkelder. Naast hem staan onder meer de voorzitters van de Europese Commissie en de Raad van de Europese Unie. Bovendien heeft hij de handicap dat hij uit het kleine België komt. Dat maakt het lastig om machtspolitiek te bedrijven.


Johan de Witt vertegenwoordigde Holland, veruit het rijkste en invloedrijkste gewest van de Republiek, en kon daardoor veel doordrukken. Maar in de internationale politiek delfde hij het onderspit toen het machtige Frankrijk en Engeland in 1672 samen met Münster en Keulen binnenvielen. De Witt kreeg de schuld en betaalde met zijn leven.


Daar hoeft Van Rompuy niet bang voor te zijn, sust Van der Meer, maar als de crisis in Europa zich verdiept, zal hij waarschijnlijk figuurlijk worden vermalen tussen de grootheden van de Unie.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.