Van roetveegpiet tot 'intens' zwarte piet: dit doen de gemeenten bij de intocht

De roetveegpiet of schoorsteenpiet wint steeds meer terrein in veel grote steden. Hoe pakken de gemeenten de sinterklaasintocht volgende week aan? We deden een rondje langs de velden.

Beeld anp

Amsterdam: honderd procent schoorsteenpiet

De gemeente Amsterdam kiest ervoor om alleen schoorsteenpieten te laten meelopen bij de sinterklaasintocht volgende week zondag. Dat plan lekte vrijdag uit via columnist Jan Dijkgraaf, die een WhatsApp-bericht van Bob Maas, de voorzitter van de Pietencommissie in de Stichting Sinterklaasintocht Amsterdam, onder ogen kreeg. Twee dagen eerder had de organisatie nog verkondigd dat 75 procent van de pieten een roetveegpiet zou zijn.

'Dat had een verrassing moeten zijn. Zoals u weet houdt Sinterklaas van verrassingen', licht de woordvoerder van de Goedheiligman, Pam Evenhuis, die beslissing toe. 'Sinterklaas moet nog wennen aan de nieuwe tijd met al die WhatsApp-berichten, waarin geheimpjes niet lang geheim kunnen blijven. Zeker niet in Amsterdam.' Burgemeester Van der Laan was al op de hoogte. 'We hebben hem gevraagd discreet te zijn, om het verrassingselement te behouden. Nu het toch uitgelekt is, hebben we besloten om er dan maar versneld mee naar buiten te komen.'

Amsterdam is al jaren bezig met het inzetten van steeds meer schoorsteenpieten. 'Eerst waren het er een kwart, toen de helft. We dachten aanvankelijk om dit keer naar minimaal 75 procent te gaan, maar besloten uiteindelijk om voor honderd procent te gaan.' Evenhuis verwacht dat er desondanks toch nog hier en daar een verdwaalde Zwarte Piet te zien zal zijn. 'Het is immers Amsterdam.'

Volgens Evenhuis moet het Sinterklaasfeest voor iedereen leuk blijven. 'De populairste jongensnaam bij de burgerlijke stand is Mohamed. En de tweede is Mohammed met dubbel 'm'. En wij maar gezellig met Sinterklaas doorgaan. Er zijn zelfs mensen die nog nooit van interklaas gehoord hebben. Wij willen het feest voor iedereen toegankelijk maken.'

Arnhem

De gemeente Arnhem verwijst naar de website sinterklaasarnhem.nl. Die meldt dat Piet net als alle andere jaren bruin is en dat er bij de intocht een bonte stoet meeloopt met onder meer bakkerspieten en niet-geschminkte Spaanse hofdames.

Maastricht:

'We hebben meer schoorsteenpieten dan vorig jaar. Daarnaast zetten we nog een aantal zwarte en bruine pieten in.'

Beeld anp

Leiden:

'Al jaren zijn Rembrandt Piet, Elvis Piet en Professor Piet bekende pieten die een rol spelen bij de intocht van Sinterklaas in Leiden. In 2015 was er ook een aantal grijze Pieten met een andere kleur pruik en werd door de pieten geen rode lippenstift en oorringen meer gedragen. Ook dit jaar wordt weer geleidelijk een verandering in het uiterlijk doorgevoerd. Naast de diverse themapieten zijn er ook pieten met roetvegen te zien zijn waarmee we ook aansluiten bij de landelijke verhaallijnen.'

Enschede

Enschede verwijst naar de website sintkleurtdestad.nl. Daarop zegt Sinterklaas: 'Ik neem al jaren dezelfde Pieten mee naar Enschede. Zij kennen jullie stad inmiddels op hun duimpje, dus ik zie geen reden om dit jaar andere Pieten mee te nemen. Net als voorgaande jaren zijn dat er meer dan honderd, waaronder Pepito en Pelota, de voetbalpiet, de divapieten, de turnpieten en de muziekpieten van España Musica.'

Rotterdam: voorzichtig beginnen met roetveegpiet

Voor het eerst begint ook in Rotterdam de Piet voorzichtig van kleur te veranderen. Het Sint Nicolaas Intochtcomité heeft dit jaar voor het eerst besloten om ook roetpieten mee te laten lopen bij de intocht. 'Vorig jaar liepen er al wel een paar mee, maar dit jaar hebben we echt besloten om een deel van de Pieten een andere kleur te geven', aldus voorziter Olivier van de Goes. 'Ongeveer tien procent zal roetpiet zijn, de rest blijft Zwarte Piet.'

Dat de verandering zich in Rotterdam veel langzamer voltrekt dan in Amsterdam, komt volgens Van de Goes voor een deel omdat de hoofdstad progressiever is. In Rotterdam ligt verandering moelijker. 'Je kunt nooit iedereen tevreden stellen, maar dat proberen we toch zoveel mogelijk te doen. In de afgelopen jaren hebben we al een aantal elementen van Zwarte Piet verwijderd, zoals de oorringen. Nu is het tijd om langzaam met de gelaatskleur te beginnen. We kijken goed hoe mensen hierop reageren, en op basis daarvan bepalen we hoe we het volgend jaar gaan doen. Het moet voor iedereen een leuk feest blijven.'

Beeld anp

Dordrecht:

'Onze pieten zijn donkerbruin, zonder uitdossingen als gouden oorringen en rode lippen. Het uiterlijk van Zwarte Piet veranderen we met de jaren.'

Den Haag: geleidelijk naar een 'acceptabele piet'

In Den Haag zijn nog wel Zwarte Pieten te zien, maar dat worden er als het aan het college ligt elk jaar minder. 'Een aanzienlijk deel van de Pieten bestaat uit roetveegpieten, en er lopen ook verschillende anderskleurige Pieten mee', zegt gemeentewoordvoerder Gerben van den Berg. 'Daarmee zetten we de lijn die vorig jaar is ingezet voort. We kijken ook naar de verhaallijnen van de Nationale intocht en het Sinterklaasjournaal van het voorgaande jaar, om het voor de kinderen zo herkenbaar mogelijk te maken. Want het belang van het kind staat wat ons betreft centraal bij deze discussie.' Hoeveel Zwarte Pieten er dit jaar meelopen kan de woordvoerder niet zeggen.

Ook organisator Peter Boelhouwer wil die vraag niet beantwoorden. 'Ik doe niet aan getallen of percentages. De media proberen de Pieten in allemaal hokjes te verdelen, maar voor het publiek gaat het om de sinterklaasbeleving. Ik heb ongeveer zeshonderdvijftig vrijwilligers ter beschikking en de verhoudingen van de kleuren waarin zij geschminckt worden is voor mij niet belangrijk. Daar ben ik ook niet mee bezig.'

Wel trekt Boelhouwer zich iets aan van de discussie. 'Er zijn dingen aan het veranderen, maar het is belangrijk dat ook de 'Pieten' daaraan kunnen wennen. Dat gaat heel geleidelijk. We zijn in gesprek met alle partijen, en met elkaar komen we uiteindelijk tot een acceptabele Piet.'

Emmen:

'We willen niet bekendmaken hoe onze Zwarte Pieten er dit jaar uitzien. We zijn een beetje moe van de discussie. Op 12 november kun je het zelf zien bij de intocht.'

Beeld anp

Leeuwarden:

'De pieten zijn dit jaar bruin zonder rode lippen, roe of oorringen. Daarnaast hebben ze verschillende haardrachten, waaronder kroeshaar.'

Alphen aan den Rijn:

'De pieten bij ons zijn zwart, maar wel nadrukkelijk ontdaan van bekende stereotyperingen als neusringen en krom praten. Zwarte Pieten zijn een hevig ondersteunende nood voor Sinterklaas, geen domme helpers.'

Utrecht: steeds meer roetveegpieten

In Utrecht zijn dit jaar meer roetveegpieten te zien bij de intocht. 'Wij zijn al een jaar of vier bezig met wat we noemen de verkleuring van Zwarte Piet', zegt Luc Dietz, de voorzitter van de Stichting Stadsontspanning. 'Sinds vorig jaar hebben we samen met Amsterdam een 'modelpiet' ontwikkeld: de roetveegpiet. Vorig jaar was ongeveer de helft van de pieten een roetveegpiet. Die ontwikkeling willen we doorzetten, maar we gaan vantevoren niet bekendmaken hoeveel roetpieten het deze keer zijn. We vieren het feest voor de kinderen en niet voor de discussie die vooraf gevoerd wordt.'

Utrecht kiest voor een 'genuanceerde aanpak'. 'We gaan niet ineens de kleur van alle pieten veranderen. Stapje voor stapje nemen we iedereen mee. De afgelopen jaren is dat eigenlijk heel goed gegaan. Ik verwacht dan ook niet dat er dit jaar al te veel discussie over zal ontstaan. De kleur van de pieten is maar één klein element uit het verhaal van Sinterklaas, dat moet je niet teveel uitvergroten. En het moet geloofwaardig blijven voor de kinderen. Wij kiezen daarom voor "zwart VAN roet" en niet zwart ALS roet".'

Alkmaar:

'De Sinterklaasintocht in Alkmaar is dit jaar traditioneel, dus met een zwarte Zwarte Piet.'

Beeld ANP

Maassluis:

'We houden rekening met de gevoelens van voor- en tegenstanders. Tijdens de landelijke intocht op 12 november merk je hoe dat eruitziet.'

Groningen: Piet blijft 'intens zwart'

'Wij pakken de intocht aan zoals wij dat altijd hebben gedaan: zwart,' zegt Harrie van Ham van de Koninklijke Vereeniging voor Volksvermaken ('de spellingwijze geeft misschien al aan hoezeer wij voor traditie staan.') 'Vooralsnog zien we er geen noodzaak toe om anderskeurige Pieten mee te laten lopen. Wij volgen de grotemensendiscussie over een kinderfeest op de voet, maar vinden niet dat wij daar op dit moment al in mee moeten gaan.'

Dat dit ooit verandert, sluit Van Ham niet uit. 'Als er op een gegeven moment een meerderheid is die vindt dat dat niet meer zo moet, wie zijn wij dan om daar niet in mee te gaan? Maar zeker in het noorden is er momenteel geen grote aversie tegen Zwarte Piet. Piet is bij ons intens zwart, zo zwart komt het in de natuur niet voor. We hebben hem ontdaan van alle onderdrukkingsverschijnselen als gouden oorringen, overdadig geschminckte rode lippen en domme praat. En een roe of zak met zout hebben ze allang niet meer bij zich.'

Beeld anp

Delft:

'Wij zijn al tien jaar bezig met een langzame omschakeling, lang voordat de zwartepietendiscussie losbarstte. We maken gebruik van één kleur piet: hij is heel erg donkerbruin, zonder stroopwafelpatroon, roetvegen of oorringen. De komende twee jaar blijven we doorgroeien naar andere soorten Zwarte Pieten.'

Amersfoort: voorzichtige transitie

'We zijn met een transitie bezig in Amersfoort, zegt Renate van Braam, woordvoerder van het Sint Nicolaas Comité. 'Dat gaat op een voorzichtige manier, want verschillende belangen spelen een rol. Het uiterlijk van Zwarte Piet passen we geleidelijk aan. Piet is al minder bruin dan jaren geleden, oorbellen had hij al jaren niet en de lippenstift is niet meer zo felrood als vorig jaar. We hebben onze vrijwilligers gepolst: hoe sta je er tegenover als we Piet gaan veranderen? Sommigen reageerden stellig: die moet je niet veranderen. We weten van de veranderingen in Amsterdam en Utrecht. Daar letten we zeker op, zoals kleinere gemeenten naar ons kijken. Dit jaar is er in elk geval nog geen roetveegpiet in Amersfoort.'

Venlo:

'We willen geen uitsluitsel geven over het uiterlijk van onze Zwarte Pieten. De kleur voegt volgens ons ook niets toe aan het Sinterklaasfeest.'

Zaanstad

In Zaanstad is Piet donkerbruin. 'Maar we zijn wel genegen er wat roetveegpieten tussen te doen’, zegt Thea Ensink van het Sint Intocht Comité Zaandam. ‘Vorig jaar was Piet volledig donkerbruin, dat is nog steeds het voornemer.'

's Hertogenbosch: gewoon zwart

Namens de stichting Intocht Sint-Nicolaas 's Hertogenbosch laat Bodielle Nooitgedagt weten dat de pieten ook dit jaar zwart zijn in Den Bosch. 'Of eigenlijk donkerbruin. We hebben vorig jaar een referendum gehouden onder de bezoekers van de intocht, dat zijn er elk jaar 20- tot 25 duizend. 87 procent gaf aan voor een zwarte piet te zijn. Er lopen wel al ruim vijf jaar andere figuren mee in de optocht, zoals Spaanse edellieden die de Sint op paarden begeleiden. Maar geen roetveegpieten of zoiets.'

Haarlemmermeer:

'Wij bestaan uit 26 kernen. Er zijn veel intochten in onze gemeente, dus mag iedereen zelf weten hoe Piet eruit ziet. Ieder doet dat op zijn eigen manier, een centrale intocht is er niet.'

Andere gemeenten

Apeldoorn: Piet blijft zwart
Eindhoven:
Piet blijft zwart
Haarlem: Haarlem wacht af hoe de pieten eruitzien in het Sinterklaasjournaal
Tilburg: Zwarte Piet wordt vergezeld van witte clown en blauwe smurf
Zwolle: kinderen mogen Piet zelf schilderen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.