Van Roemeense aids-patiënten is 90 procent jonger dan negen jaar Ouders zieke kinderen stellen staat verantwoordelijk 'We vervolgen de staat wegens het schenden van mensenrechten'

Roemenië staat een golf van processen te wachten waarin ouders de staat verantwoordelijk stellen voor de besmetting van hun kinderen met het aids-virus....

Van onze correspondent

Cees Zoon

BOEKAREST

'Ik weet van tenminste tien gezinnen die al de eerste stap naar vervolging hebben gezet', zegt Maria Georgescu, voorzitter van de Roemeense Associatie voor de strijd tegen Aids (ARAS). 'En er zijn er zo'n twintig die plannen daartoe hebben. Het probleem is dat de meeste te arm zijn om een advocaat te kunnen betalen.'

Roemenië is een triest recordhouder op het gebied van kinderen met aids. Meer dan de helft van alle kinderen in Europa bij wie de ziekte zich heeft gemanifesteerd, woont in dat land. Volgens de laatste statistische gegevens telt Roemenië bijna drieduizend aids-patiënten. Meer dan 90 procent daarvan zijn kinderen onder de negen jaar.

Kort na de revolutie van eind 1989 bleek waartoe de hongerpolitiek van dictator Ceausescu had geleid. In weeshuizen was het gebruik geworden ondervoede kinderen met bloedtransfusies 'op te lappen'. Door het gebruik van besmet donorbloed en niet-gesteriliseerde naalden werden velen geïnfecteerd met het HIV-virus.

De huidige regering stelt dat de situatie in de meeste ziekenhuizen aanzienlijk is verbeterd. 'Dat is waar', aldus Maria Georgescu, 'tenminste in de grote steden. Maar in de kleine ziekenhuizen op het platteland is weinig veranderd, daar werkt men nog precies als vijf jaar geleden.' Uit de statistiek van het ministerie van Gezondheid blijkt dat veruit de grootste groep zieke kinderen (bijna 2500) onder de vier jaar is, dus geboren na de revolutie.

In Iasi hebben de ouders van de zesjarige Ioana Calenciuc de staat voor de rechter gedaagd. Het meisje, bij wie de ziekte zich inmiddels geopenbaard heeft, werd in 1992 enige tijd in het ziekenhuis opgenomen wegens een zware griep. Volgens haar ouders, die beiden sero-negatief zijn, kan zij alleen toen besmet zijn geraakt.

De autoriteiten ontkennen elke blaam. De ouders hebben inmiddels de schadeclaim van bijna 300 duizend gulden laten vallen, omdat de Roemeense rechter een dergelijke claim alleen accepteert als de eiser 10 procent van dat bedrag als borgsom stort, wat voor de gemiddelde Roemeen onmogelijk is. De eis is teruggebracht tot een symbolische één lei (0,08 cent), want 'dat is de prijs die het leven van een kind heeft voor het ministerie van Gezondheid'.

Het gaat natuurlijk niet om het geld, verklaarde moeder Violeta Calinciuc, een journaliste bij een plaatselijk televisie-station, na de voorlopige hoorzitting. 'Ik wil dat er recht wordt gedaan en dat de mensenrechten in Roemenië eerbiedigd worden. Die zijn hier te grabbel gegooid en de situatie van mijn dochter is daar een bewijs van.'

'We proberen te bewijzen dat het ziekenhuis in Iasi er niet-hygiënische praktijken op na houdt', aldus advocaat Eugeniu Safta-Romano. 'We vechten tegen een oude mentaliteit die maar niet verandert. En daarom vervolgen we de staat wegens het schenden van mensenrechten.'

De directeur van het ziekenhuis, die ook is aangeklaagd, spreekt van het openen van een heksenjacht bedoeld 'om het prestige van de gehele Roemeense medische stand te beschadigen'. Een onzinnige redenering, vindt Maria Georgescu. 'Dit proces moet niet gezien worden als het vereffenen van een rekening tussen de ouders van Ioana en de medische stand, maar als een poging te voorkomen dat een dergelijke tragedie zich herhaalt.'

De ouders zullen moeten bewijzen dat het ziekenhuis verantwoordelijk is voor de besmetting van hun kind. Dat is natuurlijk moeilijk. Maria Georgescu: 'Dat is wel gebleken bij soortgelijke processen in bijvoorbeeld Frankrijk. Maar in Roemenië gaat het veelal om kinderen wier ouders niet sero-positief zijn, en die met elkaar gemeen hebben dat zij in hetzelfde ziekenhuis zijn behandeld.'

Georgescu geeft als voorbeeld Virtop, een dorpje in het noordelijke district Dolj: 'Een dorp met niet meer dan tweehonderd inwoners. Acht kinderen tussen de drie en acht jaar in dat dorp zijn sero-positief. En die zijn allemaal behandeld in hetzelfde ziekenhuis in de omgeving.'

De grote onwetendheid over aids en de wijze waarop het virus wordt overgebracht, leidt tot het bijkomende probleem van stigmatisering en discriminatie van de zieken.

'Belangrijk is de voorlichting die lokale artsen geven. In een dorp hier in de buurt van Boekarest heeft de arts de bevolking gewaarschuwd tegen een moeder en kind die beiden seropositief zijn, met als gevolg dat ze door iedereen gemeden worden als de pest.

'Ik ben tandarts en heb vanmorgen zelf nog een klein meisje behandeld dat seropositief is. Ik geef toe dat ik dat voorheen misschien een beetje eng vond, maar als je weet wat je moet doen, ben je daar snel overheen.'

Volgens de leidster van ARAS is het beperkte budget van het ministerie van Gezondheid verre van toereikend. Er zijn te weinig centra toegerust voor het verrichten van aids-tests en nog altijd is het systematisch gebruik van wegwerpnaalden niet vanzelfsprekend: 'Ik weet dat op sommige plaatsen wel wegwerpnaalden zijn, maar die worden verkocht door het ziekenhuispersoneel.'

Georgescu verwijt de Roemeense regering aids als 'een klein probleem' te zien: 'Er wordt weinig voor de patiënten gedaan, in sommige gevallen moeten artsen zelf geld bij elkaar brengen. En er is nauwelijks sprake van goede voorlichting en preventie.

'Het argument is steeds dat de overheid geen geld heeft. Maar dat is pertinent niet waar. Roemenië heeft veel geld gekregen van de Wereldbank en via het Phare-fonds van de Europese Unie. Dat geld is vorig jaar niet gebruikt en gewoon teruggegeven, waarbij zelfs de vastgelegde boete daarvoor is betaald. De Wereldbank sprak in haar rapport vorig jaar september van een groot gebrek aan verantwoordelijkheidsbesef en competentie op het ministerie van Gezondheid.'

Het komende proces in Iasi heeft wel iets op gang gebracht. Niet alleen dat anderen het voorbeeld zullen volgen en de staat voor de rechter dagen: 'We merken nu al dat artsen zorgvuldiger te werk gaan en bovendien beginnen patiënten hun rechten op te eisen. Dat is voor Roemenië een ongekende stap vooruit.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden