Van Republikein tot progressief geweten

De vertrekkende rechter Stevens belichaamde een tijdperk waarin wijsheid en kwaliteit – niet ideologie – cruciaal waren voor leden van het Hooggerechtshof in de VS....

Diederik van Hoogstraten

‘Bijleren op het werk is essentieel voor het proces van oordelen.’ Met die opmerking zei rechter John Paul Stevens (89) van het Amerikaanse Hooggerechtshof iets over zijn flexibiliteit van geest en zijn intellectuele ontwikkeling: Republikein bij zijn aantreden, ‘progressief geweten’ van het Hof bij zijn vrijdag aangekondigde vertrek, 35 jaar later.

En hij illustreerde wat president Gerald Ford betoogde toen hij Stevens uitkoos als nieuwe opperrechter in 1975. Ford maakte zich geen zorgen over filosofie of ideologie. Hij zei eenvoudigweg op zoek te zijn naar ‘de scherpste juridische geest’.

De tijden zijn veranderd. Het staat vast dat Stevens’ opvolger door president Obama wordt gekozen op basis van haar of zijn overtuiging over abortus en de rol van de overheid. Zeker is eveneens dat de gepolariseerde Senaat een bitter debat zal voeren, en zijn verdeeldheid zal tonen in verre van unanieme steun voor de nieuwe rechter.

Toen Ford hem koos voor ’s lands hoogste hof van beroep stond Stevens bekend als gematigd conservatief. Het hof was in 1973 gekomen met een baanbrekend arrest vóór het constitutionele recht van de vrouw om voor abortus te kiezen. Stevens kreeg in de Senaat niet één vraag over zijn visie hierop. Maar bij de eerstvolgende benoeming (door Reagan) was abortus de lakmoesproef; de ideologische snit van elke kandidaat wordt er sindsdien aan afgemeten.

Stevens toonde zich een onafhankelijk denker. Meestal stemde hij mee met het linkse blok, en vaak schreef hij de ‘meerderheidsopinie’: het document dat een arrest vergezelt als uitleg. Vaak schreef hij de minderheidsopinie. ‘Er bestaat een plicht om je positie uit te leggen als die anders is dan die van de meerderheid.’

In 2000 uitte hij teleurstelling over zijn collega’s, toen zij besloten dat Bush, en niet Al Gore, president zou worden. ‘Hoewel we nooit met volledige zekerheid zullen weten wie de winnaar van deze presidentsverkiezingen is’, schreef Stevens, ‘is de identiteit van de verliezer glashelder. Het is het vertrouwen van de natie in de rechter als een onafhankelijke beschermer van de rechtspraak.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden