Van premiers, cijfers en breekpunten

den haag Het was een lange auditie in de talentenjacht Nederland zoekt een leider. De verkiezingscampagne 2010 draaide meer dan ooit om de gedroomde premier....

Van onze verslaggevers Kim van Keken, en  Jonathan Witteman

Een dodelijke oneliner (‘u draait en bent niet eerlijk’) ontbrak. Toch waren er genoeg cruciale momenten die de lijsttrekkers bleven achtervolgen. Job Cohen zakte voor zijn mini-examen economie bij het televisieprogramma NOVA.

Meteen werd ernstig getwijfeld aan de economische kennis van de PvdA-leider. Toen hij later weer eens de cijfers ‘niet paraat had’ en tijdens de eerste debatten hakkelde, was de Cohen-mania definitief voorbij. Voor hem duurde de campagne te kort. Pas op het laatst vond hij eindelijk zijn draai en leek hij de debatten leuk te gaan vinden.

Kleine zaaltjes deden er nauwelijks toe deze campagne. De lijsttrekker moest op tv, en veel ook. De kijkers werden de laatste twee weken dag en nacht geconfronteerd met politici. Of ze nu naar NOVA zapten, of naar Lingo. De grote onbekende Emile Roemer van de SP floreerde. Hij werd door vriend en vijand geroemd om zijn authentieke gedrag en zijn grappen. Tegen de VVD en CDA: ‘Als deze heren gaan hervormen, hou ik mijn kinderen binnen.’

Jan Peter Balkenende van het CDA probeerde het ook met een grap. ‘U kijkt zo lief’, zei hij tegen de presentatrice die bleef hengelen naar zijn voorkeurscoalitie. De opmerking kwam hem op drie weken hoon te staan. Het werd onbedoeld de meest gevleugelde zin van de campagne. T-shirts met de uitspraak circuleerden overal op internet.

De demissionair premier zette wel de toon bij het eerste debat op Radio 1 door de hypotheekrenteaftrek een breekpunt te noemen. Het was een opzetje om VVD’er Mark Rutte, die veel zetels bij het CDA weghaalt, in een hoek te zetten. De opzet ontplofte echter in zijn gezicht. Rutte wimpelde het breekpunt meteen weg als ‘misplaatste stoerheid’. De top van het CDA twijfelde toen al openlijk aan de strategie van Balkenende.

De premier was de laatste twee weken niet van de buis te slaan, terwijl Rutte zijn optredens selectief doseerde. Niet te veel frivoliteiten als RTL Boulevard of Carlo & Irene. Alhoewel: een keer Koffietijd dan. Geserreerd werkte hij de campagne af, hij presenteerde zich als de grote rekenmeester. Toen Netwerk kwam met vernietigende koopkrachtplaatjes, drukte hij dat meteen de kop in. ‘Er klopt niets van deze cijfers.’

Er werd veel met cijfers gegoocheld. Het was soms appels met peren vergelijken. ‘Bij u zijn gezinnen met kinderen de klos’, riep Balkenende tegen Rutte. ‘U bezuinigt de economie kapot’, was de aanval van Cohen en Roemer tegen alle rechtse partijen. Rutte tegen het CDA: ‘U pakt ouderen het vakantiegeld af.’ Voor de gemiddelde, niet-economisch onderlegde kijker was het allemaal niet te verifiëren.

De campagne 2010 werd al snel geclaimd door de ‘groten’. RTL had een premiersdebat, waarbij partijen als Groenlinks, D66 en de SP het nakijken hadden. Bij het debat daarna was het vooral nieuwkomer Roemer die opzien baarde.

Halsema (GroenLinks) en Pechtold (D66) voldeden aan de verwachtingen, maar stegen er volgens de deskundigen niet bovenuit. Voor hen was het moeilijk opboksen tegen ‘premierskandidaten’ en opvallende nieuwkomers.

André Rouvoet van de ChristenUnie had vanaf het begin alle wind in de zeilen. Hij steeg in de peilingen, lokte ook wat kiezers weg van het CDA. Hij gooide zijn net uit buiten de klassieke gelovige doelgroep. Maar toen hij vorige week meldde dat homo’s met een vriendje ‘waarschijnlijk’ niet op de lijst konden komen, keerde het tij. Hoewel hij zijn woorden terugnam, daalde hij maandag 3 zetels in de peilingen van Synovate (van 9 naar 6). Afgelopen dagen had hij ook nog eens de griep, en ontbrak hij op tv.

Wilders was bij de gemeenteraadsverkiezingen prominent in beeld. Landelijk kwam hij met zijn integratieverhaal niet tussen de premierskandidaten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden