REPORTAGE

Van opvang naar opsluiten, met veel verwarring

Migranten die nu nog op de Griekse eilanden aankomen, zullen worden teruggestuurd. Op Lesbos is daarom het opvangkamp Moria omgevormd tot een detentiecentrum.

Aankomst: Een van de boten heeft de kust bereikt.Beeld SERGEY PONOMAREV/The New York Times

De vrijwilligers van Lesbos geven de mannen uit Pakistan een flesje water en een appel en omhelzen elkaar voor vertrek. Met sombere gezichten kijken ze toe hoe de mannen met hun rugzakken op onder de boog doorlopen waarop de vrijwilligers in twaalf talen het woord 'welkom' hebben geschilderd. De Pakistanen sjokken de weg over naar de met prikkeldraad bedekte poort van kamp Moria.

Migranten zijn niet welkom meer in het registratiecentrum van Lesbos en de vrijwilligers zelf trouwens ook niet. Ze vlogen vanuit de hele wereld naar het eiland waar de meeste vluchtelingen aankwamen, zetten in een paar maanden tijd een geoliede hulpmachine van dokters, koks en tentenkampen op en kregen zondag opeens het bericht dat ze in de Europese hotspot op Lesbos hun boedel bij elkaar konden rapen. Een paar uur later gingen de hekken dicht. Moria is nu een detentiecentrum. Wie er naar binnen gaat, mag er pas weer uit als er vervoer is geregeld voor de terugreis naar huis of naar Turkije.

Alle vluchtelingen en migranten die sinds zondag op de Griekse eilanden zijn aangekomen, zullen worden teruggestuurd. Dat spraken de Europese leiders vrijdag met Turkije af en dat moeten de Grieken nu proberen te verwezenlijken. De eerste uitzetting staat op 4 april gepland.

Verwarring

Een begin is gemaakt. De Grieken verhuisden afgelopen weekeinde de vluchtelingen die al eerder op Lesbos waren aangekomen vanuit kamp Moria naar het kamp Kara Tepe, waar ze wachten op verscheping naar Athene en verder Europa in. Het leger nam de leiding over Moria over, waar de honderden nieuwe vluchtelingen die zondag en maandagochtend in bootjes naar Lesbos dreven gelijk achter de dichte hekken konden worden gezet. Het is nog te vroeg om al te kunnen concluderen of de vluchtelingenstroom afneemt.

Vier hekken met een laag scheermesjesdraad erop schermen de vluchtelingen af van de buitenwereld. Wel openen de agenten maandag af en toe de poort als iemand bij de kraampjes buiten het kamp sigaretten wil halen. 'We wachten de bevelen af', zegt de agent bij de poort. 'Die veranderen nu nog ieder uur.'

De verwarring is groot op Lesbos. Voor de meeste faciliteiten die vrijwilligers en hulporganisaties in een paar maanden tijd wisten te regelen, lijkt in het nieuwe plan geen ruimte. Wat gaat er bijvoorbeeld gebeuren met Kara Tepe, het registratiekamp voor Syrische families, als straks alle 'oudkomers' op weg zijn naar Europa? Het kamp heeft wel een slagboom, maar geen hekken. Directeur Stavros Mirogiannis laat de Syrische families - zijn 'bezoekers' - zonder restricties het 'dorp' in en uit lopen. En hij is ervan overtuigd dat hij daarmee mag doorgaan als de 'bezoekers' de komende maanden in zijn kamp zullen wachten op uitzetting naar Turkije. 'Als Europa dit niet goed vindt, rotten ze maar op', zegt de Griekse kampdirecteur. 'Dit is mijn dorp en ik ga hier geen hekken neerzetten.'

Vrijwilligers. Een overvolle boot met migranten wordt zondag, de dag dat de Europees-Turkse adspraken over vluchtelingen ingingen, verwelkomd door vrijwilligers op Lesbos. aankomst Een van de boten heeft de kust bereikt.Beeld SERGEY PONOMAREV/The New York Ti

Geen plan

Drie ME-wagens reden zondag al op het kamp af, dat naast Moria is ontstaan in een veld vol olijfbomen. Van de ongeveer vijfhonderd Pakistaanse mannen die hier de afgelopen weken sliepen in de hoop ooit verder te reizen naar de Balkan, meldden de afgelopen dagen ongeveer tweehonderd zich vrijwillig in Moria om een gewelddadige ontruiming van het kamp te voorkomen. Van achter de hekken vertellen ze dat ze nog steeds hopen naar Spanje te kunnen. De mannen die zich nog niet hebben gemeld, zijn bang. 'Ik sterf nog liever dan dat ik terug moet', zegt Azam (29). 'Ik heb al mijn vee verkocht om de reis naar Europa te kunnen betalen. In Pakistan heb ik niets meer.'

Niemand weet precies wat er gaat gebeuren, zegt Ayesha Keller, een Schotse vrijwilliger die met de organisatie Better Days for Moria het kamp in de olijfboomgaard opzette. 'Er is een idee, maar geen plan', zegt zij. Onder andere Artsen zonder Grenzen en Save the Children hebben nog toegang tot het detentiecentrum, maar zij weten ook niet of ze mogen blijven. Het Griekse leger heeft de leiding over het kamp overgenomen van de hulporganisaties die er eerst de dienst uitmaakten, en zendt tegenstrijdige signalen uit. 'Zondag schopten ze eerst iedereen eruit, maar toen het etenstijd werd en ze geen eten hadden riepen ze toch weer een organisatie terug', zegt Keller. 'Alle diensten in het kamp werden door vrijwilligers en ngo's geregeld. Ze zullen heel wat personeel moeten aanstellen om dat allemaal te vervangen.'

Kamp Moria. Luchtfoto van het kamp waarvandaan de vluchtelingen voortaan zullen worden teruggestuurd. ¿ patrouille Een Turks oorlogsschip en een helikopter van de kustwacht patrouilleren maandag tussen de Turkse kust en Lesbos. Foto¿s AFPBeeld AFP

Enorme uitdaging

De Grieken staan voor een enorme uitdaging. Om het plan uit te voeren moeten ze met een wetswijziging Turkije als veilig land erkennen om vluchtelingen terug te kunnen sturen en een asielapparaat neerzetten waarmee ze iedere asielaanvraag afzonderlijk en binnen een week kunnen afhandelen. Griekenland staat nu bekend als een van de moeilijkste landen om asiel aan te vragen vanwege de trage onoverzichtelijke procedures en het tekort aan personeel.

'Zoveel getraind personeel als hier nodig is, is er helemaal niet', zegt Keller. 'Ik denk niet dat ze alle asielaanvragen zullen beoordelen.' Ze verwacht dat het nog lang duurt voordat het plan daadwerkelijk wordt uitgevoerd. 'Zelfs een busdienst regelen duurt hier tijden', zegt ze. 'Kun je je voorstellen hoe ze dit zullen uitvoeren?'

De Syriër Samir is in elk geval blij als hij met zijn schoonfamilie door de poort van Moria mag om zich aan te melden voor relocatie naar een andere Europese lidstaat, en even later door dezelfde poort weer naar buiten loopt. Hij kwam voor zondag naar Lesbos en hoeft niet terug naar Turkije.

Detentie centrum. Pakistaanse migranten wachten maandag voor de met prikkeldraad bedekte poort van kamp Moria op Lesbos. Wie er naar binnen gaat, mag er pas weer uit als er vervoer is geregeld voor de terugreis naar huis of naar Turkije.Beeld AFP
Patrouille. Een Turks oorlogsschip en een helikopter van de kustwacht patrouilleren maandag tussen de Turkse kust en Lesbos.Beeld AFP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden