Van nooit praten over de bocht tot veel bochtenpraat

Gerard Kemkers en Jac Orie zijn kampioenenmakers. Toch proberen weinig schaatsers beide trainers uit.

heerenveen - Simon Kuipers dacht dat hij iets van schaatsen wist, na zeven jaar trainen onder Jac Orie. Dankzij de joviale Haagse wetenschapper ontwikkelde hij zich tot een van de beste sprinters van de wereld. Hoeveel geheimen zouden er nog kunnen zijn?


Kuipers (28) vergiste zich. Sinds hij Gerard Kemkers in het voorjaar als trainer koos, verbaast hij zich onophoudelijk. Nog steeds bestaan zijn dagen uit fietsen, krachttraining, schaatssprongen en techniekoefeningen. Toch is het alsof hij een andere sport beoefent. 'Het is niet te vergelijken', zegt hij. 'Wat we doen, is totaal anders.'


Een van de opvallendste verschillen? Orie besteedde nauwelijks aandacht aan zijn bochtenwerk, omdat daar weinig op aan te merken zou zijn. Nu gaat het steeds over de bocht. Kuipers doet zelfs aan shorttrack om zijn bochtentechniek te verbeteren. 'Ik hoor nu niets meer over mijn rechte stukken.'


Kuipers is blij met de nieuwe aanpak en opgelucht dat die aanslaat. Hij vond het niet gemakkelijk om Orie in te ruilen voor Kemkers. Switchen tussen de beste twee schaatstrainers van Nederland ligt gevoelig. Het komt weinig voor.


Sinds 2002 zijn Kemkers (43) en Orie (42) uitgegroeid tot de blikvangers van het trainersgilde. Ze zijn de spil van de belangrijkste commerciële ploegen. En ze zijn kampioenenmakers (zie inzet).


De trainers respecteren elkaar, maar hun persoonlijkheden schuren. Ze hebben alleen zakelijk contact. Kemkers is een gepassioneerde plattelander, die met zijn ziel en zaligheid coacht. Orie is een vlotgebekte Hagenees, die trainen meer benadert vanuit de ratio.


Ze weten schaatsers aan zich te binden door een hechte ploegcultuur te creëren. Jarenlange loyaliteit is de norm. Slechts zes rijders hebben de afgelopen negen jaar onder beide trainers gewerkt, van de 52 Nederlanders die onder contract stonden (26 bij elke ploeg). Drie gingen van Orie naar Kemkers, drie namen de omgekeerde weg.


Van die zes is Kuipers de enige die tussen de twee trainers kon kiezen. Sicco Janmaat, Marja Vis, Jan Smeekens en Paulien van Deutekom hadden geen contract meer. Erben Wennemars kwam bij Kemkers terecht nadat hij was verstoten door Orie. De trainers hebben onderling de afspraak geen schaatsers bij elkaar weg te kopen als die nog een contract hebben.


Kuipers: 'In het voetbal kies je voor een club, in het schaatsen voor een trainer. Ik vond het heel moeilijk weg te gaan. Ik behoorde tot het snelste schaatsteam van de wereld. Ik was een van de kopmannen. Je bent 200 dagen per jaar met elkaar op reis. Je vormt een hechte kliek. Maar uiteindelijk is schaatsen een individuele sport. Je moet het zelf doen.'


De sprinter besloot al snel open kaart te spelen over de onderhandelingen, om ruzie te voorkomen. Hij was niet vergeten dat de flirt van Wennemars met Kemkers, kort voor de Olympische Spelen van 2006, als verraad werd gezien door Orie.


Regerend wereldkampioen sprint Wennemars ging zonder zijn trainer op oefenstage naar Hamar. Orie vond dat hij daar rust moest houden, maar Wennemars begaf zich veelvuldig op het ijs met schaatsers van Kemkers. Orie besloot dat zijn vertrouwen was geschonden en zette hem resoluut buiten de ploeg.


Kuipers voelt bij zijn oud-ploeggenoten geen weerzin over zijn vertrek. Er is bij sommigen zelfs begrip. Jan Smeekens (23) maakte anderhalf seizoen geleden de overstap in omgekeerde richting. Hij nam zelf het initiatief toen hij bij Kemkers geen nieuw contract kreeg aangeboden. Hij heeft zich onder Orie geschaard bij de beste 500 meterspecialisten ter wereld.


Smeekens: 'Je moet doen wat voor jezelf het belangrijkste is. Je hebt maar een sportcarrière. Als je geluk hebt, duurt die tien jaar.'


Hoewel Orie en Kemkers hoog staan aangeschreven, is hun aanpak geen garantie voor succes. Beide trainers hebben periodes van groot succes afgewisseld met raadselachtige tegenslag. Bij de NK sprint en allround, deze week in Thialf, ontbreken hun olympische kampioenen door blessures.


Sven Kramer is het hele seizoen uitgeschakeld, Mark Tuitert moet daarvoor vrezen.


Kemkers noch Orie is erin geslaagd een kampioen te smeden uit een schaatser die eerst bij de ander reed. Wel hebben bijna alle schaatsers na hun overgang nog een of meer persoonlijke records gereden. Aan overdracht van informatie doen de trainers niet, soms met instemming van de schaatser. Kuipers: 'Ik wilde Kemkers carte blanche geven.'


Erben Wennemars, de beste van de zes schaatsers die van trainer verwisselde, is in titels uitgedrukt slecht af met zijn overstap. Onder Orie werd hij vijfmaal individueel wereldkampioen, bij Kemkers bleef hij steken op olympisch brons. Hij evenaarde onder Kemkers wel het wereldrecord op de 1500 meter.


De prestaties van Wennemars hebben Kuipers niet afgeschrikt. Hij beschouwde zijn mislukte olympische optreden in Vancouver juist als een teken dat hij verandering moest zoeken. In twee Winterspelen onder Orie was het hem niet gelukt een individuele medaille te veroveren. 'Het liep niet zoals ik wilde.'


Volgens schaatsers die beide trainers hebben meegemaakt, liggen de verschillen tussen Orie en Kemkers grofweg op twee vlakken: het organisatorische en trainingstechnische.


Kemkers werkt al sinds 2002 met de loyale sponsor TVM, een bedrijf dat jaarlijks miljoenen in de ploeg steekt. Er is een omvangrijke staf, die van de trainer veel verantwoordelijkheid krijgt. De faciliteiten zijn uitstekend. De ploeg heeft de beschikking over een mobiel krachthonk.


Orie heeft, buiten zijn schuld, in dezelfde periode met vier geldschieters te maken gehad. Hoewel ook hij een omvangrijke staf heeft, houdt hij veel in eigen hand. Er moet meer op de kosten worden gelet. Zo delen schaatsers in de zomer een hotelkamer.


Smeekens: 'Het begeleidingsteam bij TVM is groot. Dan word je als trainer al gauw een soort manager. Hoe meer mensen, hoe meer je moet managen. Bij Jac zijn de lijnen misschien iets korter.' Kuipers: 'TVM is echt een bedrijf. Het maakt niet uit welke schaatsers in het team zitten, het draait gewoon. Je gaat er niet harder van schaatsen, dat zeg ik er altijd bij, maar het is wel lekker.'


De verschillen in trainingsaanpak laten zich niet gemakkelijk uitdrukken. De schaatsers hebben het over de 'visie' en de 'filosofie' van de trainer, maar lijken niet veel details te willen of kunnen prijsgeven.


Een opvallend verschil is er wel. Bij Kemkers duren de trainingen langer dan bij Orie. Waar bij de één drie à drieënhalf uur geen uitzondering is, houdt de ander het op twee uur. Smeekens: 'Jac traint korter en efficiënter. Het is wat intensiever. Bij TVM was de warming-up soms al een training op zich.'


De verschillen in trainingsaanpak hebben hun weerslag op de lichamen van de schaatsers. Smeekens is onder Orie soepeler geworden in zijn rug en heupen. Tegelijkertijd heeft aan snelheid gewonnen op de eerste 100 meter, terwijl hij minder oefent op de start.


Het lijf van Kuipers is onder invloed van krachttrainer Jim McCar-thy 'atletischer' geworden. Vooral zijn bovenlichaam is sterker. Dat was onvoldoende getraind voor de krachten waaraan het werd blootgesteld. 'Het is meer ontwikkeld en tegelijkertijd smaller. Ik ben gespierder, maar weeg 2 kilo minder.'


Orie heeft een reputatie als wetenschapper. Hij laat zijn schaatsers dagboeken bijhouden en heeft een speciale ergometertest ontwikkeld, om de fysieke gesteldheid snel te kunnen meten. Schaatsers doen die tientallen keren per jaar. Hoewel Kemkers niet wetenschappelijk is opgeleid, test ook hij geregeld. Hij heeft ook met dagboeken gewerkt.


De doorslaggevende verschillen tussen Kemkers en Orie zitten volgens de schaatsers niet in het sponsorgeld, de tests of zelfs de persoonlijkheid van de trainer. Het gaat om de accenten die ze leggen. Fietsen, schaatssprongen en krachttraining zijn basisingrediënten voor elke trainer. Maar hoe lang, hoe vaak en in welke volgorde? Wat effectief is verschilt per persoon. Het is de kunst maatwerk te leveren, een unieke chemie tussen coach en schaatser te creëren .


En soms helpt een beetje psychologie. Smeekens vindt het prettig dat Orie op de kruising onverstoorbaar is. Kuipers geniet na zeven kalme jaren van de luidkeelse aanmoedigingen van Kemkers. Al houdt hij vast aan één stelregel uit de tijd van Orie. Een bord met rondetijden vindt hij onzin.


Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden