liefdesaffaire OM

Van Nimwegen geschorst wegens herhaaldelijk liegen over relatie: ‘Ernstige schending integriteit’

Marc van Nimwegen, tot vorig jaar hoofdofficier van justitie in Rotterdam, handelde in strijd met de regels. Hij is sinds woensdag geschorst. Van Nimwegen loog herhaaldelijk over zijn relatie met hoofdofficier van het Functioneel Parket Marianne Bloos, en bevoordeelde zijn zwager bij een aanbesteding. 

Beeld de Volkskrant

Bovendien greep de top van het Openbaar Ministerie niet in, wat leidde tot gevoelens van onvrede en onveiligheid op de werkvloer. Tot die conclusies komt de commissie-Fokkens na bijna een jaar onderzoek. OM-topman Gerrit van der Burg stelt de functies van Van Nimwegen en Bloos open. ‘Het OM neemt anderen de maat, maar neemt het zelf niet zo nauw’, verwoordt Van der Burg de kritiek op zijn organisatie.

Wilt u dit verhaal liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.

Gerrit van der Burg heeft ‘zeker’ overwogen om op te stappen, zei hij donderdag op een persconferentie. Hij doet dat echter niet omdat zijn eigen integriteit niet ter discussie staat en hij zich ‘gesteund voelt door zijn collega’s’.

Volgens de onderzoekscommissie Fokkens zijn er sterke aanwijzingen dat de ‘affectieve relatie’ tussen Van Nimwegen en Marianne Bloos al in het voorjaar van 2011 bestond. In mei 2011 werd Bloos benoemd tot hoofdofficier van het Functioneel Parket, de OM-afdeling die witteboordencriminaliteit bestrijdt. Van Nimwegen was destijds als portefeuillehouder personeelszaken medeverantwoordelijk voor haar benoeming. Volgens de commissie zijn er overigens geen aanwijzingen dat Bloos bij deze promotie bevooroordeeld is vanwege die affectieve relatie.

Tot 2016 hebben Bloos en Van Nimwegen hun relatie meermalen ontkend. Ook op vragen van toenmalig OM-baas Herman Bolhaar antwoordden ze ontkennend. Om die reden vond de toenmalige OM-top het lastig om in te grijpen. De commissie vindt deze verklaring ‘niet overtuigend’. ‘Van een integer OM mag je verwachten dat het zou ingrijpen. Dit is niet gebeurd.’ Onvrede en gevoelens van onveiligheid die hiervan het gevolg waren, zijn door de top van het OM onderschat. ‘Het schaadde het gezag en vertrouwen in het college. Zelfs eenvoudige maatregelen die voor de hand lagen, zoals Bloos’ portefeuille van Functioneel Parket aan een ander geven en het verminderen van de samenwerking, werden niet genomen’, schrijven de onderzoekers. De positie van Van Nimwegen was ‘zo sterk’ dat de top van het OM niet tegen hem op kon.  

‘OM-cultuur’

Volgens de onderzoekers is de liefdesaffaire ‘geen incident, maar een cultuurprobleem’. ‘De vraag leeft of het huidige college in staat is de problemen op te lossen', zei Fokkens donderdagochtend in een toelichting. ‘Maar bij het college is zeer duidelijk het besef van het probleem. Het was al, vooruitlopend op het rapport, bezig met initiatieven op gebied van leiderschap en integriteit. Wel moet worden afgewacht of dit leidt tot de gewenste bedrijfscultuur.’

Voor het onderzoeksrapport sprak de commissie 120 betrokkenen. Volgens hen wordt de ‘cultuur’ binnen de OM-organisatie geschaad door integriteitskwesties, verschil in behandeling tussen rechterlijke en niet-rechterlijke ambtenaren en een gebrek aan daadkracht en leiderschap van de OM-top. Medewerkers voelen zich niet gehoord, kampen met gevoelens van onveiligheid, gebrek aan transparantie in het benoemingenbeleid en een gebrek aan onderling vertrouwen.

‘Dit zijn ernstige problemen’, constateert de commissie, ‘die niet van vandaag of gisteren zijn en in vele jaren zijn gegroeid’. Hoe diep die problemen zijn, heeft de commissie niet kunnen vaststellen. ‘Wel dat ze omvangrijk zijn.’ Het gebrek aan zelfreinigend vermogen blijkt uit onvrede, roddels en lekken vanuit het OM naar de pers, stelt de commissie.

De crisis binnen de top van het OM kwam vorig jaar mei naar buiten na onthullingen van NRC. Medewerkers spraken van een verziekte werksfeer en integriteitsschendingen. Naar aanleiding van die berichtgeving gaf het OM de commissie-Fokkens de opdracht om de kwestie te onderzoeken.

De top van het OM laat in een reactie weten ‘voor eind mei met een uitgewerkt plan van aanpak te komen om de aanbevelingen van de commissie om te zetten naar actiepunten’. Daarnaast onderzoekt het OM de mogelijkheid om een deels externe visitatiecommissie in te stellen. 

De personen rondom de liefdesaffaire

Marc van Nimwegen, jarenlang stond hij te boek als veruit de sterkste man in de top van het Openbaar Ministerie. Zijn woord was doorgaans wet, hij was briljant en ongenaakbaar, hij werd geliefd en gehaat. Maar na publicaties in NRC vorig jaar mei zit hij thuis: hij loog over zijn liefdesrelatie met Marianne Bloos. De werksfeer zou mede door hun leugens en gedrag verziekt zijn.

Van Nimwegen werkt sinds 1986 bij het Openbaar Ministerie. In 2006 werd hij hoofdofficier in Utrecht, in 2008 trad hij toe tot het College van procureurs-generaal en in 2014 werd hij hoofdofficier in Rotterdam.

Het blazoen van OM’ers hoort onbevlekt te zijn. Leugens zijn uit den boze. Dit is immers de organisatie die anderen de maat neemt. En dat niet alleen: enkele maanden na het begin van de ‘geheime’ relatie zou Van Nimwegen de getrouwde Bloos hebben benoemd tot hoofdofficier van het Functioneel Parket. Hij zou haar bovendien hebben meegenomen op een dienstreis naar Thailand. Of die laatste beschuldiging klopt, is onduidelijk. Dat deel van het rapport is niet gepubliceerd, omdat het te veel privacygevoelige informatie bevat. Uit het onderzoek blijkt wel dat het ‘aannemelijk is’ dat Van Nimwegen zich schuldig maakte aan vriendjespolitiek, het bedrijf van zijn zwager werd bevoordeeld bij een aanbestedingsprocedure.

Uiteindelijk, zeggen meerdere bronnen tegen de Volkskrant, is zijn eigenmachtige manier van leidinggeven hem funest geworden. Want die ‘geheime’ liefdesrelatie? Dat was een publiek geheim. ‘Van Nimwegen vond het niet interessant of ze hem aardig vonden. Dat is onverstandig. Hij heeft te veel vijanden gemaakt, er zijn te veel mensen die denken: ik heb je bij je ballen, nou lig jij een keer op de grond, nou schop ik ook.’

Marianne Bloos, tot vorig jaar was zij de hoofdofficier van het Functioneel Parket. Ze zat in afwachting van het oordeel van de commissie-Fokkens thuis, net als haar vriend Van Nimwegen. Donderdag maakte de huidige OM-topman Van der Burg bekend dat de functies van hen allebei worden opengesteld.

Het verhaal wil dat de getrouwde Bloos in het voorjaar van 2011 een intieme relatie kreeg met Van Nimwegen. Datzelfde jaar werd zij hoofdofficier van het Functioneel Parket. In die functie was zij verantwoordelijk voor de OM-afdeling die fraude bestrijdt. Van Nimwegen was ten tijde van haar benoeming lid van het College van procureurs-generaal en verantwoordelijk voor het personeelsbeleid. Er zijn geen aanwijzingen dat zij die functie kreeg als gevolg van de liefdesaffaire. Een OM’er: ‘Ze verdiende het, ze is heel capabel.’

In 2016 hadden Bloos en Van Nimwegen een officiële coming out en vertelden ze hun collega’s over hun partnerrelatie. Maar ook nadien wekte hun relatie bij sommigen wrevel. Van Nimwegen en partner zouden zich zijn gaan opstellen als een Frank en Claire Underwood, het presidentiële stel uit House of Cards: speel elkaar de bal toe en breid je macht uit. Een waarnemer: ‘Dat zette gaandeweg kwaad bloed.’ 

Volgens college-voorzitter Van der Burg heeft Marianne Bloos spijt betuigd dat het OM in opspraak is geraakt. ‘Ze betreurt het dat ze de relatie niet eerder openbaar heeft gemaakt.’

Herman Bolhaar, tot twee jaar geleden de voorzitter van het College van procureurs-generaal. Nu is hij de Rapporteur Mensenhandel. Bolhaar begon in 1983 bij het Openbaar Ministerie, eerst als aanklager in Brabant, later als hoofdofficier in Amsterdam en de laatste zes jaar als hoogste baas. ‘OM-medewerkers, en zeker de leidinggevende top, vervullen een voorbeeldfunctie’, zei hij eerder in deze krant. ‘Dat stelt hoge eisen aan integriteit. Daar mag geen twijfel over bestaan.’

Hij vertelde de commissie dat hij vanaf 2013 herhaaldelijk heeft gevraagd aan Bloos en Van Nimwegen of ze een relatie hadden. Maar omdat ze ontkenden, greep hij niet in. De commissie vindt de verklaring van Bolhaar niet ‘overtuigend’. Hij zou Van Nimwegen hard nodig hebben gehad.

Bolhaar greep ‘pas’ in 2014 in – nadat de geruchtenstroom het ministerie van Justitie en Veiligheid had bereikt. Het resulteerde binnen een tijdsbestek van twee dagen in een stoelendans aan de top. Van Nimwegen werd benoemd als hoofdofficier van Rotterdam. Fred Westerbeke moest daar plaatsmaken en verhuisde naar het Landelijk Parket. Gerrit van der Burg, de huidige OM topman, vertrok op zijn beurt naar Den Haag om de plek die Van Nimwegen had achtergelaten in te nemen. Meerdere bronnen stellen dat Van Nimwegen schaduw-pg bleef en met zijn ‘denkkracht en intelligentie’ vanuit zijn Rotterdamse stoel nog altijd een grote stempel op het Haagse beleid drukte. 

Naar buiten toe werd de carrousel gepresenteerd als het gevolg van normaal loopbaanbeleid. Maar, constateert de commissie, ‘het was geen geplande actie’. NRC-journalist Marcel Haenen, die de kwestie aan het rollen bracht, kreeg donderdagochtend ‘uitgebreid’ excuses van OM-topman Van der Burg vanwege het feit dat NRC is ‘voorgelogen over het vertrek van Van Nimwegen in 2014’. 

Gerrit van der Burg, sinds 2017 de hoogste baas van het OM. In 2014 trad hij toe tot het College van procureurs-generaal. Toen moest hij plaatsmaken bij het Landelijk Parket, omdat Van Nimwegen halsoverkop een andere baan moest krijgen. Donderdag zei hij tijdens de persconferentie dat hij toen niet op de hoogte was van de geheime liefdesaffaire en de bijbehorende geruchtenstroom die de aanleiding vormden voor deze nieuwe stap in zijn carrière. ‘Dat neem ik mezelf ook wel kwalijk. Kennelijk had ik niet de antennes om zulke signalen op te vangen.’

Van der Burg genoot een bijbelse opvoeding, vader zat in het verzet. Hij is een fanatiek misdaadbestrijder. Twee jaar geleden nam hij het voorzittersstokje over toen de ingewikkelde club al op de rand van overspannenheid balanceerde – door de liefdesaffaire en een verziekte werksfeer, maar ook door een ingrijpende bezuinigingsoperatie. 

‘Gerrit is in de kern een heel fatsoenlijke man, echt iemand met een rechte rug’, zegt een van zijn medewerkers. ‘Maar hij is terechtgekomen in een organisatie waarvan je moet vaststellen dat die heel onfatsoenlijk is.’ Over de huidige OM-baas wordt zelfs gezegd dat hij de uitvinder is van onkreukbaarheid.

Aanvullingen en verbeteringen:

In een eerdere versie van dit bericht stond dat Bloos in het najaar van 2011 tot hoofdofficier werd benoemd. Dat is onjuist. Juist is: mei 2011.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.