Van niets iets maken, dat kan dit meesterduo der verleiding

Voor wie weinig weet van de ontwikkeling in de stillevenfotografie is de expositie moeilijk, voor de anderen: betoverend.

Pas bij het bekijken van de voorwerpen in de vitrine besef je hoe technisch perfect de foto's in de tentoonstelling zijn. Achter het glas staat en ligt van alles: parfumflesjes, een milkshakebeker, een opgerold stuk leer, een paar uit elkaar gevallen en volledig platgewalste zomerschoentjes, uitgeknipte boeketten van papier, twee goedkoop uitziende nepbokalen en zelfs een ventilatierooster. Fijn materiaal voor een gelikte fotoshoot? Mwah. Je moet van goeden huize komen, wil je de meeste van deze imperfecte voorwerpen voorzien van fotografische glans.


Maurice Scheltens en Liesbeth Abbenes komen - u raadde het al - precies daarvandaan. Hij is fotograaf, zij is beeldend kunstenaar (bekend van wandkleden) en samen zijn ze sinds 2002 het razend nauwkeurige en stilistisch verfijnde duo Scheltens & Abbenes. Zo razend nauwkeurig en stilistisch verfijnd dat ze met behulp van een technische camera en een goed gevoel voor compositie en vormgeving die twee goedkope nepbokalen op een foto eruit kunnen laten zien als exclusieve, Delftsblauw-porseleinen objecten. De sierlijke motieven zijn afkomstig van een doodgewone theedoek die slim werd gespiegeld in het oppervlak van de bokalen.


Daar hangen ze, beide onder een kleine uitspanning langs de balustrade van het bekoorlijke Museum Jan Cunen in Oss: twee objecten die hun bestaan en hun status danken aan de fotografie. Buiten de kaders van de foto's zijn ze niets waard, daarbinnen functioneren ze als unieke museumstukken.


Het is een van de trucs uit de magische doos van Scheltens & Abbenes. Op de eerste overzichtstentoonstelling van hun oeuvre tot nu toe, Unfolded, zijn er nog meer voorbeelden van te vinden. Zo liet het tweetal in de serie Hidden Objects (2006) een blauwe vuilniszak ronddraaien op een pick-up, zodat de zak, speciaal voor de foto, de vorm aanneemt van een kelk of een langzaam oprijzende paddenstoelwolk. Volgens hetzelfde idee ontstonden ook de bloemstillevens, uit papier geknipte boeketten die, omdat ze uit precies de goede hoek werden gefotografeerd, minder plat ogen dan ze in werkelijkheid zijn.


Wanneer je van niets iets wilt maken, moet je een meester zijn in het verleiden. Dan moet uiterste zorg worden besteed aan elk detail, hoe klein ook. Aangezien Scheltens & Abbenes die kunst verstaan, werken ze regelmatig voor modetijdschriften. Het verkopen van kleding en luxeartikelen vaart op aantrekkelijkheid en het benadrukken van de finesses, oogmerken die vooral met behulp van stillevenfotografie kunnen worden bereikt.


Toch draait het ook in dat toegepaste werk van Scheltens & Abbenes om meer dan alleen het aanprijzen van lifestyle-artikelen. Hun foto's zijn geen doorsnee glanzende productfoto's die in dienst staan van het merk dat moet worden verkocht. Totale perfectie is dan ook het streven niet. Make-updoosjes van Givenchy en Tom Ford worden onherkenbaar in beeld gebracht, omdat Scheltens & Abbenes er een geraffineerd vormen- en kleurenspel mee spelen. Een aantal minutieus opgestelde en van bovenaf gefotografeerde designkrukken van Arper lijkt op een doos met nepnagels in diverse kleurtjes.


Je moet als merk dus stevig in je schoenen staan, wil je Scheltens & Abbenes de opdracht geven om ermee vandoor te gaan. Vandaar ook dat het duo vooral samenwerkt met opdrachtgevers die carte blanche willen en durven geven én die op de hoogte zijn van de ontwikkelingen in deze vorm van fotografie, waarin toegepast en autonoom werk naadloos in elkaar over lopen.


Het conceptuele tijdschrift Fantastic Man bijvoorbeeld. Of de minimalistische kledingketen COS, ontwerpersduo Scholten & Baijings, modeontwerper Martin Margiela. Die laatste durfde het zelfs aan om zijn kledingstukken te laten presenteren alsof ze onder een glasplaat zijn platgedrukt, een beeld dat niet direct commercieel aantrekkelijk is maar wel anders, en bovendien past bij het lopende fotografische onderzoek van Scheltens & Abbenes.


Wie niet op de hoogte is van deze ontwikkeling in de stillevenfotografie en van deze tijdschriftenesthetiek zou Unfolded kunnen ervaren als een nogal hermetische en moeilijk te doorgronden tentoonstelling. En wie hoopt op tekst en uitleg middels de beneden draaiende korte video waarin het duo door de eigen tentoonstelling loopt, komt bedrogen uit; er werd waarschijnlijk bezuinigd op regie en geluidskwaliteit.


Maar die video is de enige dissonant op een verder knap vormgegeven en mooi uitgedachte expositie, waarvoor het bezoek eigenlijk maar één sleutelwoord nodig heeft. Betovering. Met dat woord op zak blijken de deuren van Unfolded zich al spoedig als vanzelf te openen.


Werkelijk alles aan de tentoonstelling Unfolded is uitgedacht en vormgegeven. Al een jaar voor de opening begonnen Scheltens & Abbenes aan een maquette van de museumzalen, waarin ze hun werk in postzegelformaat aan de muren hingen en net zo lang konden schuiven tot alles perfect op elkaar aansloot. Ook de catalogus, vormgegeven door Julia Born en Laurenz Brunner, is een mooie toevoeging omdat de foto's van Scheltens & Abbenes zijn gefotografeerd zoals ze aan de museummuren hangen. Zo kun je expositie dus nog eens in boekvorm nalopen.


Expositie Unfolded, Scheltens & Abbenes: Hidden objects, garbage bag. 'Imperfectie met fotografische glans.' T/m 28 augustus in Museum Jan Cunen, Oss. Publicatie €28,50.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden