Van nature zijn mannen de zwakke sekse

Juichend verblijdt Marilyn French al meteen in het begin van haar kolossale studie over de geschiedenis van de mensheid haar lezeressen met deze wetenschappelijke ontdekking....

'Eva heeft bestaan'

Als dat geen goed nieuws is.

'De genetisch biologe Rebecca Cann', schrijft zij,'maakte deel uit van een team van onderzoekers van de universiteit van Berkeley, die onderzoek deden naar het mitochondrische DNA bij 147 mensen uit verschillende delen van Azië, Noord-Afrika, Europa, het Midden-Oosten en mensen wier voorouders afkomstig waren uit gebieden in Afrika ten zuiden van de Sahara, Australië en Nieuw-Guinea. Uit de mutaties in deze steekproeven leidden ze af dat het hele menselijke ras afstamt van één vrouw: Eva heeft bestaan'

Dat is niet gering.

Geen wonder dat French die vondst in de titel van haar boek gebruikt. From Eve to Dawn: A Woman's History of the World heet het. Het is in Amerika nog niet verschenen, maar in Nederland wel (met de wat prozaïscher benaming Een vrouwelijke geschiedenis van de wereld) en daarom kunnen wij hier, vóór de Amerikanen, de Duitsers, de Fransen en alle andere volkeren, die de boodschap van French binnenkort in hun eigen taal deelachtig worden, al kennis nemen van de wijze waarop de wereldvermaarde feministe met steun van een uitgelezen gezelschap onderzoekers de geschiedenis van de menselijke beschaving herschrijft.

Waarom ze dat gedaan heeft, is geen vraag. Uiteraard omdat de geschiedschrijving tot nu toe alleen maar rechtgedaan heeft aan de prestaties van de man en dat is wetenschappelijk aantoonbaar onjuist. Wie zoals French en de feministische geleerden die haar hand- en spandiensten hebben verleend, eigentijds onderzoek in zijn beschouwingen betrekt, komt tot een heel andere conclusie. Het zijn juist de vrouwen geweest die duizenden jaren lang de beschaving in stand hebben gehouden. Of, zoals French het in haar epiloog formuleert: 'Van nature zijn de mannen ''de zwakke sekse'', en niet de vrouwen.' Vrouwen zijn, na het verloren gaan van het matriarchaat, alleen maar ondergeschikt geraakt, 'omdat mannen dat willen'.

Als dat zo is - en French beweert het - dan ziet het er somber uit voor de vrouw. Maar gelukkig is de toekomst niet hopeloos. Er gloort een 'dageraad', zo blijkt, 'van de volledige mens', een dageraad, die niet 'ligt in succes of macht, niet in het winnen van wedstrijden, maar in verbondenheid, zorg en samen delen.'

Geen mens kan, denk ik, de oeverloze hoeveelheid detailonderzoek van archeologen, cultureel-antropologen, biochemici, historici en letterkundigen, die hier wordt vermalen, op zijn merites beoordelen. Wat beklijft is de bedoeling die French met haar studie had, een politieke bedoeling, die jammergenoeg om de haverklap, dwars door min of meer wetenschappelijk verantwoorde beschrijvingen, de kop op steekt.

Op zijn best, zou je kunnen zeggen, maakt French op deze manier extreem duidelijk dat elke vorm van geschiedschrijving selectief en vooringenomen is. Maar dat wisten we al. Ik vermoed dan ook dat de kritiek op deze studie zich niet zozeer zal richten op de inhoud en op de methode van French, alswel op de tendentieuze strekking van haar boek. Met andere woorden: het debat over de al of niet ondergewaarderde plaats van de vrouw in de samenleving is weer geopend.

Intussen heeft Meulenhoff, de vaste uitgever van French (New York, 1929), die zich sinds de publikatie van haar dissertatie over James Joyce in 1972 (Het boek als wereld. Een inleiding tot James Joyce's Ulysses) met boeken als Ruimte voor vrouwen, Het bloedend hart, Haar moeders dochter en Onze vader een miljoenenpubliek verwierf, een pil uitgebracht, die ik nog niet massaal gekocht zie worden. Misschien helpt de reputatie van de auteur. Of het feit dat deze uitgave 'een wereldpremière' mag heten, zoals de uitgever in een begeleidend schrijven trots vermeldt. Het boek kost ¿ 99,-. Het werd door Vivian Franken, Helmke Remmers, Corrie van den Berg, Jeanette Bos, Han Meyer, Ton de Kloet, Anneke Daalder en Anneke Goddijn in een kennelijk zo hoog tempo vertaald, dat het Nederlands er soms onder kwam te lijden.

'Vrouwen zijn mislukte mannen'. Zo noemde een andere feministe, Benoîte Groult, bekend van het veel verkochte Zout op mijn huid, een boek, waarin zij uitspraken van de clerus, klassieke schrijvers, filosofen, moralisten, pedagogen, politici, schrijvers, historici en journalisten over de vrouw citeert. Zo noteerde de Franse historicus Hippolyte Taine eens: 'Een vrouw argumentatie, ideeën en denkvermogen bijbrengen is een kind een mes in handen geven.' Het kan ook grover: 'Een echte vrouw weet dat ze overheerst moet worden' (André Suarès).

Zijn het alleen mannen, die zich in zulke neerbuigende termen over vrouwen uitlaten? Nee, ook vrouwen zelf doen daar aan mee, zoals Marie Bonaparte liet weten met deze fraaie wijsheid: 'Het wegnemen van de clitoris vervolmaakt de vervrouwelijking want daarmee wordt een nutteloos restant van de fallus weggehaald.' 'Vrouwen zijn mislukte mannen' verscheen als Platina-paperback bij Arena (¿ 29,90).

Zo'n boek met beledigingen aan het adres van de vrouw is, vrees ik, meer een vorm van amusement dan dat het aan enigerlei vorm van bewustwording zal bijdragen. Wat dat betreft sorteert de roman True Romance van Helen Zahavi, eveneens bij Arena verschenen (¿ 39,90), waarschijnlijk meer effect. Het boek kwam hier in zijn Engelstalige versie al eerder ter sprake.

Hoofdfiguur is een uit een of ander Balkanland gevlucht meisje, dat in Engeland onderdak vindt bij een oudere heer in zijn chique woning. Weerloos als ze is, wordt ze binnen de kortste keren door de welbespraakte en harde cynicus tot een vorm van overgave gedwongen, die hem in staat stelt naar believen zijn lusten op haar bot te vieren. Dat is hem niet genoeg. Hij neemt ook nog een andere yuppie-achtige persoon in huis om samen met hem het meisje te gebruiken en zo ontstaat een morbide driehoeksverhouding, die alle personages in haar greep houdt.

Zahavi geeft geen commentaar, zij neemt niet expliciet een standpunt in. Zij laat zien wat er gebeurt, en daardoor weet ze de lezer indringend duidelijk te maken wat het meisje aangedaan wordt en geeft zij haar vertelling een lading die de toevallige omstandigheden te boven gaan: zo gaan mannen met vrouwen om. Zulk weerzinwekkend gedrag, daartoe is elke man in staat. Zahavi viel al eerder op met haar (verfilmde) roman Dirty Weekend. Met dit boek bewijst ze opnieuw hoezeer zij oog heeft voor de smerigheid die onder de oppervlakte van onze (mannelijke) beschaving gist.

Die smerigheid kan ook de gedaante aannemen van een onbekommerd pornografisch jolijt. De Franse schrijfster Alina Reyes, van wie ik eerder de grof-geslachtelijke roman De slager las, beoefent dit genre in Het erotisch labyrinth, een boek dat je achter elkaar kunt lezen, maar ook door de keuzen die de schrijfster voorlegt te volgen. Na ieder hoofdstuk biedt ze je verschillende mogelijkheden, afhankelijk van de vraag welke ontwikkeling op het gebied van de seksuele uitspattingen die worden beschreven je direct wilt bijwonen, of later, of helemaal niet.

Het boek valt in twee delen uiteen. Er is een ontdekkingstocht voor hèm, en een voor haar. Veel verschil maakt het, geloof ik, niet: het ritme van dit proza is het rijzen en dalen van het mannelijk geslacht, dat in willekeurig welke holte zijn bevrijdende explosie hoopt te vinden (De Arbeiderspers, ¿ 37,90).

Ik zou er niet over begonnen zijn, als het boek niet door een vrouw geschreven zou zijn, want die staan deze week, uiteraard dank zij Marilyn French in het brandpunt van de belangstelling. Er zijn er meer.

Zo schreef de Amerikaanse Francine du Plessix Gray een uitvoerige biografie van Louise Colet, de vriendin van Gustave Flaubert (Het leven van Louise Colet, Atlas, ¿ 59,50). Melchior de Wolff concludeerde in het kunstkatern van de Volkskrant naar aanleiding van de Amerikaanse editie dat het boek om twee redenen was mislukt: 'Op het niveau van de vorm', schreef hij, 'is het een regelrechte keukenroman. En op het niveau van de inhoud heeft Du Plessix Gray, zoals dat in het Engels heet, een bijl te slijpen.'

Meer het vermelden waard is de roman van Emmanuèle Bernheim, Zijn vrouw. Het boek is een ingetogen registratie van de gevoelens die een jonge, vrouwelijke arts in Parijs gaat koesteren voor een man die in haar buurt aan het bouwen is, een aannemer van Hongaarse afkomst. Nadat ze elkaar hebben leren kennen, mag zij iedere avond één uur en een kwartier van zijn lichaam genieten, maar geen seconde meer. Dan moet hij terug naar zijn vrouw (AP, ¿ 22,50).

Daar staat tegenover dat het debuut van de Frans-Algerijnse schrijfster Malika Wagner, Eindpunt Gare du Nord, dat eveneens bij De Arbeiderspers verscheen (¿ 29,90), me weer wat minder deed. Wagner schrijft over drie meisjes die dromen van avontuur. Als hun zomervakantie begint en ze in Parijs een stelletje blonde reuzen uit het Noorden ontmoeten, lijkt er iets te gaan gebeuren, maar helaas pakt dat anders uit dan ze hadden gedacht.

De Iraanse vluchteling Kader Abdollah, die voor zijn debuut De adelaars het Gouden Ezelsoor kreeg, bundelde een aantal nieuwe, weemoedige (en door hemzelf in het Nederlands geschreven) verhalen, waarvan de ballingschap de grondtoon bepaalt: De meisjes en de partizanen (De Geus, ¿ 29,90); J. G. Ballard, de schrijver van Het keizerrijk van de zon - waarover Rudy Kousbroek minder te spreken was dan ik toen ik het boek in de Volkskrant besprak -, gaat in De zachtheid van vrouwen terug naar de tijd en de plaats van die roman, Sjanghai tijdens de oorlog, om zo de ontwikkeling van zijn alter ego Jim, ook in seksueel opzicht, vrijmoedig te beschrijven (AP, ¿ 39,90).

George Coppens van Coppens & Frenks voegde een nieuw deel, Donna Mimma, toe aan de prachtige reeks Pirandello novellen-voor-een-jaar (¿ 47,90) en Willem van Toorn, Michaël Zeeman en Antoine A. R. de Kom publiceerden nieuwe poëzie. Dooltuin heet de bundel van Van Toorn (Querido, ¿ 35,-), Verhoudingen die van Zeeman (De Bezige Bij, ¿ 34,50) en De kilte in Brasilia die van De Kom (Querido, ¿ 27,50).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden