Van muzikale clown tot jazzimprovisator

Het eeuwige leven: Toby Rix (1920-2017)

Elk instrument dat Toby Rix oppakte, kon hij meteen bespelen, maar het meest bekend werd hij met de toeterix, een zelf gebouwde installatie.

Toby Rix.

Mogelijk was hij na Toots Thielemans de beste mondharmonicaspeler van Nederland. De muzikaliteit van Toby Rix, artiestennaam van Tobias Lacunes, grensde aan het onwaarschijnlijke. 'Elke instrument dat hij oppakte kon hij meteen bespelen', aldus zijn dochter Maroesja Lacunes, die zelf ook zong maar vooral furore maakte als actrice, met name in de rol van de tovenaarsdochter Tika in de tussen 1972 en 1974 uitgezonden kinderserie Ti-Ta Tovenaar.

Hoewel Toby Rix alle instrumenten kon bespelen, werd hij het meest bekend van de toeterix - een zelfgebouwde installatie van bellen, bekkens, claxons en toeters. Hiermee ging hij in de jaren vijftig en zestig de variététheaters langs en was vaste prik in de amusementshows in de begintijd van de televisie zoals die van Rudi Carrell. Rix kon er clowneske muziekshows mee geven, maar ook stukken van Beethoven en Haydn op vertolken. 'Hij vond het weleens jammer dat hij voor zijn serieuze werk niet alle waardering heeft gekregen', zegt zijn dochter. Toby Rix werd 97 jaar. Hij overleed 15 december in een verzorgingshuis in Beverwijk, waar hij de laatste maanden van zijn leven woonde.

Orkest zonder Naam

Lacunes had een hugenotenachtergrond. Hij groeide op in Amsterdam in een gezin van elf kinderen. Zijn vader was koetsier bij Van Gend & Loos en overleed jong. Muzikaliteit zat Tobias in het bloed, maar hij moest op zijn 14de geld gaan verdienen als slagersjongen. In zijn vrije tijd speelde hij banjo.

Het succes kwam toen hij samen met gitarist Bob Geskus en zangeres Marietje Jansen (later Maria Zamora) het trio Young Rambling Cowboys vormde. Toen de Duitsers tijdens de bezetting cowboysongs verboden, schakelde het trio over op Spaanse liedjes en werd de naam veranderd in Los Magelas. In 1943 viel de groep uit elkaar, waarna Tobias Lacunes solo verder ging onder de naam Toby Rix.

Na de oorlog trad hij toe tot het Orkest zonder Naam waarvoor hij de toeterix bouwde. Zijn grote inspirator was de Amerikaanse bandleider en satiricus Spike Jones. Samen met zijn vrouw Sid Groenhuijzen, zijn zwager John Groenhuijzen en Joop de Knecht had hij de vocalgroep Toby Rix en het Rainbow Trio.

Zijn eerste succes was het nummer Heer in 't Verkeer. De grote doorbraak kwam in 1956 met de vertaling van de wereldhit Malagueña van Los Paraguayos in Malle vent, ja. Een jaar later volgde Tante Greet ik ken d'r, een parodie op The Great Pretender van The Platters. Andere succesvolle bewerkingen waren Mooie Vera van Buona Sera van Louis Prima en Hand in hand van de Beatles-hit I Want to Hold Your Hand.

Vanaf 1964 maakte Toby Rix deel uit van de Snip & Snap Revue van Willy Walden en Piet Muyselaar, samen met zijn zoon Jerry Rix. Nadat de toeterix bij een brand verloren was gegaan, werd spontaan een landelijke actie georganiseerd om een nieuwe te kunnen maken.

Dalende populariteit

In de jaren zeventig kwam er een einde aan het variété en daalde de populariteit van Rix. Hij kreeg enkele rolletjes in speelfilms (Rooie Sien) en televisieseries (Hollands Glorie), maar de muzikale comeback kwam toen hij in de jaren tachtig ging optreden met het jazzorkest Willem Breuker Kollectief. Hier kon hij zijn improvisatietalent volop laten gelden.

Hij zou tot zijn 86ste blijven optreden, vooral in het buitenland. 'Zijn laatste optreden was een serie in Beiroet', herinnert Maroesja Lacunes zich. Jerry Rix, de artiestennaam van Geertjan Lacunes, zou zich ontwikkelen tot een succesvol zanger en liedjesschrijver, met name van disconummers. Jerry overleed twee jaar geleden op 68-jarige leeftijd. Zijn dochter Maroesja (72) is kunstenaar.