Van mosselpan tot modepaleis

De tentoonstelling Inspirations van Dries Van Noten gaat vooral over zijn helden. Bescheiden plaatst de Belgische modeontwerper zichzelf tussen talloze grootheden.

mode


Dries Van Noten


Musée des Arts Décoratifs, Parijs, t/m 31/8. lesartsdecoratifs.fr


Wat doet die pan mosselen in de vitrine tussen de jurken van Dries Van Noten? En de foto van een stierenvechter, het bloed van de strijd nog op zijn gezicht? Inspirations heet de tentoonstelling met werk van de Belgische modeontwerper, net geopend in het Musée des Arts Décoratifs in Parijs. En dat is meteen het antwoord. Zowel de mosselpan (een surrealistisch kunstwerk van Marcel Broodthaers uit 1968) als het portret (Rineke Dijkstra, 1994) vormden inspiratiebronnen voor Dries Van Noten, die zelf de artistieke leiding had over de expositie. Een eer en een kans: een overzichtstentoonstelling in een museum van die naam geeft een ontwerper de gelegenheid zijn kleding op de kaart te zetten als (toegepaste) kunst. Mooier kun je het als merk niet hebben.


Dries Van Noten heeft er nadrukkelijk voor gekozen veel méér te laten zien dan zijn eigen ontwerpen. Schilderijen, tijdschriftcovers, filmfragmenten, flamencojurken, Bollywood-filmposters, etnische sieraden, oud behang en hedendaagse kunstobjecten: dit is niet alleen een modetentoonstelling. Oneerbiedig: dit is een omgevallen museumdepot - het Musée des Arts Décoratifs is er wat blij mee dat Van Noten zo veel uit de eigen museumcollectie wilde gebruiken. Met grote bewondering en alle respect: het levert een zeldzaam rijke, overdonderend mooie tentoonstelling op waar je twee uur kunt ronddwalen zonder uitgekeken te zijn.


Het duurt overigens even voor je daar achter bent. In de eerste, duistere zaal is niet veel meer te zien dan witte letters op zwarte wanden. Sweet dreams are made of this staat er, glam, glam, glam en disco!, en verder veel namen: David Bowie, Amanda Lear, John Travolta. In de ruimte daarna wordt het jarentachtigthema verder uitgewerkt met stukken van prominente ontwerpers uit die tijd. De piratenlook van Vivienne Westwood, de brede schouders van Thierry Mugler en Claude Montana. Een moment is dat verwarrend, want je moet in het donker op de bordjes turen om te snappen dat het hier dus geen kleding van Van Noten betreft, op wat afstudeerwerk na. Sympathiek is het wel: de ontwerper (1958) zet zijn helden in de spotlights en blijft zelf op de achtergrond. Nog even, want vanaf zaal drie gaat het los.


Zo'n 180 ontwerpen van Van Noten zijn er te zien, vanaf de vroege jaren tachtig toen hij afstudeerde aan de Antwerpse Academie voor Schone Kunsten tot aan de recente vrouwencollectie voor lente/zomer 2014. Gebloemde rokken, uitbundig bedrukte mannenjacks, geborduurde jassen, jurken met pop-artmotieven, zaal na zaal na zaal valt op hoe ingenieus de stoffen doorgaans zijn bewerkt. Het is slechts 5 procent van zijn archief, maar het is veel voor het oog van de bezoeker. Ter vergelijking: de grote Jean Paul Gaultier-tentoonstelling in de Kunsthal vorig jaar omvatte 140 kledingstukken, de bejubelde Alexander McQueen-expositie honderd (plus zeventig accessoires). Maar Van Noten laat het daar niet bij. Gecombineerd met alle andere kunstwerken komt het totaal op vierhonderd stukken en zo geeft hij zichzelf, ondanks de veelheid, toch een bescheiden rol.


Kijk hoe mooi, lijkt hij in elke vitrine te willen zeggen. Kijk hoe ik werd beïnvloed door dit bloemstilleven van Bosschaert uit 1672 - de florale motieven komen terug in mijn werk. Kijk hoe het blauw van een Yves Klein-sculptuur ook míjn blauw is geworden. Hoe de vlinders op een avondjurk van Elsa Schiaparelli uit 1937 leidde tot vleugels op de catwalk bij de presentatie van de mannencollectie voor lente/zomer 2000. En is het dan raar dat er ook een vlinderkunstwerk van Damien Hirst uit 2003 in diezelfde vitrine staat? Dat de ontwerper blijkbaar achteraf werd geïnspireerd voor die mannencollectie van drie jaar eerder?


Nee, legt Van Noten uit in de tentoonstellingstekst: sommige verbanden tussen kleding en kunstwerken legde hij pas toen hij door de collectie van het Museé des Arts Decoratifs en andere musea neusde voor deze expositie. 'Inspiratie a posteriori', zo zegt hij zelf. Want is dat niet de dagelijkse praktijk? Dat kunstenaars en andere creatievelingen elkáár voortdurend beïnvloeden, dat het meestal niet eens is uit te maken wie nou wie inspireert of wie de eerste was?


'Dit is geen modetentoonstelling, dit is geen kunsttentoonstelling', zegt conservator van het museum Pamela Golbin. 'Dit is een tentoonstelling over creativiteit'. Het is een duik in het brein van Van Noten, die overal schoonheid ziet, en in de herinneringen die ten grondslag liggen aan zijn werk.


Natuurlijk raakte hij als jongen uit een keurig milieu die naar de kunstacademie ging eind jaren zeventig gefascineerd door punk. Naast een foto van The Sex Pistols staan een jurk van zijn hand van metalen ringetjes en een broek vol gespen. Een oude dansfilm met Fred Astaire en Ginger Rogers die hij zag, leidde rechtstreeks tot een vrouwencollectie die hij Fred en Ginger noemde: jurken met veertjes en glinsterende steentjes.


Doordat het gebodene zo breed uitwaaiert, worden ook de herinneringen van de bezoeker voortdurend geactiveerd. O ja, de piratenbroek - wanneer droeg je 'm ook alweer zelf? The piano van Jane Campion, wie was er niet onder de indruk van die film? Bij alles is er een link met zijn kleding, al is die soms zo losjes dat het bij vage associaties blijft. Vooral in de verduisterde zalen op de begane rond speelt dat een rol. Thema's daar zijn 'de kus', 'de dandy', bijna in elke vitrine aangekleed met een oud kunstwerk en daarnaast iets hedendaags. Het beroemde portret van Proust uit 1892 wordt gecombineerd met een jongemannengezicht van Elizabeth Peyton uit 2001. Naast de mosselpan uit 1968 hangt een zeegezicht uit 2011, dat net zo donker is als de schelpen. Een tikje braaf is dat, alsof je een lesje kunstgeschiedenis krijgt.


Boven maakt het beetje schoolsheid plaats voor overweldigende schoonheid, die al begint met gigantische bloemenprints op wanden, vloeren en plafonds van een Japanse bloemkunstenaar. Welkom in mijn tuin, zegt Van Noten hier. Zijn tuin is na de mode zijn lust en zijn leven, waardoor de tentoonstelling vanaf hier op alle fronten klopt. Flora en fauna in uitbundige kleuren, goud en pailletten, folklore, flamenco, invloeden en textieltechnieken uit India, Spanje en Mexico: alles wat de kleding van Van Noten typeert, komt hier in allerlei gedaanten terug. Zijn stoffen zijn doorgaans kleurrijk en ingenieus bewerkt, maar zijn silhouetten zijn nooit overdreven modieus, waardoor alles draagbaar is. Van Noten ontwerpt niets alleen voor de catwalk; alles wat daar wordt getoond, is ook te koop in zijn Modepaleis in Antwerpen.


Het ambacht wordt belicht in een wand vol video's van Indiase handen die borduurwerk verrichten. Elegante avondjurken met florale motieven van voorgangers als Christian Dior en Nina Ricci zetten de gebloemde rokken van de ontwerper in modehistorisch perspectief. En de toreador van Rineke Dijkstra draagt een jasje dat zo van Van Noten had kunnen zijn.


Inspirations loopt tot 31 augustus en zal ongetwijfeld heel wat Nederlanders trekken die hun vakantie in Frankrijk besluiten met een weekend Parijs . Ze gaan zich vast een heel lange en beeldschone reclamespot voor het merk Dries Van Noten herinneren, die zichzelf in alle bescheidenheid toch fijntjes tussen grote namen uit de kunstgeschiedenis plaatst.


Zaterdag in het modenummer van Volkskrant Magazine een interview met Dries van Noten.


Bloemlezing


Hoewel Dries Van Noten uitblinkt in bloemmotieven, is er een vitrine vol gebloemde jurken van Christian Dior, Nina Ricci, Coco Chanel en Paul Poiret, zonder eentje van hemzelf. 'Niet veel ontwerpers zouden zo ruimhartig plaats bieden aan anderen', zegt de conservator van Inspirations daarover. Maar al te gek moet het niet worden: hedendaagse collega's tref je in de tentoonstelling nauwelijks aan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden