Van misdaadverslaggever tot het Instituut voor Beeld en Geluid: 'Eppo blijft zichzelf, een gangmaker'

Eppo van Nispen tot Sevenaer: 'Mensen, blijf lezen!'

Van TROS-misdaadverslaggever via Hart van Nederland naar het CPNB en Instituut voor Beeld en Geluid: jonkheer Eppo van Nispen tot Sevenaer, koos voor een 'volkse' carrière vanuit het adagium: bedenk het ondenkbare, bereik het onbereikbare. 'Eppo laat zich niet door anderen vertellen wat wel en niet kan.'

Eppo van Nispen met Het leven is Vurrukkulluk van Remco Campert, in 2011 gratis verspreid in de campagne Nederland Leest. Foto Jiri Buller

Hij gaat weinig uit de weg en zal niet snel zeggen: dit is niks voor mij. Als kind was hij vol trots wethouder Openbare Orde, Brandweer en Politie. Wethouder, als kind? Jawel, van Madurodam. Hij kan het iedereen aanraden. Je komt nog eens onder hoogmogenden, de kroonprins van Marokko mocht bijvoorbeeld kennis komen maken met de wethouder.

Van huis uit leerde Eppo van Nispen tot Sevenaer zichzelf te presenteren, in woord en gebaar. Het kwam met de paplepel. Zo kon het gebeuren dat de 16-jarige Eppo als vertegenwoordiger van het Haagse Aloysiuscollege in de finale zat van het Nederlandse Spraakwatervalkampioenschap. De opdracht was tweeenhalve minuut vol te lullen over een thema waarvan je niets kon weten. Zijn onderwerp was: de deurknop bij de oude Romeinen. Aan bravoure ontbrak het toen al niet. Hij won.

Adellijk geslacht

Van Nispen tot Sevenaer komt uit een oud adellijk geslacht. Dienstbaarheid omdat je tot de elite behoort is Leitmotiv. Weliswaar maakt hij in zijn eigen woorden deel uit van 'het goedkoopste van het goedkope' - hij is slechts jonkheer - maar er staat tegenover dat hij niet voor 100,maar voor 200 procent van adel is. Van vaders- én moederskant. Zijn moeder, door hem teder aangeduid als 'moesje', is een baronesse d'Aulnis de Bourouill. Het standsbesef is ook aan die kant verzorgd. Haar oom Pierre Louis baron d'Aulnis de Bourouill was Engelandvaarder in de Tweede Wereldoorlog, die daarvoor later de Willemsorde ontving. Waarom koos hij, als Leids student, voor het gevaar? 'Dit was het land waarvan het de bedoeling was dat ik de leiding zou krijgen... en daar kwamen ineens die verdomde Duitsers aan - weg ermee!', verklaarde hij tegenover schrijfster Ileen Montijn in het boek Hoog Geboren. Van Nispen heeft vijf kinderen uit twee huwelijken, waarvan vier jongens. Jongens, dat telt: 'Dan ben je ervan verzekerd dat de lijn wordt doorgeërfd.'

Elk jaar is er familiedag. Vijftig, zestig Van Nispens uit het hele land komen bij elkaar. Er wordt gespeecht. Het is zoals de vader het zijn zoons leerde: 'Een Van Nispen spreekt altijd.' Eppo, een korte, stevige man, gekend vanwege fel gekleurde hemden en broeken, zal zijn licht niet snel onder de korenmaat plaatsen. Om hem heen is er drukte en aanwezigheid. Het is niet mogelijk hem niet op te merken.

Tijdlijn

1964: geboren in Den Haag
1983: eindexamen Aloysiuscollege, Den Haag
1983: studies rechten en geschiedenis in Leiden
1989: medewerker TROS (misdaadverslaggever)
2003: hoofdredacteur Hart van Nederland, SBS
2004: directeur DOK, openbare bibliotheek Delft
2010: directeur CPNB
2018: directeur Beeld en Geluid
Zie ook: cpnb.nl

Lees!

Zeven jaar is hij nu directeur van de stichting Collectieve Propaganda voor het Nederlandse Boek (CPNB), een samenwerkingsverband tussen uitgeverijen, boekhandels en bibliotheken. Van de CPNB komen campagnes als de Boekenweek, de NS-Publieksprijs, de Poëzieweek en de Kinderboekenweek. Het is een organisatie van ongeveer dertig medewerkers die als opdracht hebben de Nederlander aan het lezen te krijgen en te houden. In een cultuur van schermverslaving is dat niet eenvoudig. Volgende maand stapt Van Nispen op om directeur te worden van het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid op het Hilversumse Mediapark.

Tot dat moment zal hij het herenhuis van de CPNB aan de Amsterdamse Herengracht blijven betreden met het slaken van een oerkreet. Het komt diep van binnenuit, het kaatst door de gangen en over de trappen. Achter de bureaus weet men: de baas is binnen. 'Hij kwam hier, ik dacht: wat is dit voor een joviale corpsbal?', herinnert Peter Rosendaal, pr-adviseur van de CPNB, zich de eerste kennismaking. Het viel mee, leerde hij. Nu zegt hij: 'Eppo heeft hart voor de zaak, een grote liefde voor de maatschappelijke taak van de CPNB. Waar hij mogelijkheden ziet, hamert hij op de missie: mensen, blijf lezen.'

Heel stekelig

Joost Nijsen, directeur van uitgeverij Podium die lange tijd in het bestuur zat van de CPNB, noemt hem 'een animator, een vrolijke entertainer'. Hij wil niet 'bashen' en vermijdt het woord 'clown' dat in publicaties over Van Nispen vaak genoeg gebruikt wordt. Carola van Nispen, echtgenote, heeft pijn in haar buik over het imago dat haar man krijgt opgeplakt. 'Ik word er heel stekelig van', zegt ze.

Over de oerkreet: 'Eppo zal altijd proberen van het alledaagse - goedemorgen allemaal, er was weer file vanochtend - iets bijzonders te maken. Hij probeert luiken open te zetten. Ik vind dat onwaarschijnlijk creatief van hem.'

Duidt het ook niet op een drang om gehoord te worden? Zijn vrouw: 'Hij laat zich niet door anderen vertellen wat wel en wat niet kan. In het begin waren er op kantoor in Amsterdam mensen die hun neus optrokken. Het heeft hem nooit weerhouden. Hij is niet een paljas die zo nodig leuk moet zijn. Hij doet het voor de organisatie.' Lijdt hij eronder? 'Ik meer dan hij.'

Familiefoto uit 1986 met van links naar rechts Eppo's vader, broer, Joan, Eppo en broer Adriaan. Liggend moeder Sonia.

Ander figuur

Zijn benoeming bij de CPNB in 2010 was opmerkelijk. Hij had de bibliotheek van Delft tot een prijswinnend instituut weten te maken. Hij was echter ook misdaadverslaggever geweest voor de TROS . Met veel plezier kan hij terugdenken aan zijn redacteurschap van het programma Dierenmanieren van de dierenpedagoog Martin Gaus. Zijn vrienden werkten bij de bank, zijn familie zag zijn carrière in het volkse televisieamusement aan met gemengde gevoelens. Past dit een adellijk geslacht? 'Ik vind het leuk om contrair te zijn,' sprak hij in Elsevier Weekblad.

Je associeert hem niet in één keer met bezonken belezenheid. In 2003 werd hij hoofdredacteur van Hart van Nederland van SBS. In Het Parool omschreef hij zijn motivatie als volgt: 'Ik houd van dikke headlines, van vette koppen.' Blauwe zwaailichten en berichten dicht bij de mensen - dat was de opdracht. Hij nam zich voor 'door de onderbuik gedreven ten strijde te trekken'. Daartoe hoefde hij 'geen ander mens te worden'. Hij was namelijk al zo. 'Ik denk al zo. Dan schaam je je vanzelf niet.' Toch kon hij bij SBS niet aarden, na een jaar hield hij het voor gezien.

Zijn voorganger was een totaal ander figuur. Henk Kraima had de CPNB 24 jaar geleid. Hij was een rustige en gereserveerde man, op het gereformeerde af. Het vak ging over boeken, over kunst, over verhevenheid. Kraima belichaamde in zekere zin de tijd waarin het boek zichzelf nog verkocht. Jonkheer Van Nispen moest de aandacht gaan trekken, moest lawaai gaan schoppen. In zijn eigen woorden, in NRC Handelsblad: 'De overheid bezuinigt op cultuur, dat betekent dat het oorlog is. (..) Ik ben erg van: fuck the system.'

D van Doen

Hij heeft nog een aantal leerstelligheden met een F. Fingerspitzengefühl: volg je onderbuik. Fat Man - in Britain got talent zat een dikkige kandidaat die geweldig bleek te kunnen dansen. De moraal: wees verrassend. Op kantoor heeft hij de afdelingen een hoofdletter D meegegeven: je hebt de afdeling Denken, de afdeling Delen, die van Duwen en van Dromen. De afdeling Doen heeft hij naderhand omgezet in Dynamiek. Hij presenteert zich als organisatiegoeroe. Hij kan zich vereenzelvigen met de anti-held uit Toy Story, Buzz Lightyear. De pop staat op zijn bureau, hij bezit een Buzz Lightyear-verkleedpak dat hij bij gelegenheid graag mag dragen. Buzz, 'mijn grote vriend', is van het adagium: to infinity and beyond. Bedenk het ondenkbare, bereik het onbereikbare.

Uit een blog van Eppo van Nispen: 'Ieder mens heeft helden nodig. Figuren in wiens huid je kruipt en als je dat niet durft, met veel ontzag en plezier geniet van hun daden. (..) En die helden hoeven niet per se onkreukbaar te zijn. Sterker nog, in mijn geval liever niet. Echte helden zijn voor mij zij die de boel een beetje opschudden, met humor, en die uiteindelijk veel meer goeds dan kwaads in de zin hebben.'

Hij heeft de charme van de schooljongen, van het onbedorven kind. Het CPNB kiest elk jaar de auteur van het Boekenweekgeschenk. Van Nispen zoekt de schrijver thuis op en knielt voor hem of haar neer, om zijn verzoek nederig en tegelijk dwingend te doen zijn. Ilja Leonard Pfeijffer die was gevraagd het geschenk voor de Poëzieweek te schrijven, zei over Van Nispen: 'Blakend van goedgemutstheid heeft hij zijn eigen onontkoombaarheid tot een ware kunst verheven.'

Eppo met zijn oudste broer Joan (rechts) op het Lange Voorhout te Den Haag.

Vluchtig

Nu is het tijd om te gaan. Uitgever Joost Nijsen: 'Eppo is een marketingbeest, misschien iets te vluchtig. Er moet iemand komen die de mensen die thuis op de bank zitten voor Netflix, de Iphone in de hand, het gevoel geeft dat het tijd wordt om weer eens een goed boek te lezen.'

Van Nispen heeft eens gezegd dat hij elke vijf jaar iets nieuws wil. Routine mag geen sleur worden. In een interview met NRC Handelsblad zei hij: 'Als ik iets heb gevonden wat me trekt, wil ik daar juist weg.' Het leven mag geen moment vervelen. Hij vertelde dat hij het zelfs heeft met de cassière van het benzinestation. Als die hem begint te herkennen - dag meneer, hoe gaat het met u, fijne auto hebt u toch - dan rijdt hij een volgende keer liever om. Menigeen noemt het onrust, hij spreekt zelf van nieuwsgierigheid. Naar wat dan? 'Naar wat de wereld nog meer te bieden heeft.'

Zijn woordvoerder, Peter Rosendaal: 'Eppo blijft absoluut zichzelf, een gangmaker. Zijn energie zal niet veranderen. De mensen van Beeld en Geluid kunnen hun borst vast natmaken.'

Boek van de maand

'Ik vind hem het grootste boekengeschenk dat Nederland in jaren heeft gekregen.' Journalist Frénk van der Linden over CPNB-directeur Eppo van Nispen tot Sevenaer. Van tafelheer Van der Linden kwam het idee om voor het grote publiek van De Wereld Draait Door de rubriek Het Boek van de Maand te beginnen. Al vijf jaar kiest een panel van vier boekenkenners elke maand een favoriet boek uit een selectie van vier.

Van der Linden: 'Het betere boek kom steeds meer onderop te liggen. De oplages denderen achteruit.' Hij weet nog hoe Van Nispen reageerde: 'Negen van de tien mensen beginnen te gapen als je zegt: ik heb een idee. Dan krijg je te horen: joh, rot toch op met je ideetjes. Het gaat wel lekker zo, we zitten in een fijn stramien. Het leuke van Eppo is: hij zit zo niet in elkaar. Hij was meteen enthousiast. Hij is altijd in beweging. Dan is hij misschien heel erg aanwezig - ik ken genoeg mensen die denken: man, hou eens op. Maar je kan hem 's nachts om half drie ook nog bellen. Hij geeft niet op. Ik vind een type als hij in deze tijd onmisbaar voor het boekenvak.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.