Beschouwing

Van microchips en opknappen van wijken tot meer hsl-lijnen: EU-landen smachten naar de 800 miljard van het Europees herstelfonds

Hoe willen EU-landen de 800 miljard euro uit het Europees herstelfonds gaan besteden? Portugal, Duitsland, Frankrijk en Italië hebben hun plannen al gepresenteerd. Wat staat er op hun wensenlijstje?

Italiaanse premier Mario Draghi presenteert de herstelplannen van zijn regering.  Beeld AFP
Italiaanse premier Mario Draghi presenteert de herstelplannen van zijn regering.Beeld AFP

Portugal: 17 miljard voor innovatie, sociale huurwoningen en zorg

‘Een belangrijke mijlpaal’, schreef Commissievoorzitter Von der Leyen – in het Portugees – bij de indiening van het herstelplan door Portugal, het eerste van de Europese lidstaten. Het plan behelst een investering van bijna 17 miljard euro in het oplappen en toekomstklaar maken van de economie. Verreweg het grootste gedeelte daarvan, 14 miljard euro, zal Portugal in de vorm van EU-subsidies ontvangen, als de plannen het fiat van de Europese Commissie krijgen. De rest is een lening.

Het grootste bedrag, 3 miljard euro, reserveert Portugal voor het stimuleren van innovatie in het bedrijfsleven. Dat is niet onverwacht: het gebrek aan innovatie is een chronisch probleem van de Portugese economie. Hiervoor richtte het land een investeringsvehikel op, vergelijkbaar met het ‘Wopke-Wiebesfonds’ in Nederland. Een bijna even groot bedrag trekt de Portugese regering uit voor het bouwen van sociale huurwoningen en het opknappen van verwaarloosde en onveilige woonwijken.

Veel geld steekt Portugal ook in het hervormen van de gezondheidszorg (1,4 miljard euro), om de kwaliteit op te krikken en de toegang in het hele land ertoe te verbeteren. Naar de ontwikkeling van het onderwijs gaat 1,3 miljard euro, geld waarmee scholen onder meer fatsoenlijk lesmateriaal moeten bekostigen.

Zeer zichtbaar wordt de investering in betere infrastructuur (700 miljoen euro), met daarin de aanleg van nieuwe stukken wegdek. Ook binnen de verplichte uitgaven aan klimaat en digitalisering reserveert Portugal veel geld voor vervoer, met de uitbreiding van de metronetwerken in Lissabon en Porto voor 600 miljoen euro. Hetzelfde bedrag gaat naar het stroomlijnen van de te stroperige en te weinig digitale bureaucratie. (Dion Mebius)

Italië: 248 miljard voor energiezuinige huizen, hogesnelheidslijnen en meer internet

Klein is het niet, het driehonderd pagina’s tellende ‘Plan van Herstel en Veerkracht’ dat de Italiaanse premier Mario Draghi donderdag naar Brussel stuurt. Maar er zijn nu eenmaal flink wat pagina’s nodig om te beschrijven hoe je de komende vijf jaar 248 miljard euro denkt uit te geven (192 miljard uit het EU-herstelfonds plus nog eens 56 miljard aan extra leningen).

Dat Italië veel geld nodig heeft is evident. Door alle coronamaatregelen verdwenen in 2020 ruim een miljoen banen waardoor de Italianen met elkaar 8,9 procent minder verdienden. Draghi denkt die dieprode cijfers weer groen te kleuren door fiks te investeren in een ‘groene transitie’. Dat betekent: veel Europees geld voor de aanbouw van energiezuinige huizen, het aanboren van nieuwe energiebronnen en het optuigen van een duurzamer afvalverwerkingssysteem.

Ook zal er de komende vijf jaar veel geld gaan naar infrastructurele projecten, zoals hogesnelheidslijnen die het achtergebleven zuiden van Italië eindelijk bereikbaar moeten maken voor de toekomst. Daaraan gelieerd is het voornemen Italië te digitaliseren. Nog altijd heersen het pen en papier over de bureaulades van overheidsgebouwen en zijn er zelfs zevenduizend gemeenten waar überhaupt nauwelijks internet is. Daardoor is 17 procent van alle Italianen – ruim tien miljoen mensen dus – nog nooit online is geweest, wat in een wereld waar thuiswerken de norm wordt een gigantisch nadeel is.

Verder belooft het plan zowel het belasting- als het rechtsstelsel te hervormen om ondernemen wat te vergemakkelijken. Ook gaat er 32 miljard euro naar het onderwijs en is ruim 18 miljard euro bestemd voor een verbetering van het zorgstelsel, dat vooral in het zuiden de afgelopen maanden zo pijnlijk kwetsbaar bleek. (Jarl van der Ploeg)

Frankrijk: 100 miljard voor ‘groen’, digitalisering en hervormingen

Met gevoel voor symboliek werd het Franse herstelplan gepresenteerd op een gezamenlijke persconferentie van de Franse minister van Financiën Bruno Le Maire en zijn Duitse ambtgenoot Olaf Scholz. ‘Als Frankrijk en Duitsland iets willen, dan kan Europa handelen’, zei Le Maire. Frankrijk was al langer voorstander van een Europees fonds en gemeenschappelijke schulden, maar Duitsland wilde er lange tijd niets van weten. Door de coronacrisis ging het overstag, waarmee het president Macron een politieke overwinning bezorgde.

Frankrijk heeft 100 miljard euro uitgetrokken voor zijn ‘nationale plan van herstel en veerkracht’. Daarvan komt 40 miljard uit Brussel. De helft van het plan bestaat uit ‘groene’ investeringen, zoals een grootscheeps plan voor het isoleren en renoveren van woningen. Ook wil Frankrijk het gebruik van waterstof stimuleren. Van de 100 miljard euro is voorts 37 miljard bestemd voor digitalisering, vooral van het midden- en kleinbedrijf.

Het plan bestaat ook uit hervormingen, onder meer van de werkloosheidswet. De Europese Commissie vond dat Frankrijk ook een pensioenhervorming in het plan moest opnemen, maar het aankondigen van een impopulaire maatregel kort voor de presidentsverkiezingen van 2022 leek Macron geen goed idee. De pensioenen zullen nu hervormd worden, zodra Frankrijk de coronacrisis te boven is en de economie het toelaat, aldus de regering. (Peter Giesen)

Duitsland: 26,5 miljard voor waterstof en microchips

Klimaatmaatregelen en digitalisering, daaraan wil Duitsland de 26,5 miljard euro uit het corona-Herstelfonds uitgeven waarop de grootste EU-lidstaat aanspraak maakt. ‘De bescherming van het klimaat is de grootste uitdaging van deze tijd’, zei de Duitse minister van Financiën Olaf Scholz (SPD) tijdens een gezamenlijk persmoment met zijn Franse collega Bruno Le Maire. Duitsland wil 11,5 miljard steken in klimaatvriendelijke vormen van mobiliteit, in energie uit waterstof en duurzame modernisering van gebouwen.

Nog net iets meer geld, 14 miljard euro, zal vloeien naar de digitalisering van de Duitse overheid, bijvoorbeeld naar veilige oplossingen voor dataverkeer de ontwikkeling van micro-elektronica (chips), zodat Europa op dit gebied niet te afhankelijk wordt van andere continenten. Duitsland heeft zijn voorstel gecoördineerd met andere Europese landen, met name Frankrijk.

Kritiek op het ingediende plan komt van de Groenen, in de peilingen virtueel de grootste partij van Duitsland: ze beschuldigen Merkels regering ervan de extra Europese miljarden hoofdzakelijk in te willen zetten voor plannen die al voor corona besloten waren en dus betaald zouden moeten worden vanuit de lopende begroting. Terwijl het Europese geld juist bedoeld was, vinden de Groenen, om nieuwe, verdergaande stappen te zetten in digitalisering en vergroening.

Geconfronteerd met dit verwijt in een radio-interview op nieuwszender Deutschlandfunk, ontkent Scholz dat het geld wordt gebruikt om ‘gaten in de begroting mee te stoppen’. Dat de plannen nauw aansluiten met (conjunctuur-)plannen die er op nationaal niveau al lagen, was volgens Scholz juist de bedoeling van het herstelpakket.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden