Van mensenhandel beschuldigde Wladimir wordt dupe van 'onzorgvuldige formulering in wet' 'Russische hoeren gespitst op verblijfsstatus en uitkering'

Niet in de Bloedstraat, niet in de Enge Kerksteeg, maar achter Krasnapolsky in de buurt van een koffieshop. Daar ligt haar lucky window, denkt Katia Ivanova....

Van onze verslaggever

Mark van Driel

AMSTERDAM

Meer dan drie jaar is Katia niet op de Wallen geweest. De frêle, donkerblonde Russin (24) is inmiddels getrouwd, werkt als boekhouder in het broodfabriekje van haar vader en woont in Solnechnogorsk, even buiten Moskou. Amsterdam behoorde tot haar verleden, tot ze onverwacht werd opgeroepen als getuige in de rechtszaak tegen haar voormalige pooier Wladimir C., een 32-jarige Rus die verdacht wordt van vrouwenhandel.

Katia is een van de dertien jonge prostituees die in 1993 bij de politie verklaringen over Wladimir hebben afgelegd. Een deel is belastend. Zes vrouwen zeggen dat ze onder valse voorwendselen naar Nederland zijn gelokt. Hun zou werk als stripper, bloemenmeisje of serveerster zijn beloofd. Eenmaal in Amsterdam, met een flinke schuld door de aanschaf van vliegticket en visum, werden ze gedwongen om achter het raam te werken.

De andere zeven vrouwen, onder wie Katia, zeggen dat ze vrijwillig, op uitnodiging van Wladimir, op de Wallen zijn gaan werken. Er was geen sprake van dwang, maar van een zakelijke overeenkomst. De voormalige politieagent regelde een tijdelijk visum, onderdak en een raam, en kreeg in ruil daarvoor 150 gulden per gewerkte avond. De vrouwen, merendeels hoog opgeleid, mochten hun eigen werktijden bepalen. Ze verdienden ongeveer zeshonderd gulden per nacht.

Uit verklaringen die de rechter ter zitting voorlas, bleek dat ook prostituees die Wladimir van uitbuiting beschuldigen, van enkele 'arbeidsvoorwaarden' profiteerden. Ook deze vrouwen reisden op en neer tussen hun geboortestreek en de Wallen, zonder begeleiding van Wladimir.

De advocaat van Wladimir, mr. M. van Vuuren, vindt dat de reisgegevens en de telefoontaps van de politie aantonen dat de vrouwen vrijwillig in de prostitutie werkten. De Russinnen woonden in het huis van Wladimir of kwamen er op bezoek. Nergens blijkt dat ze werden geslagen of uitgebuit, zegt hij. Een meisje vloog zelfs naar Rusland terug zonder haar ticket te vergoeden, zonder represailles.

Van Vuuren vermoedt dat de belastende verklaringen verzonnen zijn. Hij denkt dat de vrouwen wilden profiteren van een regeling die bedoeld is om slachtoffers van mensenhandel te beschermen. Volgens hoofdstuk B 17 van de Vreemdelingcirculaire kan een vrouw in ruil voor een belastende verklaring tegen een handelaar een verblijfsvergunning krijgen die geldig is voor de duur van het proces. Soms krijgen ze ook een uitkering.

De Russische vrouwen grepen de deal aan om uitzetting te voorkomen als ze zonder geldige papieren achter het raam werden aangetroffen, denkt Van Vuuren. Uit de telefoontaps blijkt dat de vrouwen de regeling onderling bespraken. Met de tijdelijke verblijfsstatus en de uitkering zouden ze hebben doorgewerkt.

Het Openbaar Ministerie erkent dat vrouwen kunnen profiteren van de B 17-regeling. Hoe vaak de maatregel aan slachtoffers wordt aangeboden, is onbekend. Over misbruik zijn evenmin gegevens. Het misbruik kan alleen voorkomen worden, zegt een woordvoerder, door de vrouwen uit te wijzen en hen in het land van herkomst te (laten) verhoren. Dat is duur en komt weinig voor.

Katia Ivanova, de enige prostituée die in de rechtszaal verscheen om te getuigen, bevestigde de vermoedens van de advocaat onder ede. De meisjes logen over Wladimir om in Nederland te mogen blijven, zegt ze later in een café. Ze werkten daarna, met uitkering, door bij een andere pooier.

Waren ze niet bang voor Wladimir, die door de valse beschuldigingen in problemen zou komen? Katia lacht vrolijk. 'Wladimir gevaarlijk? Daar is hij veel te degelijk voor. Hij behoort niet tot de maffia, maar verdiende met ons een beetje bij. Intussen probeerde hij een im- en exportfirma opzetten; in fruitsap, motorolie, auto's.'

Ook advocaat Van Vuuren beschouwt Wladimir als een beginnende, niet bijster gewiekste zakenman. Uit de telefoontaps blijkt dat hij vaak geldzorgen had. Om rond te komen nam hij allerlei bijbaantjes aan. Behalve pooier was hij ook krantenbezorger en, kortstondig, vakkenvuller.

Wladimir, die vorig jaar in Duitsland werd gearresteerd, is terug in Moskou. De rechter stelde hem vrijdag na de zitting onmiddellijk in vrijheid. De straf die de Rus volgende week (mogelijk) krijgt, valt daardoor zeker lager uit dan zijn voorarrest van tien maanden.

Straf krijgt de Rus wel, denkt Van Vuuren. Hij voorspelt dat de pooier de dupe wordt van een 'onzorgvuldige formulering in de wet'. De wet spreekt van mensenhandel zodra een persoon vrouwen naar Nederland haalt en hun werk als prostituee aanbiedt. Ook als de vrouwen vrijwillig achter het raam werken, is sprake van ongeoorloofde handel. Twee partners van Wladimir zijn in 1994 om die reden veroordeeld tot negen en achttien maanden cel.

Katia reageerde opgelucht op de vrijlating van haar voormalige pooier. Ze hoopt dat haar getuigenis heeft geholpen, want ze heeft moeten liegen om in Amsterdam te kunnen verschijnen. Haar echtgenoot en ouders weten niets van haar prostitutieverleden. Ze heeft altijd volgehouden dat ze in Nederland werkte als boekhouder.

'Het ging om geld en avontuur', zegt Katia. 'Ik was negentien en wilde plezier maken. En Amsterdam is voor meisjes veiliger dan Moskou.' Spijt heeft ze niet, wel enige schaamte. Maar ze is op tijd gestopt, weet ze. In tegenstelling tot een vriendin. Die zit in Haarlem achter het raam: gescheiden, kind afgenomen, aan de cocaïne.

Een lucky window gaat niet eeuwig mee, beseft Katia als ze voor de gesloten gordijnen van haar favoriete raam staat. Ze verstijft, wil snel weg en zoekt verklaringen voor de onheilspellende gevoelens die haar overvallen. 'De sfeer is anders. Het stinkt. Al die mannen, al die zwarte vrouwen. Het is niet zoals vroeger. Of ben ik misschien veranderd?'

De naam Katia Ivanova is gefingeerd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden