reportage groene bushokjes

Van Melbourne tot Mexico-Stad: iedereen wil de groene bushokjes uit Utrecht

Lapmiddel of wereldhit? Beeld Katja Poelwijk

De daktuinen op de nieuwe Utrechtse bushokjes zien er op het eerste gezicht niet bijster spectaculair uit: een paar centimeter aarde met daarop groene en bruinrode vetplantjes en her en der wat sprieten. Maar iedereen wil ze hebben. Van Melbourne tot Mexico-Stad hangen ze aan de lijn in het Utrechtse gemeentehuis: hoe komen jullie aan die duurzame bushokjes?

Het eerste exemplaar verscheen in april, inmiddels staan er ruim driehonderd bushokjes met groene daken in Utrecht. Erop is sedum geplant, een vetplant die weinig aarde nodig heeft en ijzersterk is. Bewonderend berichten buitenlandse media hoe in Utrecht ‘bus stops’ ‘bee stops’ zijn geworden.

De BBC, The Guardian, USA Today, ARD, WDR en media uit onder meer Canada, India, Oekraïne, Italië en Zwitserland hebben al aandacht besteed aan de groene Utrechtse bushokjes. Die vangen fijnstof af, houden regenwater vast en bieden bijen en vlinders een pleisterplaats. Andere Nederlandse gemeenten zoals Nijmegen, Rotterdam, Hoorn en Apeldoorn willen nu ook de hokjes.

‘Het is de zomerhit van 2019’, zegt de Utrechtse gemeentewoordvoerder Jacqueline Rabius. Trots vertelt ze dat topmodel Doutzen Kroes het bushokje op haar Instagram-pagina heeft geplaatst. Terwijl je in Utrecht zelf aanvankelijk ook wat zurige reacties hoorde als: ‘Weer zo’n GroenLinks-plan dat vooral belastinggeld kost en weinig oplevert.’ En: ‘Word ik straks gestoken door een bij als ik op de bus wacht?’

Dat laatste is zeer onwaarschijnlijk. Bovendien kosten de bushokjes de gemeente helemaal niets, zegt het hoofd vergunningen, toezicht en handhaving Maurice Prijs. Het Reclame Bureau Limburg dat de aanbesteding ervoor heeft gewonnen, financiert de bushokjes met de reclame-inkomsten van de posters die erin hangen. Het bureau draagt ook zorg voor het onderhoud. ‘De gemeente heeft er geen omkijken naar.’

Bij de zoektocht naar het ideale nieuwe bushokje liet Utrecht de duurzaamheid zwaar meewegen. ‘Daar staat deze stad voor’, zegt Prijs. ‘Een bushuisje is meer dan een plek om op de bus te wachten. Het is een voorwerp in de openbare ruimte.’ Geïnteresseerde partijen kregen te horen dat zonnepanelen en een sedum dak op prijs werden gesteld.

Bank van bamboe

Het ontwerp van Reclame Bureau Limburg sprong eruit, zegt Prijs. Naast een sedum dak bevatte het een bank van bamboe. Het onderhoud doet het bedrijf met elektrisch vervoer. ‘Een ontwerp dat uitblinkt in eenvoud, en nu de wereld over gaat’, zegt Prijs.

Niet voor het eerst vindt een ‘groen’ plan uit Utrecht navolging – een gemeente waar GroenLinks en D66 al jaren de dienst uitmaken. De fietsstraat is hier bedacht. Als eerste voerde de stad een milieuzone voor personenwagens in.

Vooral in de straten met weinig groen springen de daktuintjes meteen in het oog. Maar zetten ze wel zoden aan de dijk voor een beter milieu? Of zijn ze slechts een lapmiddel om het gebrek aan groen in veel delen van de stad te maskeren – zoals je sommige cynici hoort zeggen?

‘De bushuisjes zullen niet meteen de wereld verbeteren’, zegt diensthoofd Prijs. Maar ze dragen volgens hem wel bij aan een beter leefklimaat. Hij rekent voor: met zes vierkante meter per dak gaat het toch om zo’n 2.000 vierkante meter extra groene daken in de stad. ‘Dat vangt fijnstof op en houdt flink wat water vast.’ Kennelijk verhogen de hokjes ook de animo voor groene daken: het aantal subsidieaanvragen stijgt flink, meldt Prijs.

‘Alle beetjes helpen’, zegt hoogleraar bouwmaterialen Jos Brouwers van de Technische Universiteit Eindhoven. Wereldwijd ziet Brouwers de groene daken opkomen. ‘Groen is mooier, het verhoogt de kwaliteit van de omgeving. Dat het in een gebouw koeler wordt door een dak met sedum, is in veel studies al bewezen. Ook bevordert groen de luchtkwaliteit, Maar hoe groot de bijdrage ervan is aan de luchtkwaliteit in de stad, is nog niet goed onderzocht. Die zal ook afhangen van omgevingsfactoren zoals het klimaat en de hoeveelheid zon die het dak vangt.’

Groene daken worden vooral aangelegd om de temperatuur in de woningen te verlagen, zegt hoogleraar Brouwers. Voor sedum wordt gekozen omdat het plantje maar een paar centimeter grond nodig heeft, waardoor de beplanting van een dak relatief weinig extra gewicht oplevert. Daarbij overleeft het plantje zowel extreme hitte als kou en heeft het weinig water nodig. ‘Het hoeft niet veel te kosten en het gaat lang mee. Het is dus zeker geen dure hobby.’

. Beeld de Volkskrant

Regenwater

Woordvoerder Puk van Meegeren van het kenniscentrum Milieu Centraal denkt dat het effect van de groene bushokjes op de Utrechtse luchtkwaliteit kleiner is dan bijvoorbeeld grote bomen in een park. Toch is ook hij enthousiast. ‘De bushokjes zijn een begin, daarna kun je denken aan het beplanten van grotere daken en geluidswallen. Een groen dak draagt bij aan een betere waterberging in de stad, het opgenomen regenwater zou anders het riool in zijn gestroomd. Voor huizen met platte daken zou het een alternatief kunnen zijn voor een airco.’

Op zijn elektrische wagentje maakt Rolf van Laere, medewerker van Reclame Bureau Limburg, zijn ronde langs de Utrechtse bushokjes. ‘Wij zorgen ervoor dat de posters worden omgewisseld, dat de ruiten van de haltes schoon zijn en we kijken hoe het met het sedum gaat’, vertelt hij.

‘Verrassend goed’, valt hem op. ‘Ze kunnen goed tegen de droogte en hebben ook de hittegolf overleefd. Hooguit werden ze toen een beetje roder.’

Later deze middag komt een ploeg van de ARD Van Laere filmen. Fantastisch vindt hij het, die wereldwijde belangstelling. ‘In principe kun je op elk bushokje een groen dak aanleggen’, zegt Van Laere. ‘Het heeft alleen maar voordelen. De enige vraag is: waarom zou je het niet doen?’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden