Van Mark Twain tot Mark Rutte

Al decennia wordt er gewerkt aan de afbraak van de verzorgingsstaat en het kabinet-Rutte maakt van de kredietcrisis gebruik om die afbraak te versnellen.

‘You’re Jack?’ De man die het me vroeg zat in de hoek van een coffeeshop in Denver in de VS en ik dronk aan het tafeltje naast hem zo’n overheerlijke grote bak met koffie die ze alleen daar schijnen te kunnen maken.

Hij had een prachtige kop met lang wit haar en een lange witte baard, meer God de Vader dan Sinterklaas. Voor de rest had hij de outfit van een zwerver. ‘Ik ben Jack niet’, zei ik, ‘en dat weet u best. Maar u zoekt iemand om een praatje mee te maken.’ ‘Oh, een slimmerik’, constateerde hij en we begonnen een praatje.

Chef
Hij was gepensioneerd als chef personeel bij een accountantskantoor in New York. Op dat kantoor werd iedereen geacht voor zijn eigen pensioen te zorgen, zij het dat faciliteiten werden geboden om je pensioenbesparingen goed te kunnen beleggen. Hij had bijna al zijn geld belegd bij Madoff, die een vast rendement van 10 procent bood. Daarmee raakte hij 100 procent van zijn spaargeld kwijt.

Thank God’ was zijn vrouw kort daarvoor gestorven, en toen hij zijn huis niet meer kon betalen, was hij teruggekeerd naar zijn geboortestad Denver, in de hoop daar nog een baantje te kunnen vinden op zijn leeftijd. Nee dus. Hij was diep in de schulden geraakt en woonde nu in een afgedankte keet op een industrieterrein.

Voelde hij zich in de steek gelaten? Ach, wat had het voor zin daarover na te denken. Gelaten citeerde hij Mark Twain: ‘Iedereen klaagt over het weer, maar niemand doet er wat aan.’ We dronken samen nog een beker koffie, medium, en bij het afscheid zei hij: ‘You made my day, Jack.’ Maar mijn dag was verpest.

n het vliegtuig naar huis had ik ruim de tijd om zijn verhaal te overdenken in de context van het streven van het kabinet-Rutte: we moeten af van de staat als geluksmachine, ieder individu moet zelf proberen om op de trampoline van de prestatiemaatschappij de sprong omhoog te maken.

Brief
Een paar maanden geleden kreeg ik een reclamebrief van Achmea met de boodschap dat wie er nog op rekent in de toekomst AOW te krijgen, onverantwoord bezig is. Je kunt daarom beter zelf voor je pensioen zorgen. Op de arbeidsmarkt moeten ook mensen naar wie geen vraag is, er zelf voor gaan zorgen dat ze betaald werk krijgen. Het weinige geld dat beschikbaar blijft voor reïntegratie, zal worden besteed aan de meer kansrijke gevallen.

Al jaren lang wordt ons wijs gemaakt dat de gezondheidszorg onbetaalbaar wordt. Alle media kauwen dat uitentreuren na, hoewel iedereen die maar drie seconden nadenkt, weet dat de bezuinigingen in de gezondheidszorg geen echte bezuinigingen zijn, maar dat kosten van collectieve zorg worden verplaatst naar particulieren.

Al decennia wordt er gewerkt aan de afbraak van de verzorgingsstaat en het kabinet-Rutte maakt van de kredietcrisis gebruik om die afbraak te versnellen. De verslechteringen worden verkocht onder het motto dat we toekomstige generaties niet mogen belasten met een onbetaalde rekening. PvdA, GroenLinks en D66 doen er van harte aan mee. Voor het eerst in de geschiedenis van de mensheid gaat het generatieconflict over geld.

Voorspelling
Niemand schijnt zich te realiseren dat er sprake is van een voorspelling die zichzelf waarmaakt. We moeten bezuinigen om jongere generaties niet op te zadelen met te hoge lasten in de toekomst. Door die boodschap er in te hameren ontstaat bij jongeren de overtuiging dat zij niet meer hoeven te rekenen op de voorzieningen waarop nu bezuinigd wordt. Waardoor begrijpelijkerwijs de animo om mee te betalen aan die voorzieningen afneemt. Wat weer als rechtvaardiging wordt gebruikt voor bezuinigingen.

Vorige week waarschuwde Evelien Tonkens in haar column voor een geleidelijke normvervaging in de zorg als gevolg van de bezuinigingen. Omdat de overheid roept dat de zorg onbetaalbaar wordt, voelen mensen in de medische sector zich gerechtvaardigd minder zorg te bieden dan noodzakelijk is. Moraal is een kwestie van gewenning: als je maar vaak genoeg demente bejaarden met een vuile luier hebt laten liggen, wordt dat de nieuwe norm.

Ik ben het eens met de protesten tegen de bezuinigingen op kunst en cultuur en heb bewondering voor de mensen die zich daarvoor inspannen. Maar er wringt iets. Tegelijk wordt een cultuur in brede zin, die is gebaseerd op verantwoordelijkheid voor elkaar, bijna geluidloos, zonder schreeuw van verontwaardiging, naar de schroothoop verwezen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden