Van lollystokjes tot legoblokjes: bij Neeltje Jans ruimen vrijwilligers 3.000 kilo plastic op

Plastic soep opruimen is mensenwerk

Na de zware storm van 3 januari bleef een berg plastic rotzooi achter op het strand. Zaterdag ruimden vrijwilligers het op.

Het strandje bij het Topshuis op Neeltje Jans ligt bezaaid met afval. Beeld Arie Kievit

Gewapend met harken en grijpers komen ze zaterdag van heinde en verre naar de strandjes bij Neeltje Jans om een druppel van de plastic soep uit de wereldzeeën op te ruimen. Zeeuwen uit de nabije omgeving, maar ook tientallen gezinnen, stellen en eenlingen uit andere provincies zijn afgekomen op een oproep van twee Zeeuwse vrouwen op Facebook. In twee uur tijd zamelen 125 vrijwilligers ruim drieduizend kilo plastic in. En dat is nog maar een fractie van wat er ligt.

Lollystokjes, wattenstaafjes, flessen, doppen, strandschepjes, kammen, ballonnen, oordoppen, inbrenghulzen van tampons en eindeloos veel kleine stukjes niet te identificeren hard plastic in alle kleuren van de regenboog worden één voor één met de hand uit het zand en zeewier gepikt. Mysterieus zijn de duizenden kleine witte bolletjes, die als een brij kaviaar over het strand zijn uitgezaaid. 'Dit is niet te doen, kan er geen shovel komen?', klinkt het af en toe wanhopg. Shovels nemen ook wier en beestjes mee en beschadigen zo het ecosysteem, weet marien bioloog Jan Andries van Franeker. 'Het strand opruimen is dus mensenwerk.'

Strandjutter Daniël Siepman uit Oegstgeest is zo slim geweest een bak met gaas uit de bollenteelt mee te nemen. Twee uur lang zeeft hij honderden bolletjes uit het zand. 'Vogels zien het aan voor voedsel en eten het op. Ze kunnen omkomen door maagverstopping of uithongering', weet hij. Het verborgen strandje bij Neeltje Jans is in het voorjaar de broedplaats van de zeldzame dwergstern.

Ook veel kinderen doen mee aan de actie op Neeltje Jans. Beeld Arie Kievit

Oproep op Facebook

Bij de zware storm van 3 januari spuugde de Noordzee een berg plastic afval uit. De Zeeuwse kunstenares en strandjutter Inge de Groot uit Zierikzee ging 4 januari naar het vogelstrandje bij Neeltje Jans en schrok van de berg plastic. 'Zoveel troep had ik hier niet eerder gezien.' Ze postte een foto met oproep op Facebook.

De puinruimers speculeren zaterdagmiddag over de herkomst van de vreemde witte bolletjes. 'Dat is de grondstof van plastic', vermoedt de gepensioneerde Tim de Jong uit Bussum. 'Ik ben natuurkundige en weet waar plastic van wordt gemaakt en hoe het wordt afgebroken: niet.' Hij is deze zaterdag naar Zeeland gereisd voor zijn kinderen en kleinkinderen; die gunt hij een schonere wereld.

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Vrijwilligers zijn druk bezig het afval op Neeltje Jans op te ruimen. Beeld Arie Kievit

Drinkpakjes

Runa Kuller uit Wemeldinge is met haar drie kinderen van 8, 9 en 10 jaar naar het strandje gekomen. Terwijl de moed veel volwassenen na een uur minuscule stukjes plastic rapen in de schoenen zakt, blijven haar kinderen enthousiast van de ene vondst na de andere. Een tandenborstel! Een kromme kam! Een legoblokje! Een popje! Alweer een lollystokje!

Runa's oudste dochter Robin vertelt over Koos de Vuilnisman die jaarlijks langskomt op school om kinderen milieubewust te maken. Zo neemt bijna niemand meer drinkpakjes mee en wisten de leerlingen te voorkomen dat de school bij een festiviteit tientallen ballonnen de lucht in zou laten. Robin: 'Ballonnen zijn niet afbreekbaar en komen als je ze oplaat in het milieu terecht.' Tussen de zooi ontwaart het meisje een spoor van een klein dier. Ze klimt het duin op om het te volgen en ontdekt een piepklein holletje waar ze haar ogen niet van af kan houden, de soep even vergetend.


Wat ligt er precies voor plastic troep aan de Zeeuwse stranden?

Marien bioloog en specialist zwerfafval Jan Andries van Franeker, verbonden aan Wageningen Marine Research in Den Helder, analyseert de foto's. Hij ziet 'een dikke mix van van alles en nog wat', plastic afval dat waarschijnlijk al jaren in ondergestoven lagen op stranden verborgen lag en op de golven dreef. Door de hoge rivierstanden en de storm begin januari is de plastic soep losgewoeld en opnieuw aan land gespoeld. Voor een groot deel is het gebruiksafval: plastic drinkflesjes, aanstekers, zakjes en strandschepjes die mensen in de openbare ruimte hebben achtergelaten.

Dat er veel meer doppen dan plastic flesjes zijn gevonden is logisch, legt hij uit, want doppen zijn van een ander, lichter materiaal (polyethyleen) gemaakt dan de flesjes zelf (polyethyleen tereftalaat), blijven daarom drijven en spoelen dus sneller aan.

De witte brosse brokjes die op sepia lijken, zijn paraffine, een onderdeel van aardolie dat voor zeep en kaarsen wordt gebruikt. Het is afkomstig van bulkschepen die bij het schoonmaken van laadruimtes op zee resten hard geworden paraffine overboord hebben gegooid. In Engeland zijn verhalen bekend van honden die het loodje legden na veel van dit spul te hebben gegeten. De dunne witte stokjes kunnen van lolly's zijn, maar ook van wattenstaafjes. Net zoals de zwarte korrels en inbrenghulzen van tampons komen die uit rioolwaterzuiveringen. 'Bij zware regenval hebben sommige zuiveringssystemen te weinig capaciteit en kan er zogenaamde 'overstort' plaatsvinden waarbij dit soort rommel in rivieren of de zee stroomt', vertelt Van Franeker.

De zwarte korrels zijn een apart verhaal: het is gerecycled plastic dat rioolzuiveringsinstallaties in de vorm van korrels gebruiken bij het afbreken van menselijke uitwerpselen. Dat die korrels in het milieu zijn terechtgekomen kan een gevolg zijn van druk op de installatie door zware regenval of door een fout in het systeem. Een week geleden spoelden deze zwarte bolletjes ook massaal aan op het strand van Texel. Van Franeker sluit niet uit dat ze uit Engeland komen. Daar zijn de afgelopen jaren aan de kust van Cornwall grote hoeveelheden 'bio-beads' aangespoeld, deels afkomstig van een defecte zuiveringsinstallatie.

Een deel van het gevonden afval. Beeld Arie Kievit

En de duizenden mysterieuze witte plastic balletjes? Dat zijn industriële pellets, weet Van Franeker, de pure grondstof van plastic. 'Vroeger gingen zulke korrels veelvuldig verloren bij productie, transport en verwerking, dus misschien zijn ze wel tientallen jaren oud. Tegenwoordig vindt transport plaats in containers, en vinden we zo nu en dan massaal één type korrel in een vloedlijn als een container van een vrachtschip is gevallen, maar dat gebeurt gelukkig zelden.'

Een deel van het gevonden afval. Beeld Arie Kievit

Al het plastic uit de zee vissen, kan dat ook?

Het lijkt zo'n mooi idee: de plastic soep opvissen uit de oceaan. Maar het kan niet, zegt verontreinigingsexpert Hans van Weenen: 'Diamonds are forever en plastic ook.'

Programmamaker Bahram Sadeghi verzamelde 1000 dagen lang al zijn plastic afval. Van wat hij niet mee naar huis kon nemen, maakte hij een foto. Resultaat: een muur van 150 vierkante meter met 472 foto's en een vloer van 250 vierkante meter met de inhoud van 41 zakken volgestampt met plastic.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.