Nieuws Invasieve exoten

Van jeukende rupsen tot supermierenkolonies: waarom duiken er zoveel exotische overlastgevers op?

De problemen met de eikenprocessierups zijn slechts het topje van de ijsberg als het gaat om exotische overlastgevers in Nederland. Hoe komen deze soorten in Nederland terecht en hoe kan hun opmars worden gestuit?

Het mediterraan draaigatje (Tapinoma nigerrimum) is een mierensoort die in kolonies van wel 120 meter lang kunnen leven. Beeld Imageselect

De eikenprocessierups is slechts een voorbeeld van een lange rij exotische plaagdieren. Ook andere diertjes zijn in opmars, met alle overlast van dien, zoals het mediterraan draaigatje, de bladpootrandwants, het veelkleurige Aziatisch lieveheersbeestje, de Amerikaanse rivierkreeft en de tijgermug.

Betrouwbare cijfers over plaagdieren zijn er niet, zegt Bastiaan Meerburg, directeur van het Kennis- en Adviescentrum Dierplagen, maar hij ziet de laatste jaren steeds meer zogeheten ‘invasieve exoten’, diertjes die van elders komen en zich in Nederland tot plaag ontwikkelen.

Is het toenemend aantal exotische plaagdieren een gevolg van klimaatverandering? ‘Dat vind ik moeilijk te zeggen, omdat je over een korte periode praat. Wat je wel kunt zeggen is dat exotische plaagdieren zich in Nederland kunnen handhaven door het zachte weer van de afgelopen jaren. Toen het mediterraan draaigatje de eerste keer werd gesignaleerd, werd verwacht dat hij de winter niet zou overleven. Maar dat gebeurde wel.’

Het mediterraan draaigatje is een mier die schokkerig loopt waardoor het lijkt alsof hij met zijn kont schudt. Een kolonie kan meerdere koninginnen bevatten, waardoor de mieren superkolonies kunnen vormen van 120 meter lang. Door hun graafwerk verzakken stoepen en tuinborders. Bijten doen ze ook, maar dat is niet schadelijk voor de gezondheid.

Door het warme weer verandert het ecosysteem, omdat dieren opschuiven naar het noorden. Dat wordt niet als een probleem gezien, omdat het ecosysteem een nieuw evenwicht zal vinden. Anders ligt het bij plaagdieren die uit heel andere regionen of continenten komen. Daar is het ecosysteem niet op ingesteld. ‘De Aziatische hoornaar is een grote wesp die, in tegenstelling tot de Europese hoornaar, ook honingbijen aanvalt. De Aziatische hoornaar wordt meteen bestreden als ergens een nest wordt aangetroffen. Een ander voorbeeld is de Amerikaanse rivierkreeft die alle waterplanten opeet, waardoor vissen geen zuurstof meer hebben’, aldus Meerburg.

De opmars van deze exotische plaagdieren is een product van de globalisering. ‘Er wordt veel gereisd en er worden veel goederen over de wereld getransporteerd. Daarmee komen ook plaagdieren mee’, zegt Meerburg. Met de Lucky Bamboo-stekjes, enkele jaren geleden zeer populair bij Ikea en bouwmarkten, kwam de Aziatische tijgermug, een potentieel zeer gevaarlijk diertje dat knokkelkoorts kan verspreiden. Volgens het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu is de kans daarop vooralsnog te verwaarlozen. De overigens niet-exotische bedwants heeft geprofiteerd van de opkomst van Airbnb, waar minder streng op hygiëne en schoonmaak wordt gecontroleerd dan in de traditionele hotelsector, zegt Meerburg.

Het Kennis- en Adviescentrum probeert gemeenten ervan te overtuigen tijdig in te grijpen. ‘In gemeenten die voorzorgsmaatregelen hebben genomen zit de eikenprocessierups in een kwart van de bomen, in gemeenten die niets hebben gedaan zit hij in alle bomen’, aldus Meerburg.

Bij alle zorg om exotische plaagdieren moeten de inheemse exemplaren niet worden vergeten, waarschuwt Meerburg. Voorlopig wordt de meeste gezondheidsschade nog altijd aangericht door een oude bekende: de teek.

Zit er een limiet aan het aantal mensen dat je kunt kennen? Wat bewijst de uitslag van een schriftelijke test eigenlijk? In onze Grote Vragen Podcast beantwoorden we ‘vragen waar je nooit over na hebt gedacht maar plotseling dolgraag een antwoord op wilt hebben’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden