Van informatie naar essentie

Plaats: Eindhoven..

Hij komt net van een cursus 'intuï-H tieve ontwikkeling' waar hij leert dichter bij zichzelf te komen, beter met zijn energie om te gaan en meer te vertrouwen op zijn intuïtie in plaats van op louter ratio. 'Het zou goed zijn als alle hoogleraren zo'n cursus volgen. Dan zouden ze hun taken beter kunnen vervullen', denkt prof-. dr. ir. Dieter Hammer. Maar zelf komt de 63-jarige hoogleraar informatica van de Technische Universiteit Eindhoven er nu pas aan toe. Twee jaar is hij inmiddels met emeritaat.

'Ik vind dat op de universiteiten het klassieke wetenschappelijke, het analytisch-rationele veel te eenzijdig wordt benadrukt. Daarmee ontkennen we een zeer belangrijk deel van het wezen van de mens. Ik zag graag dat academische opleidingen een grotere harmonie kenden tussen de drie klassieke pijlers van een universiteit - kunst, filosofie en wetenschap', zegt Hammer die begin jaren tachtig van Wenen naar Nederland verhuisde.

Hij was betrokken bij het ontwikkelen van de eerste Europese PC (de Philips P2000), tekstverwerkers en e-mail switches voor telefooncentrales. Hij specialiseerde zich gaandeweg in controlesystemen, netwerken en de architectuur van computersystemen, zoals die worden gebruikt voor de besturing van apparaten en grote organisaties.

'Ik zie voortdurend veel computersystemen die niet aansluiten bij wat mensen ervan verwachten en ermee willen doen. Want er wordt te veel ontworpen vanuit de technische mogelijkheden en niet vanuit de menselijke mogelijkheden, vanuit wat mensen echt willen. Het wordt tijd dat de technology-push omslaat in een human-pull.'

De laatste drie eeuwen werden gedomineerd door wetenschap en techniek. 'Dat was geweldig, maar het wordt tijd om ook de rest erbij te betrekken en weer meer aandacht schenken aan de ontwikkeling van ons gevoel en onze spiritualiteit. Dat we meer inzicht krijgen in het wezen van mens en natuur en van daaruit bepalen hoe wij ons leven vorm en zin willen geven. Ik wil eraan meewerken om de huidige kunstmatige scheiding weg te halen en te komen tot een integratie.'

Het lijkt of Hammer, nu hij met emeritaat is, plotseling het licht heeft gezien. Dat is niet zo, verzekert hij. Zijn inzichten zijn in de loop der jaren gegroeid en hij heeft geprobeerd deze steeds meer in zijn werk toe te passen. Zo was hij medeoprichter van de werkgroep 'De Menselijke Maat in de Informatietechnologie' waarin hij nog steeds actief is. 'Er is binnen de universiteit te weinig kritische reflectie op het eigen vak en de maatschappij', ziet hij.

'Wat is het effect van wetenschap op de samenleving en op de ontwikkeling van de technologie? Wat betekent dit alles voor de mensen die ermee moeten omgaan? Techniek is mateloos fascinerend, maar daarmee ontstaat het risico van superspecialisatie en het gevaar dat wij het grote geheel uit het oog verliezen en oneigenlijke doelen najagen.'

Hammer vermoedt dat die eenzijdigheid en het ontbreken van de menselijke maat belangrijke redenen zijn waarom nog slechts weinig studenten, en zeker geen meisjes, voor informatica en bèta-vakken kiezen. 'Voor die studenten die gefascineerd zijn door technologie is de huidige opleiding oké. Maar een grote groep heeft behoefte aan meer, maar kan dat niet verwoorden. Hen bieden we te weinig ondersteuning en onvoldoende nieuwe vakken.'

Ontwerpen is meer dan programmeren, houdt Hammer zijn studenten voor. Aandacht van bèta's voor kunst en filosofie kan leiden tot een beter ontwerp. 'Dat kweekt meer gevoel voor esthetiek en harmonie. Een goed ontwerp is een harmonie tussen meestal strijdige belangen. Goede industriële ontwerpers hebben dat inmiddels begrepen, binnen de informatica moet dat besef nog meer doordringen.' Vanwege het belang van de praktijk werkte Hammer veel samen met de industrie. De meest interessante ontwikkelingen komen vandaag uit het bedrijfsleven, stelt hij. 'Universiteiten zijn te monodisciplinair en te analytisch ingesteld, terwijl oplossingen meer synthetisch, door het samengaan van diverse disciplines, ontstaan. Dat gebeurt wel geregeld binnen de industrie. Samenwerking met de industrie moet je niet overdrijven, zoals wel gebeurt in de geneeskunde. Daar leidt dat soms tot twijfelachtige praktijken.'

'Wil je wat veranderen, dan moet je bij jezelf beginnen', is Hammers stellige overtuiging. 'Anders kun je je ideeën nooit geloofwaardig uitdragen. Daarom volg ik nu bijvoorbeeld een cursus intuïtieve ontwikkeling.' Mede daarom ook ging Hammer vervroegd met emeritaat. 'Ik werkte tachtig uur per week: een groep aansturen, derde geldstroom financiën regelen, onderwijs geven, besturen. Daardoor had ik te weinig tijd voor andere dingen. Je kunt alleen nieuwe dingen ontwikkelen als je oude loslaat.'

'Bovendien wil ik niet horen bij de mensen die nog op hun zeventigste proberen in hun vakgebied mee te hobbelen, terwijl niemand ze meer serieus neemt. Er waren genoeg jongere collega's die stonden te trappelen, terwijl nauwelijks iemand tijd en interesse heeft om te bedenken hoe je IT mensenvriendelijker kunt maken.'

De prof werkt zo'n twee dagen in de week bij het ontwikkelen en geven van cursussen IT-architectuur en als begeleider van drie promovendi. Hij maakt zich vooral sterk voor een verschuiving van de gangbare wetenschappelijke paradigma's en wil van Informatie Technologie (IT) naar Essentie Technologie (ET). 'IT gaat uitsluitend over gegevens, ET om het overbrengen van de essentie.'

Hammer zag zijn vak razendsnel veranderen, maar veel daarvan was in feite meer van hetzelfde: nog meer gegevens opslaan, nog sneller sommetjes uitrekenen. 'Een miljard transistors maakt het ontwerp wel complex, maar dat is een totaal andere complexiteit dan die van de natuur of mensen. Soms lijken computers wel intelligent, maar er komt nooit meer uit dan je erin stopt. Dat ze ooit de menselijke ziel, de geest, kunnen nabootsen, noem ik - ondiplomatiek gezegd - onzin!'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden