Van het kastje naar de huur

Nieuwe niche in tentoonstellingsland: regelen dat musea elkaars vitrines, sokkels of tussenwandjes kunnen hergebruiken. Scheelt geld én CO2.

Beeld Studio V

Tom Jaspers van MuseumGoed is het allemaal tegengekomen, sinds hij zich bezighoudt met het hergebruik van tentoonstellingsmateriaal. Hij somt op: 'Musea gooien sokkels en vitrines weg. Of stapelen ze ergens op waar ze er niet meer naar omkijken. Soms zelfs in depots waarvan het klimaat zorgvuldig gecontroleerd wordt, dat is echt zonde van de ruimte en de energierekening.'

'Hier gebeurt dat niet hoor', haast Peter Jacobs te zeggen. Hij is hoofd beheer van de gebouwen en faciliteiten van het Amsterdam Museum. In zijn kantoor overlegt hij nu met Tom Jaspers en diens compagnon Gijs Kampmeinert. Vitrines en sokkels die het Amsterdam Museum niet meer nodig heeft, schenkt het museum aan MuseumGoed.

Het idee achter MuseumGoed is simpel: een groot deel van het materiaal dat musea gebruiken om tentoonstellingen te bouwen, is inwisselbaar. Het is dus niet nodig dat voor elke tentoonstelling opnieuw sokkels, vitrines en tentoonstellingswandjes worden gemaakt. Je zou zulke spullen moeten kunnen huren.

Stichting Museumplaats

Er bestond al een initiatief, stichting Museumplaats, die de uitwisseling van materialen via een website probeerde te stimuleren. Jaspers: 'Ik wist toen: we moeten die spullen zelf hebben, ergens opslaan en beheren.' Vorig jaar startte MuseumGoed als proefproject, dit jaar lanceerden Jaspers en Kampmeindert een nieuwe website. Ze gebruiken inmiddels zo'n 300 vierkante meter aan opslag. Daar komt vandaag materiaal van het Amsterdam Museum bij, nu daar de tentoonstelling over graffiti wordt afgebouwd.

Jacobs vertelt dat hij steeds heeft geprobeerd te inventariseren welk materiaal het museum had: 'Dat is een kwestie van Excel-bestanden bijhouden. Maar als ik de ontwerper van een tentoonstelling wees op het materiaal dat we al hadden, reageerde die niet altijd positief.' Toch kan het een hoop ruimte en geld schelen. En hergebruik spaart ook het milieu, benadrukt Jaspers: 'Duurzaamheid wordt binnen de museale wereld een steeds belangrijker onderwerp'.

Eenmaal in de tentoonstellingsruimte wordt een grote vitrine door de mannen bewonderd. De vitrine is nu leeg, maar heeft dienst gedaan tijdens de tentoonstelling over de Gouden Eeuw. Jacobs schat dat zo'n vitrine 7.000 à 8.000 euro kost om aan te schaffen. Hoeveel huur Jaspers en Kampmeinert er straks voor gaan vragen,weten ze nog niet. Jaspers: 'Ik weet wel dat het maandelijks zo'n 40 euro zal kosten om op te slaan.'

Op de zolder van het Amsterdam Museum staan nog meer winkeldochters die MuseumGoed mag meenemen. Op grote rode stickers staat: 'MG', maar ook 'WEG' op een beschadigde vitrine of 'Nog beoordelen'. De vitrines en sokkels met 'MG' worden in een bestelbus geladen en naar de opslag gebracht. Daar komt het terecht tussen materiaal dat ooit van Museum De Lakenhal in Leiden was, of bijvoorbeeld van het Amsterdamse kunstcentrum de Appel of het Stedelijk Museum Amsterdam.

Terwijl Jaspers de hoeveelheid materiaal overziet vertelt hij: 'Het is ongelooflijk hoeveel musea willen schenken. We moeten inmiddels oppassen dat we geen veredelde vuilnisophaalservice worden.' Niet alles dat is aangeboden, kan hij daarom accepteren: 'Liefst wil je materiaal dat zo generiek mogelijk zijn. Maar bijzondere stukken zijn natuurlijk ook interessant, als ze maar niet zo bijzonder zijn dat we het nooit kunnen uitlenen.'

Britse toestanden

In Groot-Brittannië bespaarden culturele instelllingen al 3 miljoen euro.

Sinds 2012 vraagt de Arts Council, het cultuurfonds van Groot-Brittannië, bij elke subsidie-aanvraag wat de aanvrager doet op het gebied van duurzaamheid. Hoewel duurzaamheid niet geldt als hard criterium, heeft deze vraag ertoe geleid dat instellingen hun beleid aanpassen. Daarnaast biedt de Arts Council in samenwerking met expertisecentrum Julie's Bicycle ondersteuning aan culturele instellingen, met bijvoorbeeld workshops en conferenties. Ook ontwikkelde Julie's Bicycle een online hulpmiddel waarmee culturele instellingen hun CO²-uitstoot kunnen berekenen. Sindsdien is door het verlagen van energierekeningen zo'n 3 miljoen euro bespaard in de Britse cultuursector.

Volgens de initatiefnemers van MuseumGoed zal Nederland Groot-Brittannië achternagaan. Het Mondriaan Fonds stelt aanvragers nog geen vragen over duurzaamheid. Maar het droeg wel bij aan een gezamenlijk depot voor vijf Friese erfgoedinstellingen, die hiermee hun ecologische voetafdruk verminderen, en aan een gemeenschappelijk initiatief van Nederlandse musea die kennis op het gebied van duurzaamheid willen uitwisselen en vergroten. Een van die musea was het Van Gogh Museum. Dat ontving in 2014 een milieucertificaat met 'zeer goed', wat het museum naar eigen zeggen het 'meest duurzame' ter wereld maakt.

In het Green Art Lab Alliance werken 19 Europese en 16 Aziatische culturele instellingen samen om hun ecologische voetafdruk te verkleinen. De Nederlandse deelnemers zijn DutchCulture | TransArtists en de Jan Van Eyck Academie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden