Reportage Kosten verwijderen gasaansluiting

Van het gas af als ‘daad van verzet’, maar de kosten lopen hoog op voor deze geplaagde Groninger

Elze Schollema heeft er ‘best wat voor over om van dat ding af te zijn, maar ruim 700 euro?’ Beeld Harry Cock / de Volkskrant

Vanwege alle ellende die de aardbevingen hem en anderen bezorgen, ging Groninger Elze Schollema van het gas af. Alleen zijn gasmeter is hij nog niet kwijt, want laten weghalen kost ruim 700 euro. ‘Het voelt als een straf voor goed gedrag.’

Als er iemand is die weet welke prijs er is betaald voor Gronings gas, dan is het misschien Elze Schollema (59) wel. Schade stapelde zich op schade in het pand in het Noord-Groningse dorp Usquert waar hij dertig jaar lang een garage runde. Tot hij zijn bedrijf twee jaar geleden noodgedwongen opgaf.

Wat fysiek begon, met scheuren waar hij eindeloos over moest steggelen met de NAM, werd mentaal. Vanmiddag heeft hij weer een afspraak met een van de geestelijk verzorgers die worden ingezet om mensen bij te staan die gebukt gaan onder bevingsleed.

Daarom dus wilde hij van het gas af. Radicaal zelfvoorzienend worden. Ruim 18.000 euro investeerde hij in dertig zonnepanelen en een hypermoderne pelletinstallatie die geperste houten korreltjes stookt – voor een warmtepomp was het oude garagepand niet geschikt. In de oude APK-werkplaats hangt nog een joekel van een gasgestookte heteluchtblazer als aandenken aan het fossiele tijdperk. Op de zolder staat nu een enorm boilervat.

‘Een principiële kwestie’, noemt Schollema zijn persoonlijke Energiewende. Want gezien zijn leeftijd – 59 jaar – verdient hij de investeringen waarschijnlijk niet meer terug. ‘Ik zie het als een daad van verzet. Ik weet welke ellende het gas ons gebracht heeft.’

Kreng

Toch is de kwelgeest nog niet helemaal uitgedreven. ‘Het kreng’, zoals Schollema de gasmeter noemt, zit er namelijk nog, weggestopt in het kastje onder de wasbakken waar voorheen de monteurs hun zwarte handen wasten, als een irritant steentje in zijn schoen. ‘Ik wil ervan af’, zegt Schollema. Een functie heeft de teller niet meer. De regionale netbeheerder wil hem ook best weghalen, maar daar hangt een fors prijskaartje aan. Van 732,05 euro om precies te zijn.

En dat, zegt Schollema, voelt als een straf voor goed gedrag. ‘Ik heb er best wat voor over om van dat ding af te zijn, maar ruim 700 euro?’

Het is geen exces. Prijsafspraken mogen de regionale netbeheerders niet maken, er is wat variatie, maar bij allemaal kost het afsluiten van de gasaansluiting honderden euro’s. Schollema opperde bij Enexis een coulanceregeling voor Groningers, omdat zij hun portie wel gehad hebben. Maar aan het maken van onderscheid tussen klanten in Groningen, Drenthe en Limburg kan en mag de netbeheerder niet beginnen, zegt woordvoerder Jan Bakker.

De kosten lopen volgens hem op omdat, wil je een gasaansluiting veilig afsluiten, er niet simpel afgedopt kan worden, maar de hele leiding van straat tot huis verwijderd moet worden. Verzegelen is enkel een tijdelijke oplossing.

Netbeheerders zetten zich in voor een wijkaanpak, zegt Bakker, waarbij door het schaalvoordeel het afsluiten van gas per huishouden een stuk goedkoper is. Ook zijn er gemeenten die huiseigenaren tegemoetkomen bij het laten weghalen van hun meter, zoals Amsterdam, Haarlem en Nijmegen. Het Hogeland, de gemeente waar Schollema in woont, doet dat niet.

Kosten verdelen

‘Het verwijderen van de gasaansluiting brengt hoe dan ook kosten met zich mee’, zegt Enexis-woordvoerder Bakker. ‘Op dit moment bepaalt wetgeving dat de kosten betaald worden door de consument die versneld aardgasloos wil wonen. Moet dit niet anders? Daar is de politiek aan zet.’

Volgens critici werken de hoge kosten ontmoedigend voor het gasvrij maken van huizen. Terwijl de overheid tegelijkertijd het gebruik van Gronings gas versneld wil beperken en het verduurzamen van huizen juist propageert. In maart werd in de Tweede Kamer een motie aangenomen van GroenLinks-Kamerlid Tom van der Lee. Daarin werd het kabinet opgeroepen de kosten van het gasvrij maken van huizen, waaronder het afsluiten van gasaansluitingen en het verwijderen van gasmeters, 50/50 te verdelen tussen consumenten en netbeheerders. Tot beleid heeft dat nog niet geleid.

‘Mensen die vooroplopen in de overgang naar duurzame energie moeten we niet ontmoedigen’, zegt Van der Lee. ‘Maar het dilemma is: wat je niet door de klant die van het gas af wil laat betalen, komt op het bordje van andere klanten terecht. Dat kan niet.’ Toen Nederland in de jaren zestig massaal aan het gas ging, is er nooit bij stilgestaan dat er een moment zou komen waarop we weer van het gas af zouden gaan, zegt Van der Lee. ‘De kosten daarvoor zijn nooit meegenomen bij het vaststellen van vastrechttarieven.’

Het verdelen van de rekening tussen consument en netbeheerder ziet het Kamerlid als een tijdelijk oplossing. Uiteindelijk is er een geheel nieuw systeem, zegt hij, waarin verwijderingskosten verrekend worden en over alle gebruikers verdeeld. Of zelfs een tarief voor de gehele energie-aansluiting – ongeacht welke bron.

Elze Schollema heeft ondertussen weinig begrip voor het vingerwijzen. ‘De overheid wil toch graag dat iedereen van het gas af gaat?’, vraagt hij zich hardop af. ‘Je denkt dat je verantwoord en duurzaam bezig bent, en toch krijg je zo’n rekening gepresenteerd.’

Nieuwbouw steeds vaker gasloos

In 2050 moet de hele Nederlandse woningvoorraad van 6 miljoen woningen verduurzaamd zijn. Vanwege het dichtdraaien van de gaskraan in Groningen en vooral om de uitstoot van broeikasgassen te beperken in het kader van het Klimaatakkoord. Op de planning staan 100 duizend huizen voor 2022. Daarna moet het tempo snel omhoog naar 200 duizend huizen per jaar.

Sinds 1 juli 2018 is er voor nieuwbouwwoningen geen gasaansluitplicht meer. Maar omdat veel nieuwbouwprojecten al gepland stonden, kunnen die nog wel met gasaansluiting gebouwd worden. Van alle nieuwbouwhuizen werd het eerste kwartaal van 2019 zo’n 60 procent gasloos opgeleverd, blijkt uit cijfers van de regionale netbeheerders Liander, Stedin en Enexis. In Enexis-gebied valt op dat in de provincie Groningen (86 procent) veel meer gasloos wordt gebouwd dan in de andere Enexis-provincies, mogelijk vanwege de aardbevingsproblematiek. Hoewel het percentage gasloze nieuwbouwwoningen toeneemt, roepen de netbeheerders projectontwikkelaars op om nog sneller te stoppen met het aansluiten van nieuwbouw op gas, omdat die huizen toch ooit van het gas af moeten.

Nederland in dit tempo pas na 280 jaar van gas af

De door het kabinet zo vurig gewenste energietransitie is nog amper op gang. Vorig jaar namen slechts een kleine 10 duizend Nederlandse huishoudens vrijwillig afscheid van hun gasaansluiting. In het huidige tempo duurt het nog ruim 280 jaar voordat Nederland van het gas af is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden