Postuum

Van havenondernemer tot Vlaamse Berlusconi

In België stond ondernemer André Leysen (1927-2015) bekend om zijn harde kritiek. Ook was hij op grote schaal actief in Nederland en Duitsland, zijn tweede Heimat.

André Leysen.Beeld .

Juist in het weekeinde dat de toekomst van Europa op het spel stond, overleed een van de vurigste supporters van de Europese gedachte. De Belgische ondernemer André Leysen was jarenlang voorzitter van de Karlspreisstiftung, die jaarlijks de Internationale Karlsprijs uitreikt aan personen of organisaties die zich verdienstelijk hebben gemaakt voor de Europese eenwording.

Leysen, die 11 juli overleed op 88-jarige leeftijd, was in zijn leven even kleurrijk als controversieel. Veelvuldig bekritiseerde hij de Belgische politici en drong aan op keiharde maatregelen om een financieel 'infarct' van en de bestuurlijke impasse in dat land te doorbreken.

Maar hij was ook actief in Nederland en in Duitsland, zijn tweede Heimat. In 1994 wist hij als commissaris van Philips Wisse Dekker te dwingen twee jaar eerder op te stappen als president-commissaris. Eén jaar later probeerde Leysen de toenmalige Dagbladunie (uitgever van onder meer AD en NRC) over te nemen, maar hij werd afgetroefd door PCM (vorig jaar nam zijn bedrijf, onder leiding van zijn zoon, alsnog NRC over). Hij was voorzitter van de raad van commissarissen van SHV en commissaris bij Aegon. In Duitsland had hij commissariaten bij Bayer, BMW, Hapag-Lloyd en Deutsche Telekom. En na de val van de muur in 1990 was hij de enige buitenlander in het bestuur van de Treuhandanstalt dat de Oostduitse staatsbedrijven privatiseerde.

Leysen was de zoon van een ondernemer uit Londerzeel die mede-eigenaar was van de General Wiper Company, een producent van industrieel schoonmaakmateriaal. Na de bezetting in 1940 werden de Duitsers belangrijke klanten van het bedrijf.

Vóór het goede en tégen het slechte

Leysen liet zich door zijn familie overhalen zich aan te sluiten bij de Hitlerjugend, waarna hij zelfs aan de Reichsführerschule in Postdam een opleiding kreeg tot Scharführer van de SS. Na de oorlog kreeg hij gevangenisstraf, maar kwam al snel vrij, ook omdat hij zich openlijk distantieerde van het nationaalsocialisme nadat hij hoorde wat zich in de concentratiekampen had afgespeeld.

In zijn autobiografische boek Achter de Spiegel zei hij terugkijkend op de oorlogsjaren: 'Ik had, hoe ongeloofwaardig dat ook mag klinken, tot ik het hoorde in april 1945! - de overtuiging gehad mij vóór het goede en tégen het slechte te hebben ingezet.' Later keerde hij zich met verwijzing naar de oorlog openlijk tegen het Vlaams Blok.

Begin jaren vijftig werd Leysen mede-vennoot in het havenbedrijf Ahlers dat in handen was van zijn schoonvader. Hij slaagde erin dit bedrijf uit te bouwen tot een vooraanstaande rederij. Uiteindelijk besloot hij Ahlers te verkopen en zich in te kopen bij het Duits-Belgische conglomeraat Agfa-Gevaert waarvan hij zelf in 1979 directievoorzitter werd. Vlak daarvoor was hij ook nog eigenaar geworden van de Standaard Groep die hij veranderde in de Vlaamse Uitgevers Maatschappij (VUM) en nu mede-eigenaar is van Mediahuis (de kranten Het Nieuwsblad, Belang van Limburg en de Gazet van Antwerpen).

De Vlaamse Berlusconi - een titel die de enigszins ijdele Leysen zich graag liet welgevallen - ontpopte zich ook tot schrijver en filosoof.

Leysen had al twintig jaar de ziekte van Parkinson. Hij vond het voor hemzelf wel een sympathieke ziekte. 'Je gaat er niet van dood, je gaat er mee dood. Het doet geen pijn. En je kunt er in grote mate je gewone bezigheden mee voortzetten. Ik heb jaren geleden dan ook beslist dat ik eigenlijk niet ziek ben', zei hij in een zijn laatste interviews.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden