Column

'Van Grillo mogen ze optiefen, de Europese priesters van het geld'

Populisten als De Wever, Wilders en Berlusconi acteren hun outsidersrol. Beppe Grillo is écht een buitenstaander en zijn woede is even authentiek, schrijft columnist Bert Wagendorp. 'Beppe Grillo is Italiaan, maar de ontwikkelingen waarop hij de vinger legt zijn niet typisch Italiaans.'

Beppe Grillo. Beeld null
Beppe Grillo.

De Italiaanse cabaretier Beppe Grillo haalde zonder verkiezingskas, zonder optredens in de traditionele media, zonder partij en zonder platform in het parlement bijna een kwart van de stemmen bij de Italiaanse verkiezingen. Zijn beweging werd daarmee uit het niets de grootste politieke groepering van Italië.

Grillo deed dat met rally's op markten en pleinen, met 975 duizend volgers op Twitter, 1,2 miljoen likes op Facebook en een van 's werelds bestbezochte internetblogs, beppegrillo.it. En door heel hard te roepen wat het volk voelt.

Politieke clown
Je kunt Grillo een maffe komiek vinden die met een wirwar aan meningen en financieel niet doorgerekende plannen de boel op stelten zet. Je kunt in hem een populist zien zoals er wel meer rondlopen - of een 'politieke clown'.

Maar Beppe Grillo is meer dan wat de clichés van hem en zijn ideeën willen maken. Die ideeën zijn meer dan een wilde mix van groen (meer fietspaden), oud-links (banken nationaliseren) en nieuw-rechts (immigratie beperken).

In mei 2011 ontstond in Spanje de Movimiento 15-M, een protest tegen het roofkapitalisme van banken en investeerders en de desastreuze gevolgen daarvan voor de burgers. De 15 mei-beweging was een van de inspiratiebronnen voor Occupy Wall Street, de eerste van de wereldwijde Occupy-protesten tegen het neo-liberalisme en zijn consequenties.

Vaffanculo!
Grillo was toen al een jaar of twee bezig. Zijn woede liet zich van meet af aan het best samenvatten in de kreet 'Vaffanculo!': sodemieter op. Wie moeten er zoal opsodemieteren? In de eerste plaats alle zittende politici. Maar ook hun vriendjes in de financiële wereld en die in de media: Grillo's Movimento Cinque Stelle is de meest uitgesproken en krachtigste Europese anti-establishmentbeweging.

Wie er van Grillo ook moeten optiefen: de Europese 'priesters van het geld' en dienaren van de 'god genaamd euro', die het de afgelopen vijftien maanden onder leiding van Mario Monti in Italië voor het zeggen hadden.

In Italië liggen de zaken politiek scherper dan in de meeste andere eurolanden. Politiek, bedrijfsleven en media zijn er sterker verbonden, er is meer corruptie, de schulden zijn groter. Maar de sentimenten waarop Grillo inhaakt, leven elders ook: woede over Brusselse dictaten, diep wantrouwen jegens de elites, het gevoel dat de democratische instituties niet meer doen wat er van ze wordt verwacht, namelijk de burger vertegenwoordigen.

Generatie-oorlog
Populisten als De Wever, Wilders en Berlusconi acteren hun outsidersrol: ze horen gewoon bij de gevestigde politieke orde. Grillo is écht een buitenstaander, zijn woede is even authentiek als die van de mensen die op M5S stemmen. Dat hij zelf niet in het parlement gaat zitten, is veelzeggend.

Grillo spreekt over een 'generatie-oorlog'. Dat is een adequate omschrijving en niet zozeer omdat hij een internetdemocratie voorstaat of zijn zege de gemiddelde leeftijd in het parlement sterk verlaagt. De oorlog zal, meer dan tussen leeftijdsgroepen, worden uitgevochten tussen 'oude' en 'jonge' manieren van denken over de wijze waarop beslissingen worden genomen. Over oude en nieuwe vormen van democratie en keuzes die louter uitgaan van het begrotingstekort - of van meer dan dat.

Beppe Grillo is Italiaan, maar de ontwikkelingen waarop hij de vinger legt zijn niet typisch Italiaans. Het wachten is slechts op niet-Italiaanse Grillo's elders, de voedingsbodem is in alle eurolanden aanwezig. Het 'Vaffanculo!' kan straks ook voorbij de Italiaanse landsgrenzen weerklinken.

Bert Wagendorp is columnist voor de Volkskrant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden