NieuwsVrijheid van meningsuiting

Van grensbewaking tot de weekendscholen: politiek zoekt een remedie tegen de intolerantie

De Tweede Kamer is unaniem geschokt door de nieuwste golf van radicaal-islamitisch geweld in Europa en vraagt om oplossingen van het kabinet. In de Kamer zelf lopen die oplossingen intussen mijlenver uiteen.

Premier Mark Rutte, Geert Wilders (PVV) en Ferdinand Grapperhaus, minister van Justitie en Veiligheid, tijdens een debat over de moord op Samuel Paty. Beeld ANP
Premier Mark Rutte, Geert Wilders (PVV) en Ferdinand Grapperhaus, minister van Justitie en Veiligheid, tijdens een debat over de moord op Samuel Paty.Beeld ANP

De onthoofding van een leraar in Parijs. De moord op drie kerkgangers in Nice. Het doodschieten van vier voorbijgangers in Wenen. Een ondergedoken docent in Rotterdam, een ander bedreigd in Den Bosch. Allen slachtoffer van islamitische intolerantie. Premier Rutte zegt donderdag in de Kamer dat het elke keer opnieuw voelt als ‘een stomp in de maag’. Dat vindt ook de Kamer, maar verder varen alle fracties hun eigen koers. Van de fel gehekelde verdediging van een petitie die vraagt om een verbod op godslastering (door Farid Azarkan van Denk) tot ‘een herziening van de vrijheid van onderwijs’ (D66 en PvdA).

Rutte is zelf docent. ‘Onbevoegd’, zegt hij monter. Hij komt deze ochtend net van zijn middelbare school uit de Haagse Schilderswijk. Rutte weigert te spreken over een botsing van geloofssystemen, zoals PVV-leider Geert Wilders doet, maar haalt wel met instemming de woorden van de Oostenrijkse bondskanselier Sebastian Kurz aan: ‘Het is een botsing tussen beschaving en barbarij.’ Over zijn lessen vertelt Rutte nooit iets, ook niet of hij wel eens een spotprent van Mohammed bespreekt. Hooguit dat hij ‘geen belemmeringen’ ervaart.

Dat bevoegde collega’s wel nare ervaringen hebben, komt volgens Theo Hiddema (Forum voor Democratie) door de ‘honderd salafistische weekendscholen’ die leerlingen injecteren met ‘een vijandige ideologie’. Hij wil dat ‘onze steden verschoond blijven van madrassa’s’ (koranscholen). Ook Attje Kuiken (PvdA) toont zich bezorgd over dit informele onderwijs. ‘We moeten niet naïef zijn. Daar ontstaat een parallelle samenleving.’

Wettelijke basis

Rutte zegt dat de wettelijke basis ontbreekt om tegen weekendscholen op te treden. Hij is wel enthousiast over een suggestie van ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers. Gezinnen met kinderen die in de klas een foto maken van een leraar die uitleg geeft over een cartoon, en de foto op sociale media plaatsen zonder de gevolgen te overzien, is daar geen rol weggelegd voor de burgemeester in hun gemeente? ‘Zeer eens’, zegt Rutte. ‘De burgemeester heeft gezag. Als die belt, dan kom je.’

Geert Wilders wil dat moslims openlijk afstand nemen van islamitisch terrorisme ‘en niet alleen beroepsmoslims’. Volgens D66-fractieleider Rob Jetten is dat meten met twee maten. ‘Na de aanslagen in Christchurch vroeg u ook niet aan alle christenen om die daad te veroordelen.’ Van Toorenburg houdt een pleidooi voor haar initiatiefwet om het verheerlijken van terroristisch geweld strafbaar te stellen. Bijvoorbeeld het zwaaien met een IS-vlag. ‘Maar als iemand een foto daarvan liket op Facebook’, vraagt Jetten, ‘is die dan een terrorist? Dat lijkt me juridisch niet houdbaar.’

Op zijn beurt vraagt hij zich af, net als VVD-Kamerlid Dilan Yesilgöz, of de programma’s voor deradicalisering wel afdoende werken. De Tsjetsjeen in Oostenrijk, die de aanslag in Wenen had gepleegd, had zo’n programma doorlopen. Daarmee raken de parlementariërs, zegt minister Ferd Grapperhaus (Justitie en Veiligheid), aan het specifieke probleem van de eenlingen. Die zijn er in vijf categorieën en mede daarom lastig te traceren. Hij wijst er wel op dat het meest recente dreigingsbeeld een ‘afgenomen motivatie’ laat zien bij Nederlandse jihadisten, omdat zij veel last hebben van ‘repressieve overheidsdruk’.

Dan is er nog het aanpakken van de geldstromen naar religieuze organisaties en stichtingen, een afspraak uit het regeerakkoord die niet is ingelost. Rutte zegt dat het kabinet nog wel een poging gaat wagen, maar geeft ook een winstwaarschuwing: ‘Het is heel complex en transparantie hierover kan alleen lukken in Europees verband.’ Dat geldt ook voor het beter beveiligen van de Europese grenzen, waarbij ingrijpen in het vrije reizen binnen Schengen volgens de Franse president Emmanuel Macron geen taboe meer is. ‘We kunnen een kleiner Schengen niet uitsluiten’, beaamt Rutte. ‘Het is mooi om onze idealen te bezingen, maar we moeten ook hard zijn.’

Lees ook

De Kamer kwam hard in botsing met Farid Azarkan over de petitie die oproept godslastering te verbieden. U leest het hier.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden