Van Gogh opent nieuwe Balie

'De dood van Theo van Gogh', het stuk dat Eddy Terstall in opdracht van De Balie schreef, is een schertsvertoning. Gek genoeg.

Het donkerblauwe konijnenhol, zo werd de zaal tot voor kort genoemd. Maar met het ophalen van de rolluiken is de nieuwe, geheel gerenoveerde theaterzaal van cultuur- en debatcentrum De Balie in Amsterdam dit weekeinde geopend.


Wanden en plafonds zijn gesloopt, al het stoffige donkerblauw en grijs gestript. Het resultaat van die verbouwing is een volwaardige theateraccommodatie, met een flexibele publiekstribune (200 plaatsen), houten lambrisering, een stijlvolle inpandige bar (altijd belangrijk na verhitte debatten), een fraai gestuct, hoog plafond en desgewenst invallend daglicht.


Zowel zakelijk leider Dianne Zuidema als artistiek directeur Yoeri Albrecht presenteerde vrijdag met trots hun nieuwe zaal aan de intellectuele beau monde van Amsterdam en omstreken. Op de opening waren gasten afgekomen als Ehsan Jami, Adelheid Roosen, de (oud)politici Frits Bolkestein en John Leerdam en columnisten als Nazmiye Oral, Theodoor Holman, Thomas von der Dunk en Pieter Hilhorst. Eregast was min of meer Andrée van Es, op dit moment gewaardeerd wethouder in Amsterdam, maar voorheen ook een tijdlang directeur van De Balie. Dankzij een financiële bijdrage van de gemeente kon deze renovatie worden gerealiseerd. Voor Van Es was er dan ook een gulle bos bloemen.


Overigens liet Zuidema weten dat ook De Balie per 1 januari 2013 zijn rijkssubsidie zal verliezen, maar dat het centrum maar liefst 80 procent eigen inkomsten genereert. Albrecht: 'Bovendien is onze verbouwing binnen de geplande tijd af gekomen, een uniek resultaat in Amsterdam'. Hij benadrukte dat De Balie zijn eigen ABC hoog in het vaandeel houdt: anticiperend, beschouwend, contemporain. 'Wij zijn een theater, denktank en debatcentrum ineen, een brandpunt van meningen: these, antithese en synthese. Wij willen het debat niet alleen voeren, maar meningen ook laten kantelen', aldus Albrecht.


Willem Jan Otten gaat Rite du Cinema presenteren (over tien films die het leven veranderen); Kustaw Bessems, politiek commentator van De Pers en Hans Teeuwen krijgen een late night talkshow en Arnon Grunberg treedt aan in Grunberg ontmoet. In de theaterzaal zullen in de toekomst ook lunchvoorstellingen worden geprogrammeerd.


Vanwege deze heropening, verleende De Balie aan filmmaker Eddy Terstall een schrijfopdracht voor een toneelstuk, met De dood van Theo van Gogh als aandachttrekkende titel. Tijdens het afgelopen openingsweekeinde werd het stuk (met een lengte van drie kwartier) enkele keren opgevoerd.


Het laat zich nog het beste omschrijven als een schertsvertoning in de klassieke betekenis van het woord: niet-ernstige, niet-gemeende, grappige voorstelling. Maar de pech is dat het waarschijnlijk wel ernstig bedoeld is, en eerlijk gezegd is daar het onderwerp ook naar.


Terstall, die het stuk zelf op tamelijk hulpeloze wijze regisseerde, brengt Ayaan Hirsi Ali als personage voor even terug naar Nederland. Een theatermaakster krijgt van haar de opdracht een voorstelling te maken over de rol van de vrouw in het christendom. Dat moet dan culmineren in een scène waarin een naakte vrouw aan het kruis wordt genageld.


Femke Lakerveld (als actrice), Sanne Vogel (als non) en Lucretia van der Vloot (als Ayaan) hebben zichtbaar te weinig tijd gehad om zich hun rol eigen te maken. Bovendien dwarrelt het thema in te korte tijd te veel kanten op. Jammer, omdat zowel het fenomeen Ayaan en de onmacht van hoe Nederland daarmee is omgegaan, als het onderwerp religie-kritiek te serieus zijn om af te doen met een scherts. Sterk zijn alleen de momenten waarop bijbelteksten op het naakte lichaam worden geprojecteerd, als verwijzing naar Submission, en de stem van de echte Theo van Gogh die in de voorstelling is gemonteerd. De dood van Theo van Gogh kan in deze vorm hooguit dienst doen als opmaat voor een debat over vrijheid van meningsuiting versus vrijheid van religie.


Eén ding heeft dit project wel opgeleverd: als de VPRO en Theu Boermans nog steeds op zoek zijn naar een hoofdrolspeelster voor een tv-serie over Ayaan, moeten ze niet langer aarzelen: Lucretia van der Vloot.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden