Van Gogh leeft voort in het Franse Auvers

In Auvers sur Oise, een stil dorpje aan de rivier in het mooie platteland boven Parijs, nam in mei 1890 een wat verwarde man zijn intrek in de herberg, pal tegenover het gemeentehuis.


Elke dag ging hij er op uit om te schilderen: de kerk, boerenbaby's, de dorpsdokter. Hij vroeg de herbergier, Arthur-Gustave Ravoux, of hij diens dochter ook eens mocht schilderen. Het meisje van dertien dat, strik in het haar, stijf zittend in haar blauwe jurk, voor hem poseerde, heette Adeline. De schilder schonk haar het portret. Haar vader gaf hij wat later ook een schilderij.


Wat later, op de avond van zondag 27 juli, haastte de schilder zich zonder een woord te zeggen naar zijn zolderkamer in de herberg. Hij had zich met een pistool in de borst geschoten, maar had zijn hart gemist. De kogel kon niet worden verwijderd. Twee dagen nadien stierf hij. Ravoux was aanwezig bij de begrafenis van de schilder die onder een wit laken in een zee van gele bloemen en omringd door zijn schilderijen opgebaard lag in Auvers.


De herbergier raakte snel uitgekeken op beide doeken. Een paar jaar later wist hij ze te verkopen aan een paar Amerikanen die er tot zijn verbazing nog veertig franc voor wilden geven. Mooi prijsje.


Die herberg is er nog steeds. Hij heet tegenwoordig La Maison de Van Gogh. Het dorp Auvers is helemaal vervangoghiseerd. Er zijn wandelroutes en schildercursussen. Doorzetters kunnen naar het kerkhof op de heuvel, waar Vincent en zijn broer Theo zij aan zij liggen, onder een grafsteen met achterstallig onderhoud. Maar een echte Van Gogh is in Auvers niet te vinden; zijn werk is onbetaalbaar geworden.


Om de treurigheid van Vincent van Gogh en de verblinding van zijn tijdgenoten extra aan te zetten, wordt nog wel eens gezegd dat hij bij zijn leven niet één schilderij wist te verkopen. Dat is overdreven. De rode wijngaard - een zee van roodgekleurde druivenbladeren met daarin de ruggen van gebogen blauwe pluksters onder een felle gele zon - werd voor vierhonderd Franse franc gekocht door de Belgische schilderes Anna Boch - een daad die niet weinig tot haar roem bijdroeg. Dat was in 1890 op de salon des XX in Brussel.


Bij dat ene schilderij is het gebleven. Verder was het ruilen geblazen, met al even onverkoopbare kunstenaarsvrienden als Gauguin, Toulouse-Lautrec of Dégas.


Zijn trouwe broer Theo ondernam nog een poging Vincent postuum roem te bezorgen. In zijn appartement in Montmartre richtte hij een kleine expositie in. Maar Theo was zelf door syfilis verzwakt. Hij zou in januari 1891 zijn broer volgen in de dood.


Het was alsof daarmee het startsein werd gegeven voor een inhaalactie. Al in 1891 werden in Parijs tentoonstellingen met schilderijen van Van Gogh ingericht. Maar zonder de inspanningen van Johanna Bonger, de weduwe van Theo, zou de eeuwige roem lang op zich hebben laten wachten. Met meer dan tweehonderd doeken keerde zij terug naar Nederland. In Amsterdam, Rotterdam, Den Haag - overal werd dankzij haar de nalatenschap getoond. Die rol van ambassadrice zou ze tot haar dood in 1925 houden. In 1909 werd al 35.000 franc betaald voor een Van Gogh.


De echte internationale doorbraak, nu 110 jaar geleden, kwam op 17 maart 1901. En wel bij galerie Bernheim-Jeune aan de Rue Lafitte in Parijs, waar 71 van zijn doeken werden tentoongesteld. Alexandre Bernheim was met zijn fijne neus voor talent Van Gogh op het spoor gekomen. Bonnard, Cézanne, Van Dongen, Renoir - ze zouden later allemaal bij hem exposeren.


Galerie Bernheim-Jeune bestaat nog steeds. De zaak is nu gevestigd aan de voorname Rue du Faubourg Saint-Honoré. Wie er binnenstapt, waant zich voor even in het eerste decennium van de vorige eeuw.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden