analyse Verenigde Staten

Van gevangenis naar verzorgingstehuis: Guantánamo Bay heeft een upgrade nodig

Oud-commandant van Guantánamo Bay John Ring. Beeld EPA

Guantánamo Bay-commandant John Ring is ontslagen als leidinggevende van de Amerikaanse gevangenis. Aanleiding voor zijn ontslag zou zijn kritiek zijn op de barre omstandigheden van de inmiddels bijna bejaarde terrorismeverdachten die er hun dagen slijten. Hoe staat het er nu voor met de beruchte gevangenis op Cuba?

Admiraal John Ring zei het vorige week niet voor het eerst maar wel voor het laatst. De huisvesting voor veronderstelde terroristen was volgens hem niet toegerust voor de ouder wordende gevangenen. Tijdens een gesprek met journalisten vroeg hij zich hardop af: ‘Moet ik hier straks dialyses uitvoeren? Gaan we hier ingewikkelde kankerbehandingen doen? Ik weet het niet.’

Zaterdag, een dag nadat het militaire tijdschrift Defense One zijn verkapte noodkreet publiceerde, werd Ring ontslagen ‘wegens gebrek aan vertrouwen in zijn leiderschapsvaardigheden’. Aanleiding zou een onderzoek zijn dat al midden april werd beëindigd. Volgens een woordvoerder van het Pentagon heeft het abrupte vertrek ‘niets te maken’ met zijn uitlatingen tegenover de media.

Ring, die eigenlijk tot juni op zijn post zou blijven, sneed tijdens de ontmoeting met journalisten een pijnlijk onderwerp aan: de gevangenen van ‘Gitmo’, zoals het kamp op Cuba wordt genoemd, mogen van het Congres niet naar het Amerikaanse vasteland worden gebracht. Dat beleid begint te knellen nu de gevangenen ouder en zieker worden – mede door de martelingen die sommigen van hen ondergingen.

‘Ik zit klem’

‘Ik zit tussen twee vuren’, zei Ring. ‘De Geneefse Conventie bepaalt dat ik de gevangenen medische zorg moet verlenen die gelijkwaardig is aan die voor mijn soldaten. Maar als een soldaat ziek wordt, stuur ik hem naar de VS. En dus zit ik klem. Want wat ik ook doe, ik moet het hier doen.’

Dat betekent dat (gespecialiseerde) artsen en medische apparatuur worden ingevlogen tegen zeer hoge kosten. Wanneer dat niet gebeurt en de gevangenen worden behandeld door artsen en met apparatuur die op de basis voorhanden zijn, leidt dat niet altijd tot ‘gelijkwaardige’ resultaten.

‘Het vooruitzicht deze ingreep hier te moeten doen, maakt me doodsbang.’ Dat staat in een mailtje van een betrokken officier over een rugoperatie van een Al Qaida-commandant die in 2006 werd opgepakt en nog altijd zijn (militaire) rechtszaak afwacht in Guantánamo. Het mailtje is eerder dit jaar opgenomen in rechtbankstukken, waarin zijn medische gekwakkel wordt beschreven. Na vijf operaties moet hij zich zien te redden met een rolstoel, een wandelstok en pijnstillers, zo beschreef verslaggever Carol Rosenberg zaterdag in The New York Times.

Beeld de Volkskrant infographics

Verzorgingstehuis

De gevangenis bij de Amerikaanse marinebasis op Cuba moet dus eigenlijk worden omgebouwd tot een verzorgingstehuis. Dat was de boodschap van admiraal Ring. Nadat president Obama aangekondigde dat de gevangenis zou sluiten en het aantal bewoners geleidelijk terugbracht, loste Trump in 2018 een andere verkiezingsbelofte in. De gevangenis bleef open en zou weer worden gevuld, dit keer met IS-strijders.

Dat laatste is er niet van gekomen door de juridische valkuilen rond het zonder enige vorm van proces vastzetten van buitenlandse strijders. Maar de huidige gevangenisbewoners komen er voorlopig niet weg. Het plan van Obama om hen op het Amerikaanse vasteland te berechten en op te sluiten, stuitte op verzet van zowel Republikeinen als Democraten in Washington. Het was de Democratische Senator Harry Reid die in 2009 de door Obama gevraagde 80 miljoen dollar uit de begroting schrapte met de mededeling dat ‘we nooit zullen toestaan dat terroristen in de Verenigde Staten worden losgelaten’.

Nu zitten de Amerikanen dus met de gevolgen van die onwil. De eerste ouderdomsverschijnselen kondigen zich aan: hoge bloeddruk, hoog cholesterol, diabetes, gewrichtspijn, slapeloosheid, soms verergerd door typische strijderskwalen zoals geamputeerde ledematen en PTSS. En dan zijn er nog de effecten van de CIA-behandeling, op de ‘dark sites’ waar sommige gevangenen werden ondervraagd voordat ze naar Gitmo werden gestuurd.

Rosenberg beschrijft in The New York Times bijvoorbeeld de 55-jarige Indonesiër Hambali, voormalig lid van de terreurgroep Jemaah Islamiyah, die een nieuwe knie moet hebben omdat hij een jaar lang met geboeide enkels rondschuifelde. De Saoediër Mustafa al-Hawsawi (50), verdacht van logistieke bijstand aan de terroristen van 9/11, heeft al jaren last van een bloedend en losgebroken rectum, nadat hij in 2003 door de CIA (met slangen) anaal werd gepenetreerd.

Upgrade

De militaire autoriteiten vragen zich af of de cellen moeten worden aangepast met grotere douches, steunen en handvatten – en hoe een nieuwe benodigde operatiezaal eruit moet zien. Als het kamp nog 25 jaar open moet blijven, zoals het Witte Huis wil, dan is de oudste verdachte tegen die tijd, als hij dan nog leeft, 96 jaar.

Voor de upgrade van gevangenis naar verzorgingstehuis heeft het Pentagon vorig jaar 88 miljoen dollar gevraagd, maar het Amerikaanse Congres weigert dat geld vrij te maken. De volksvertegenwoordigers – zowel Republikeinen als Democraten - vinden dat het geld beter kan worden besteed.

‘Het is een kolossale verspilling van fondsen’, zei de Democratische afgevaardigde Debbie Wasserman-Schultz vorig jaar tegen onderzoekswebsite McClatchy. ‘Wanneer we de behoeften en het welzijn van veertig gedetineerden in Guantánamo Bay boven de behoefte van de soldaten plaatsen die ons land dienen, dan komt dat niet overeen met onze nationale prioriteiten.’

Dat wil overigens niet zeggen dat er helemaal geen geld naar Guantánamo ging. Zo kwam er 9 miljoen dollar beschikbaar voor een centrum voor de verzorging van de honden op de basis.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden