Van Emmahaven mogen de recreanten wegblijven

Ooit was Emmahaven een bloeiend vissersdorp langs de Westerschelde, nu is het een vergeten enclave in Zeeuwsch-Vlaanderen. Toch wil het Zeeuwse Landschap er een bezoekerscentrum bouwen voor het Verdronken Land van Saeftinghe....

Van onze verslaggever

Hans Horsten

EMMAHAVEN

Emmahaven, Zeeuwsch-Vlaanderen. Tot vorige eeuw een bloeiend vissersdorp maar nu een negorij, weggewaaid tegen de zeedijk langs de Westerschelde. Bewoonde wereld tussen de zuigende klei, maar ook een gehucht dat ergens halfweg de civilisatie lijkt te zijn blijven steken. Bestaat Emmahaven trouwens wel voor al die planologen, beleidsmakers en andere technocraten die in deze welvaartsmaatschappij over een mensenleven beschikken?

Want de sneeuw mag er tijdens de winter tot aan de dakgoot reiken, de strooiwagens uit de gemeente Hulst zullen nooit ofte nimmer de weg naar Emmahaven inslaan. En voor de dichtstbijzijnde bushalte moet je minstens zes kilometer lopen. Waar elders in het land de elektronische snelweg en de digitale stad hun opwachting maken, ontbeert dit dorp nog steeds een riolering. Op de hoek van de Koninginnestraat en de Emmaweg wankelt een PTT-brievenbus in de straffe wind. Het is de enige openbare voorziening die deze enclave rijk is.

Toch leven de negentig bewoners van Emmahaven (rustzoekers, akkerbouwers, gepensioneerden en een handvol jonge gezinnen) er in splendid isolation. Aan de einder dissoneert de kerncentrale van het Belgische Doel, maar zowat voor hun deurmat ligt het Verdronken Land van Saeftinghe, dat hen al die ongemakken doet vergeten. Een natuurgebied van 3500 hectare met schorren, slikken en geulen, ontstaan door het vrije spel van in- en uitstromend zeewater en wind. Emmahaven en zijn populatie hadden zo nog decennia lang kunnen leven.

Als niet onlangs de stichting Het Zeeuwse Landschap roet in het eten had gegooid. De beheerder van Saeftinghe wil in Emmahaven, met steun van het gemeentebestuur van Hulst en de provincie Zeeland, een bezoekers- en infocentrum bouwen. Van daaruit zullen jaarlijks enkele tienduizenden 'milieubewuste recreanten' langs de kreekjes en de bijzondere planten en vogels worden gegidst. 'Saeftinghe is de grootste recreatieve trekpleister in de streek. Een bezoekerscentrum kan die functie aanzienlijk versterken', paait de stichting GS van Zeeland in de subsidie-aanvraag.

Emmahaven heeft sindsdien het kopieerapparaat, de media en het actiewezen ontdekt. De vele borden en spandoeken die kris-kras tussen de huizen en boerderijen opduiken, getuigen van een groot ongenoegen aan de Westerschelde. 'De laatste jaren hebben we steeds meer last van die wandelaars gekregen. Ze komen allemaal in auto's, laten zwerfvuil achter en maken lawaai. Dat hebben we altijd geaccepteerd, maar als deze plannen doorgaan is het hek van de dam. Dan wordt ons onze rust ontnomen, het laatste voordeel dat nog kleeft aan het wonen hier', zegt de 64-jarige J. Cornelissen, die in Emmahaven al veertig jaar een akkerbouwbedrijf heeft.

Er is minstens één dorpsbewoner die niet meehuilt in het koor van verontwaardigden. De eigenaar van Het Verdronken Land, het enige café in deze omgeving, rook handel toen hij lucht kreeg van de opzet van het Zeeuwse Landschap. Hij verkocht de stichting de grond voor het bezoekerscentrum en bedong dat er in deze voorziening geen horecagelegenheid zou komen. Na een fikse tocht door het natuurgebied zijn toeristen daarom gedwongen bij hem hun dorst te komen lessen. Met deze ontwikkeling voor ogen heeft hij de gemeente Hulst vergunning gevraagd voor een fikse uitbreiding van zijn etablissement.

Het is niet alleen hierdoor dat de protesterende bewoners het Zeeuwse Landschap verdenken van handjeklap en tactische spelletjes. Op een informatie-avond in september hoorden de bewoners dat de eerste spade voor het anderhalf miljoen gulden kostende centrum op 1 november de grond in zou gaan. Door massaal bezwaar te maken bij de gemeente wisten de inwoners dit te voorkomen. De 35 bezwaarschriften zijn echter van tafel geveegd en ook het Zeeuwse provinciebestuur heeft toestemming aan de natuurorganisatie gegeven.

'Dat wil niet zeggen dat we de strijd opgeven', verzekert R. Warmenhoven, die in de toekomst wellicht direct naast het infocentrum Saeftinghe komt te wonen. 'Er is nog altijd de Raad van State, en we zullen desnoods naar de civiele rechter stappen. Sinds wanneer behoort het tot de taak van een milieu-organisatie om van een uniek territorium een toeristisch attractiepark te maken? We horen in dit verband van de betrokkenen bij de gemeente en Zeeuwse Landschap alleen nog maar de woorden recreatie, recreatie en recreatie.'

De weerstand van Emmahaven tegen een bezoekerscentrum is de stichting rauw op het dak gevallen. Volgens C. Jakobisse van het Zeeuwse Landschap is het een maatschappelijk belang dat het Verdronken Land van Saeftinghe voor grotere groepen belangstellenden wordt opengelegd. 'Elk jaar moeten wij twintigduizend keer nee verkopen op verzoeken om begeleide wandeltochten door het reservaat. Dat zijn even zovele gemiste kansen om bij de burger het natuurbewustzijn te vergroten. Met een info- en bezoekerscentrum kun je een grotere toeloop reguleren. Onze filosofie is om méér personen in Saeftinghe toe te laten, maar gemiddeld voor kortere tijd. De druk op het gebied zal daardoor niet toenemen.'

De dorpelingen hebben de laatste maanden bij de stichting herhaalde malen andere locaties voor het bezoekerscentrum aangedragen. Zo is in de ogen van de bevolking Op de Noord een ideale plek, omdat het Zeeuwse Landschap daar een tijd terug al stallen bouwde voor de schapen die het gebied moeten begrazen om de speciale vegetatie in stand te houden. Ook de zogeheten Speelmansgeul, enkele kilometers buiten Emmahaven, is volgens de actievoerders een veel betere plaats.

Het Zeeuws Landschap houdt echter aan de oorspronkelijke plannen vast. 'Met Op de Noord als uitvalsbasis zouden de fourageer-gebieden voor de vogels in Saeftinghe verstoord worden. Als we vanuit de Speelmansgeul met de wandelaars het gebied ingaan, kunnen we na amper honderd meter al niet meer verder', beweert Jakobisse.

De besliste opstelling van de milieu-organisatie heeft de al tijden broeiende ontevredenheid in het dorp over het Zeeuwse Landschap nog verder gevoed. Emmahaven zet zo zijn vraagtekens bij de wijze waarop de stichting Saeftinghe beheert. 'Er zijn met veel subsidies accommodaties gebouwd voor de schaapskuddes in het gebied. Eerst trokken er nog honderden schapen door het reservaat; nu zijn het er nog een handvol die niet verder komen dan het talud van de dijk. En de stallen staan voor het grootste deel leeg. Het is een enorme kapitaalvernietiging, maar omdat het om het Zeeuwse Landschap gaat, plaatst niemand daar vraagtekens bij', is de mening van G. Grasboer, een van de ingezetenen.

Voor de tegenspelers in Emmahaven is het een uitgemaakte zaak: het Zeeuwse Landschap dreigt te zwichten voor de commercie met alle gevolgen van dien voor het Verdronken Land van Saeftinghe. Zo wijzen zij op het bestaan van de Neckermann-geul, door de landschapsbeschermers aangekocht met donaties van dit postorderbedrijf annex reisbureau. Iets verderop in het natuurgebied ligt de Herbert Dow-brug, waarvoor notabene de chemie-reus Dow Chemical uit Terneuzen in de beurs tastte.

'Het Zeeuwse Landschap is van een idealistische organisatie verworden tot een ordinaire grootgrondbezitter. Als je nu weer ziet hoe ze proberen het Verdronken Land van Saeftinghe onder een breed publiek te promoten. Ik heb alle Tweede-Kamerfracties een brief over deze zaak geschreven. Want wie controleert in dit land de milieubeweging?', vraagt Grasboer.

Jakobisse weet zich even geen raad als hij geconfronteerd wordt met de felle kritiek uit het Zeeuws-Vlaamse gehucht. 'Goh', reageert hij beduusd. Dan herpakt hij zich: 'Steun van het bedrijfsleven mag onder geen enkele omstandigheid leiden tot uitverkoop van idealen. Daar is bij Saeftinghe absoluut geen sprake van.

'Kijk, van de authentieke schorren- en slikkengebieden in dit land is nog een kwart over. Je moet het publiek daarom optimaal mobiliseren, en zo'n bezoekerscentrum is daar een manier voor. Dat we Saeftinghe financieel willen uitbaten, is grote onzin. Er zal op de exploitatie elk jaar dik geld bij moeten.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.