Bericht uitAmphia ziekenhuis

Van een dood lichaam kun je veel leren. Maar nu mag dat niet

Deze weken doet Volkskrant-journalist Willem Feenstra verslag vanuit ziekenhuis Amphia in Breda, waar hij in de kelder een gesprek over leven en dood voert met mortuariumbediende Martin van der Stelt.

Mortuariumbediende Martin van der Stelt voor de koelkast van het ziekenhuis.Beeld Willem Feenstra

Van het lichaam van een coronapatiënt ga je zweten, zegt mortuariumbediende Martin van der Stelt (52) in de kelder van het ziekenhuis. Door het besmettingsgevaar stijgt je adrenaline. Omdat je beschermende kleding draagt – ‘ik noem het een regenpak’ – kun je de warmte niet kwijt. Hij ziet het aan zijn plastic handschoenen: poreus van het vocht. Daarom draagt hij er altijd twee over elkaar.

Van der Stelt praat over de dood alsof het simpelweg een logisch gevolg van het leven is. Zijn werk, waarin hij zo is opgebloeid, lijkt op die manier ook meer op een normale baan. Hij vertelt er graag over, maar is er in de loop der jaren achtergekomen dat veel mensen het als heftig ervaren. ‘Pas maar een beetje censuur toe’, oppert hij, nadat hij gedetailleerd heeft uitgelegd hoe hij zijn instrumenten gebruikt.

Vaker dan ooit kwamen de verpleegkundigen de afgelopen maand naar het mortuarium, rechtstreeks vanaf de intensive care of de corona-afdeling. Dan nam hij het lichaam van ze over en zag hij hun emoties. Niet alleen hier, ook in de andere ziekenhuizen waar hij werkt. Ze wilden eigenlijk voor hun patiënt blijven zorgen, al was het lichaam al koud. Hij gaf ze dan even de tijd. Hij weet hoe belangrijk afscheid nemen is.

Hij staat voor de grote koelkast in het mortuarium. Achter de negen roestvrijstalen deurtjes lagen verspreid over de afgelopen weken de lichamen van 79 coronapatiënten die niet meer te redden waren. Nu is het rustig en ligt er alleen een 73-jarige vrouw die aan iets anders overleed.

Hier in de kelder lijkt het alsof de tijd heeft stilgestaan. De muren bestaan uit vergeelde tegeltjes. De ‘familiekamer’, die alleen wordt gebruikt als een lichaam ‘rechtstreeks van de straat’ komt, is opgeleukt met twee verkleurde foto’s van bomen en een bosje rode neprozen. Van der Stelt hoopt dat het nooit verandert.

Hij draagt een wit uniform met zwarte randen rond zijn nek en mouwen. Op zijn borst staan de letters van zijn werkgever: CMO, Cura Mortu Orum. Zorg voor de doden, betekent het. Het bedrijf beheert de mortuaria van ziekenhuizen door heel Nederland.

Het gebeurt normaal nooit, maar nu lag de koelkast af en toe vol. Moest hij flink doorwerken, omdat elk moment een nieuw lichaam kon arriveren. Hij praat erover alsof het de normaalste zaak van de wereld is. Maar hij zegt ook: ‘Een burn-out krijgen we toch allemaal een keer.’

De meeste overleden patiënten lagen in hun pyjama in de koelkast. Van der Stelt bracht ze naar de obductietafel in de kamer ernaast. Het belangrijkst, zegt hij, was het inbrengen van absorberend materiaal in de keelholte. Zo voorkwam je dat er vocht uit de mond stroomde en vermeed je besmetting. Daarna maakte hij de lichamen vrij van naalden en infusen. Uiteindelijk schoof hij de overledene met laken en al in een bodybag.

Die bodybags, eigenlijk vindt hij het maar niks. Ze zijn er om verspreiding van het virus te voorkomen, bij corona zijn zelfs de doden besmettelijk. In de obductiekamer doet hij het voor. Hij heeft het bed naast de obductietafel gezet en pakt het laken vast. Met een korte ruk verplaatst hij het denkbeeldige lichaam. Het is belangrijk dat het midden in de bodybag terechtkomt, precies onder de rits, zegt hij.

Niet voor niets krijgt een coronadode in het mortuarium het stempel ‘hoogrisico-overledene’. Obducties, inwendige onderzoeken naar de toestand van het lichaam, worden niet meer gedaan. Te gevaarlijk, vinden pathologen. Van der Stelt begrijpt het, maar hoopt dat het binnenkort verandert. Van een lichaam kun je veel leren, zegt hij. Dat is volgens hem juist nu belangrijk, bij de ziekte waarover nog zoveel vragen zijn.

Nooit gaat hij na zijn werk rechtstreeks naar huis. Meestal bezoekt hij een museum of maakt foto’s in het bos. Zijn verhalen kan hij in zijn omgeving niet slijten, maar de beelden van de lichamen raakt hij zo wel kwijt.

Vroeger was hij ambulancechauffeur. Bijzonder werk, maar hij dreigde vermalen te raken tussen alle dokters, verpleegkundigen en hectiek. In de kelder van het ziekenhuis is hij alleen met de doden.

Hier, zegt hij, raak ik niet ondergesneeuwd.

Alle reportages uit ziekenhuis Amphia in Breda

18 april De reguliere zorg: Welke niet-coronapatiënt is het eerst aan de beurt, is nu de vraag

16 april Emotioneel zwaar: Ze smeerde een beschuitje voor de patiënt. Het was zijn laatste maal

14 april De nood intensive care: In bed 21 op de nood-ic ligt de favoriete patiënt van Caroline Bollen

10 april Goed nieuws: Een paar weken geleden ging Jan Goossens in coma naar Groningen. Nu is hij terug, en met hem zijn streken

9 april - De ‘cohort’-afdeling: Als de humor nog niet is verdwenen, dan is er ook nog hoop

8 april - De schoonmaker: Er is niet veel tijd om je in het ziekenhuis zorgen te maken over besmetting

7 april - Het afscheid: Telkens als de verpleegkundige door het raampje een afscheid ziet, probeert ze even weg te kijken

6 april - De afdeling infectiepreventie: Door het coronavirus is in het ziekenhuis ieders werk moeilijker geworden, behalve dat van de infectiepreventie

3 april - De datameester : Ze hangen aan de lippen van de datameester van het ziekenhuis

2 april - De directeur: Als ziekenhuisdirecteur vreesde hij voor ziek personeel. Nu heeft hij zelf corona

1 april - De familiebegeleiding: Nu liggen doodzieke mensen bij elkaar op de zaal. Daar past simpelweg geen bezoek meer bij

31 maart - De media: Wel een cameraploeg op de intensive care maar geen familie: dat voelt wrang

30 maart - Kankerzorg per telefoon: Nu corona door de ziekenhuisgangen waart, zijn kankerpatiënten thuis vaak beter af

27 maart - Omdraaien patiënt: Ze noemen het de ‘borstcrawlpositie’, het ziet er bijna vredig uit

26 maart - Sluiting psychiatrie: Hoe de laatste patiënt van de afdeling psychiatrie verdwijnt

25 maart - Het laatste gesprek: Patiënten willen de waarheid horen, hoe ijzingwekkend die ook is

24 maart - Het doemscenario: Toen een paar personeelsleden positief testten, kwam het gevoel van urgentie snel 

23 maart - De kinderopvang: Als de verpleegkundigen hun kroost ’s avonds ophalen, storten ze bij Francet en Margot hun hart uit

20 maart - Overplaatsing patiënten: Als de beademing losschiet, hangt in de ambulance een viruswolk

19 maart - De intensive care: Iedereen moet door de sluis naar het kloppend hart van het ziekenhuis

18 maart - Binnenkomst patiënt: Een hoestsalvo: zo klinkt een coronapatiënt dus

17 maart - Nepnieuws: ‘Sommigen zeggen dat wij aan censuur doen’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden