Van een andere planeet

Als concertorganisator Berry Visser haalde hij de wereld naar hier. Als performer Madame De Berry haalt hij ons naar zijn barokke stadspaleis. 'Ik hou van theatraliteit.'

Berry Visser (65) had er al een heel leven als zichzelf op zitten, toen hij zich een paar jaar geleden een alter ego liet aanmeten. Af en toe de gedaante van een vrouw kunnen aannemen, dat leek hem al wel langer wat. Die kant moest het met zijn transformatie daarom maar op, ook al had hij nog geen idee welk damespersonage er precies in hem school. Hoe moest ze eruitzien? En wat voor ziel huisde er in zijn feminiene tweede ik?


Zoals hem in zijn bestaan wel vaker was overkomen, opende het toeval ook in dit geval een onbekend luikje in Berry Vissers hoofd. Het kondigde zich aan toen hij op een avond naar Koefnoen had gekeken en op de aftiteling las dat de grime voor het tv-programma door de firma Head Affairs was gedaan. Visser belde zijn dochter Tinta, die hem de volgende dag spoorslags naar dat bedrijf in Amsterdam reed en, enfin: direct bij de eerste de beste pruik die daar voor hem uit de kast werd gepakt, was het raak geweest.


Daar stond ze ineens voor de passpiegel: Madame De Berry. Rechtstreeks vanuit een 18de-eeuws boudoir in Parijs in de huid gekropen van een middelbare maar onverbeterlijke dromer uit Holland. Twintig jaar lang had de illustere oprichter van Mojo Concerts zich ingespannen om ánderen het podium op te krijgen, nu was het dan toch echt de beurt aan hemzelf.


Visser: 'Daar was ze, out of the blue. Het haar, de lipstick, de make-up: het klopte in een kwartier tijd allemaal. Ze was áf. Ik hoefde er geeneens tieten of andere vrouwelijke kenmerken meer bij.'


Waarna, zegt Visser, van het een het ander kwam. Vanaf dat moment veranderde ook zijn enorme Delftse woning, een verbouwd pakhuis aan een gracht, in het barokke stadspaleis dat het nu is. Een verzameling op kleur ingerichte salons en lounges, elk van boven tot onder gedecoreerd met rococo-meubilair, antiek, spiegels, boeken, schilderijen, vazen, talloze poppen en beeldjes en nog eens duizenden aanverwante snuisterijen.


Ze vormen de luisterrijke entourage van de gereïncarneerde Marie Antoinette-figuur die Visser er ten tonele voert. Maar tegelijk is het nog altijd de dagelijkse leefomgeving van Visser. Zo hebben ook zijn scheerkwast en tandenborstel hun eigen plekje te midden van alle pracht en praal behouden.


Sinds januari 2012 heeft hij bij hem thuis vijftig voorstellingen als Madame De Berry gegeven, in oktober van dit jaar volgt een tweede reeks voor maximaal 27 bezoekers per keer. Volgende maand al start hiervoor de kaartverkoop via een speciaal ontworpen 'onlinevliegterminal'. Want Madame (72) neemt haar publiek per ruimtecapsule 'op 95 procent van de snelheid van het licht' mee naar Jupiter. Tijdens die trip vertelt ze verhalen uit haar eigen oude doos, ze ontvouwt haar aan Einstein en andere grote denkers ontleende theorieën over reizen naar andere dimensies en ze knoopt gesprekken aan met de 'zielen' door wie ze zich omringd weet. Zo zijn er Dorothy, Miss Lovely Legs, Priscilla en Prudence, allen vriendinnen die voortleven in een pop, er zijn de twee roze konijntjes Humpty & Dumpty, en ook een pluchen pinguin en een met juwelen behangen skelet maken deel uit van het transcendente acteursgezelschap.


Twee nét wat aardsere verschijningen in het geheel zijn Mademoiselle Annabelle en David. Vissers stiefdochter Annabelle is de chaperonne van Madame De Berry. En David is een uit de kluiten gewassen technicus in korte broek die het multimediale gedeelte van de voorstelling voor zijn verantwoordelijkheid neemt.


David stuurt de in het huis opgehangen monitoren aan, waarop de snelheid van het ruimteschip te zien is en de planeten die deze onderweg passeert. Hij heeft natuur- en sterrenkunde gestudeerd en is aanspreekbaar op de juiste wetenschappelijke onderbouwing van Vissers space oddity. Dat wil zeggen: er is volgens David helaas wél een foutje gemaakt in de 3D-simulatie van de Celestia-software die hiervoor is aangeschaft: 'Het spijt mij zeer, maar de jongens die het ontwikkelden, hebben het nulpunt van het universum helaas één-punt-dertig lichtjaar verschoven. Dus als we bij Jupiter zijn, pakken we de Ganimedes niet mee en vliegen we ook nog eens dertig lichtjaren het zonnestel uit.'


'Maar ja...', laat David er met een diepe zucht van onmacht op horen.


'Maar ja', zegt ook Berry Visser, een stukje opgewekter. 'Voor de rest klopt het, hoor. Stel dat je op een lichtstraal zou gaan zitten en je reist op onze snelheid door het heelal, dan win je dus echt een kwartier extra aan aardse tijd. Dat is het cadeautje dat Madame De Berry in haar voorstelling aan de mensheid wil geven.'


Berry Visser heeft er zijn levenswerk van gemaakt: mensen ervaringen te schenken waarop ze volstrekt niet hadden gerekend en die ze uit hun panty blazen. Vooral mannelijke bezoekers kijken dikwijls of ze water zien branden wanneer ze de blauwe salon, de oranje kamer, de chocoladekamer en de black lounge in Huize Visser betreden. Vrouwen hebben meer affiniteit met zijn exuberante smaak en verzamelwoede, al kunnen die in eerste instantie vaak niet meer uitbrengen dan 'Wie moet dit allemaal schoonhouden...?'


Vissers drijfveer is vervoering. Hij leest Oscar Wilde, Baudelaire, Flaubert, Proust en elke ochtend The Herald Tribune, hij schuimt regelmatig de brocantemarkten van Brussel, Parijs, Londen en zijn eigen Delft af naar voorwerpen die hem in zijn artistieke hart raken - en zo ontwikkelt zich dan een idee voor een nieuw Gesamtkunstwerk. Twee jaar achtereen elke dag een videocamera laten meelopen bij alles wat hij doet, reeksen beelden monteren uit de honderden tapes die dat heeft opgeleverd, en dan een zaaltje huren in het Rotterdamse Hotel Atlanta om ze te vertonen terwijl hij er aan de vleugel melancholieke liedjes bij zingt. Van die dingen.


Berry Visser wekt zijn dromen en visioenen tot leven, hij acht zich daar als 'prettig gestoorde' door de muzen toe geroepen, en hij is er 'monomaan' in, een ware oeuvrebouwer. Als mede-organisator van het Holland Popfestival Kralingen, in 1970, wilde hij niet klakkeloos het Woodstock-concept van een jaar ervoor overnemen en programmeerde hij de water walking events waarin blote vrouwen in manshoge ballonnen over de Kralingse Plas voortbewogen.


Voor een, nooit uitgevoerde, reprise van het festival in de jaren negentig wilde hij van de Zuidpool betrokken ijsschotsen naar dezelfde locatie verslepen. En voor de voor hem geproduceerde muziekclip waarin een rol was weggelegd voor vampiers stond hij erop dat er twintig 'echte' bloedzuigers uit Groot-Brittannië overkwamen. Toenmalig art director Jan de Winter ziet ze op Rotterdam nog arriveren met hun geslepen voortanden en zwarte capes.


Tot de verbeelding spraken ook de festivals Pandora's Music Box (1983-1985) en Ein Abend in Wien (1991) die Visser met onder anderen uitvinder, componist en podiumkunstenaar Michel Waisvisz organiseerde, zijn samenwerking met de Franse kunstenaar Sarkis in 'Een overnachting in Oud-Amelisweerd' in 2001, en niet te vergeten zijn magnum opus Baby Blue uit 1996. Muziektheater in de vorm van een overrompelende nachtelijke dwaaltocht in historische koetsjes door Delft met tussenstops op het kerkhof en in het toen al wonderbaarlijk ingerichte huis van Berry Visser. Baby Blue werd tien keer opgevoerd voor 800 mensen; de bedenker ervan stak er bijna twee ton in guldens van zijn eigen fortuin in.


Dat vermogen verwierf Visser toen hij zich als grondlegger van Mojo Concerts in 1993 liet uitkopen, om als zanger, performer, dichter, organisator en paradijsvogel zelfstandig verder te gaan. 'In Mojo heb ik lang mijn ei kwijt gekund, maar het organiseren van concerten bleek uiteindelijk niet genoeg. Ik heb een deel van mijn aandelen weggegeven aan collega's en een pakket verkocht. Daarvoor heb ik een leuk bedrag gekregen in de orde van grootte van wat je indertijd met een loterijhoofdprijs kon winnen, en dat heeft me in staat gesteld mijn eigen pad te bewandelen.'


Zijn kunstprojecten, en alle aanzetten daartoe, hebben hem handenvol geld gekost zonder dat er veel inkomsten tegenover stonden, maar terugverlangd naar zijn Mojobaan heeft Visser nooit. 'Best aardig om een tijdje te doen, optredens regelen voor Van Morrison of Randy Newman, maar wanneer zo'n artiest Nederland voor de honderdste keer aan doet, weet je het wel zo'n beetje. Dan wordt het een overdosis en goddomme benauwend.'


Concerten die Berry Visser wel dierbaar blijven, zijn die van David Bowie in diens 'witte periode' in Ahoy' (1976), Prince in de Utrechtse Galgenwaard (1987) en de tour van Marlene Dietrich langs Brussel, Antwerpen en Amsterdam in 1995. 'Ik moest Dietrich van de trein afhalen op station Berchem en zag een oud vrouwtje met een stok uitstappen en wegschuifelen, maar ik was ervan overtuigd dat zij het niet kon zijn. Daarbij: je kan als concertorganistor ook moeilijk naar zo iemand toelopen en haar vragen of ze het misschien is.


'Enfin, we hebben elkaar in Hotel Rosier in Antwerpen, waar ze logeerde, en later achter het podium alsnog gesproken en ze heeft een grote indruk op me achtergelaten, al is het dus niet vanwege de glamour. Ik weet nog dat ze backstage een van die beroemde benen naar me uitstak en een blauwe plek liet zien. In zo'n zwaar Duits accent: 'Loek what zee dun tsoe mie, Barry'. Vandaar dus dat ze slecht ter been was. Maar eenmaal op de bühne van Carré stond ze er. Wat een wereldwijf.'


De witte Bowie, de roze Prince, Dietrich en nu Madame De Berry - allemaal uitgesproken androgyne types.

'Ja, maar dat is een parallel waar ik me niet zozeer bewust van ben. Het bloed kruipt waar het niet gaan kan. Ik heb net als iedere man mijn vrouwelijke kanten en hou van theatraliteit, maar zou mezelf geen travestiet noemen. Ik probeer wel het hoogst haalbare uit haar personage te halen. Als performer streef je naar perfectie, of het nou in een song, een gedicht of in een geslachtsverwisseling is.


'In het alledaagse leven is iedereen een sukkel, iemand als Céline was dat ook. Pas door de kunst kunnen mensen zich verheffen. Ik sta in de realiteit met beide benen op de grond. Maar toegegeven, het is soms een wankel evenwicht. Madame De Berry manifesteert zich toch wel in alles wat ik doe. Het blijft opletten. Als ze uit de band dreigt te springen, moet Berry er zijn om haar een beetje in de gaten te houden. En anders is er nog altijd mijn partner Hanneke, die vindt dat het niet te gek mag worden. Ze staat er nuchter en kritisch tegenover. Het is niet iemand die het allemaal wówwwww, te gek vindt. Ze gaat er niet in mee. Uit zelfbescherming.'


Toch knap dan dat ze met je in een huis als dit kan wonen.

'Dat doet ze niet, ze heeft haar eigen behuizing. Maar ze is in de buurt als ik door een soort lint dreig te gaan. In mijn drang naar perfectie wil ik steeds weer tot het gaatje gaan, en dan is het prettig als Hanneke me tot de orde roept. Het huis is bijna vol, maar ook nog niet helemaal klaar. Ik zoek in winkels en op markten nog altijd naar nieuwe elementen. Een voorwerp moet mij treffen zonder dat ik meteen kan benoemen waaróm. Als ik het aanschaf, eis ik tegenwoordig wel van mezelf dat ik al weet waar er thuis plek voor is, want alles in het interieur moet tot zijn recht komen, en de compositie moet blijven kloppen.


'En dan is er nog de geldkwestie. Geld heeft me nooit echt geïnteresseerd, maar het wordt langzaam maar zeker een beetje oppassen.'


Heb jij een financiële grens als het erop aankomt?

'Er is een bovengrens, maar ik weet niet wat die is. Ik heb met die dingen soms een blinde vlek.'


Mede om die reden moet de commercie de kunst dan toch een beetje te hulp komen schieten. Berry Visser en Madame De Berry delen vanaf april volgend jaar het stadspaleis aan de Voorstraat niet meer exclusief met hun tweeën. Vanaf die maand zijn de salons dagelijks, behalve op maandag, van 12 tot 5 tegen betaling voor belangstellenden geopend. De heer en grande dame des huizes zullen de geachte gasten er dan niet tegen het lijf lopen, maar Visser gaat ervan uit dat de even genoeglijke als mysterieuze sfeer die er hangt de entreeprijs toch waard zal zijn.


Zijn assistent David kan het beamen: 'Hier een poosje tussen die poppen en beelden zitten, dat wordt nooit gewoon.'


Mademoiselle Annabelle zal er straks op toezien dat alle bezittingen en de zielen in het huis onaangeroerd blijven. 'Want als er iets omvalt of kapotgaat, dan is er met mij geen land te bezeilen', verduidelijkt Visser. In samenspraak met Annabelle heeft hij Madame De Berry een eigen papieren, volledig aan haar gewijde krant (de Courant Du Berry) geschonken, en ook online een domein voor haar gecreëerd waarin ze haar overpeinzingen met de wereld kan delen. Een zekere mate van meligheid en neiging tot ouwehoeren, kan de Madame op die platforms niet worden ontzegd.


'Ja, het moet wel leuk blijven', licht Visser toe. 'Ik ben ook gekke henkie niet. Ik kan er best wel op afstand naar kijken allemaal. Hoop ik.'


Is er een einddoel dat je wilt bereiken?

'Nu valt het even stil. Ik weet het niet. Ik weet niet waar het eindigt, ik zit er nog middenin. Madame De Berry gaat hoe dan ook door. Het is wel een oud wijf, maar het mens is nog springlevend. Ik kan niet bepalen dat ze moet stoppen. Iemand anders moet ooit maar zeggen: nou kappen ermee.'


Heeft het feit dat je ouder wordt daar geen vat op?

'Niet in de zin dat ik het nu in de herfst van mijn leven wel mooi genoeg geweest vind. Ik wil nog zo veel. Het besef dat dit leven eens ophoudt, maakt me af en toe wel nerveus.'


Maar je hebt Madame De Berry's theorie toch achter de hand die stelt dat haar en jouw ziel altijd blijven voortbestaan?

'Ja, die andere dimensie is er. En dat stelt me zo nu en dan wel gerust. Maar ik ben een angsthaas, net als iedereen. De dood? Brrr, ik vind het het hier op aarde nog véél te leuk.'


VIRTUELE RUIMTEREIS IN DELFT

De voorstelling Annabelle, aren't we all lonely planets? van Madame De Berry wordt dit najaar in het stadspaleis van Berry Visser opnieuw gespeeld. De gasten worden meegenomen op een virtuele ruimtereis, maar krijgen ook uitgebreid de gelegenheid om de leefvertrekken van Visser/Madame De Berry te bezichtigen.


Data: 11 en 12 oktober, 15, 16 en 17 november en 13, 14 en 15 december. Begin 2014 volgt nog een aantal opvoeringen. De voorstellingen zijn in het Engels. Kaartverkoop (euro28,-) vanaf augustus via madamedeberry.nl


CV BERRY VISSER

Berry Visser groeide op in de Delftse Wippolder in een gezin van zes kinderen. Zijn oudste broer Danny verongelukte als jongetje, toen hij sigaretten voor zijn vader moest halen en onderweg werd aangereden. Later ging Vissers vader, een scheepskapitein, zelf een keer 'sigaretten halen', om nooit meer terug te keren. Pa Visser was naar de Fiji Eilanden vertrokken, waar hij een nieuw gezin stichtte. Na zijn dood bleek hij ook nog een vrouw en kinderen in Noorwegen te hebben. Door kanker verdween ook zus Marlies op jonge leeftijd uit Berry's leven.


Visser verwees hier indirect naar in Baby Blue (1996). Het was zijn requiem voor Marlies. Broer Danny werd in dezelfde muziektheatervoorstelling herdacht op een kerkhof in middernachtelijk Delft, waar een meisje, zittend op een schommel, het gedicht voorlas dat Visser in zijn jeugd voor Danny schreef.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden