Van duizend gulden naar een reis door de ruimte

In The Big Mission van RTL 4 kunnen de kandidaten een ruimtereis winnen. De geschiedenis van de quizprijs: van duizend gulden in de jaren vijftig naar auto, bruiloft, vrijstaand huis en jackpot van tien miljoen....

Cynthia Hendriks

'WIJ gaan voor de droom, want die is bijna net zo mooi als de prijs zelf', zegt RTL 4-programmadirecteur Leo van der Groot over zijn nieuwste spelshow The Big Mission van de Staatsloterij Show. Daarin kunnen de kandidaten een ticket winnen voor een sub-orbital-flight, oftewel: een ruimtereis.

In de jaren vijftig, toen 1000 gulden al een hele prijs was, had geen programmamaker zich kunnen voorstellen dat er in een halve eeuw televisie espresso-apparaten, kleurentelevisies, wasdrogers, keukens, meubelcheques, zonvakanties, auto's, bruiloften en zelfs vrijstaande huizen zouden worden weggegeven. Laat staan een ruimtereis - want pas in 1961 werd de eerste mens de ruimte in geschoten.

Op een zaterdagavond in mei 1959 keken bijna twee miljoen Nederlanders naar de legendarische quiz van Theo Eerdmans, Je neemt er wat van mee. Er was spanning en sensatie, want maar liefst twee kandidaten kwamen in aanmerking voor de 1000 gulden-vraag.

In 1968 veroorzaakte ene mevrouw Libgott uit Huizen grote opschudding toen zij in Per seconde wijzer het tot dan toe hoogste bedrag van een quiz in Nederland mee naar huis nam: 5530 gulden.

In de jaren zeventig, toen 5530 gulden nog steeds als een groot bedrag werd beschouwd, spraken de omroepen met elkaar af dat er niet meer dan 1700 gulden per kandidaat aan prijzen mocht worden weggegeven.

Televisieproducent Jos van der Valk maakte eind jaren vijftig een quiz, Tele-dubbel, waarin een schandelijk hoog bedrag bedrag - zesduizend gulden - te winnen viel; in de jaren zeventig kwam hij met zijn BB Kwis op de proppen, waarin '1001 prijzen' werden weggegeven. De BB Kwis werd fel bekritiseerd, omdat show tot een materialistische levenshouding zou inspireren. In werkelijkheid werd er helemaal niet zo veel weggegeven, zei Jos van der Valk naderhand. Alleen door de hoeveelheid prijsjes leek het heel wat.

Dan was er nog de quiz waar iedereen in die periode voor thuisbleef: Een van de acht, gepresenteerd door Mies 'Licht uit, spot aan' Bouwman. De finalisten moesten zoveel mogelijk prijzen onthouden die op een lopende band aan hen voorbijtrokken. Steevast hoogtepunt: het pak met het vraagteken.

Een andere klassieker was de cavia-race in de Wie-Kent-Kwis. Sullig renden cavia's met namen als André van Duin en Vanessa door een doolhof op weg naar de hoofdprijs.

De betrekkelijke soberheid rondom quizprijzen viel weg in de jaren tachtig. De Avro bedacht Goldrush, met een prijs van 100 duizend gulden.

Een decennium later werden bruiloften weggegeven in Love Letters, wittebroodsweken in Ron's Honeymoon Quiz, een miljoen in Lotto Weekend Miljonairs, een miljonair in Ja, ik wil een miljonair, een huis in Homerun, en wat te denken van de Eeuwige Roem in Triviant? Absoluut hoogtepunt was natuurlijk de tien miljoen gulden die te winnen viel in de Postcodeloterij Miljoenenjacht.

'Amusement is een vechtmarkt. Een koelkast kun je alleen nog maar weggeven in slecht bekeken belspelletjes', zegt TROS-woordvoerder Marc van Hal.

'Het lijkt haast wel een biologische wet geworden', zegt media-adviseur Bert van der Veer over de steeds hogere, mooiere en grotere prijzen. 'De concurrentie is groot, en je moet de mensen weten te prikkelen. Zoiets als een ruimtereis is sensationeel. Aan de andere kant verbaas ik me weleens dat er ook nog populaire shows zijn, zoals de Zwakste Schakel, waarin helemaal niet veel geld verdiend wordt.'

Vanaf 26 februari ligt er achter het gordijn van Big Mission een ticket klaar voor degene die slaagt voor zijn of haar astronautenexamen. Een ticket om anderhalf uur gewichtloos in de ruimte te zweven.

Jos van der Valk, die tot zijn spijt nog niet eens een auto heeft mogen weggeven, zou zich omdraaien in zijn graf, maar Van der Veer vindt de ontwikkeling van de 'rijzende prijzen' niet te ver gaan. 'De mensen die een lot kopen in een loterij, doen dat natuurlijk om te winnen. Om nooit meer te hoeven werken of om de buren de ogen uit te steken. Die prijzen moeten dus wel hoog liggen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden