Van duit naar duis maar een kleine stap

Met de komst van de euro verdwijnt niet alleen onze gulden, ook de vele bijnamen zoals geeltje, piek, joet en knaak zullen voor goed verdwijnen....

In eerste instantie kun je dan denken aan uiterlijke kenmerken, zoals 'roodje' en 'gouden ring'. Maar deze namen hebben geen achterliggende betekenis. Het woord 'duis' is een goede bijnaam voor de euro!

Duis is niet een naam voor één specifieke munt of biljet, het vervangt het woord euro, gulden of voornamelijk het oude 'piek'.

Duis is in eerste instantie afgeleid van de naam van de eerste president van Europese Centrale Bank (ECB), Wim Duisenberg. De naam bewaart dus de Europese verbondenheid, omdat Duisenberg de president is van de instantie die de euro's 'maakt' en verspreidt in de deelnemende landen van de Europese Unie. Toch blijft ook het nationale aspect aanwezig. Immers, Wim Duisenberg komt gewoon uit Nederland.

Niet alleen de achtergrond van de duis is correct, ook historisch gezien is het een juiste keuze. Vroeger gebruikte men voor een koperen Nederlandse munt het woord 'duit'. De euro is niet meer van koper, maar van duit naar duis is een kleine stap. Ook de vele spreekwoorden kunnen behouden worden, bijvoorbeeld: 'Een duis in het zakje doen' en 'Dat kost een aardige duis'.

Een bijnaam voor een munt moet natuurlijk niet alleen kloppen, het moet ook makkelijk in het gebruik zijn. Ook hieraan voldoet de duis.

De duis kent immers maar één lettergreep die in één adem is uit te spreken (zeker in het Haagse dialect), een stuk beter dan het bekakte 'euro' of andere bijnamen zoals 'pleuro'. Ook kent de duis geen meervoud, waardoor het makkelijk is om mee te rekenen; 1 duis, anderhalve duis, 2 duis, 3 duis, 10 duis, 10 duis 80. Omdat er geen meervoud is kan er ook geen verwarring ontstaan met het woord 'duizend' (wordt gewoon duizend duis).

De Nederlandse taal krijgt er dus niet alleen een nieuw woord bij, ook spreekwoorden en gezegdes worden iets aangepast. Het eerder genoemde 'een duis in het zakje doen' en 'dat kost een aardige duis', maar ook veranderen woorden zoals piekenpijp (duis vervangt in principe het woord piek, een piekenpijp wordt dus een duisbuis), het Dagobert Duck Pakhuis (hier liggen alle euro's en dit wordt dus Het Dagobert Duis Pakhuis, of kortweg het Duishuis') en het woord geldkluis. Geldkluis wordt dus logischerwijs duiskluis.

Eén uitzondering is van toepassing op de meervoudsregel: als iemand erg veel geld heeft heet dat in het Nederlands 'een berg met geld'. Dit wordt dus een 'duisenberg'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.