Van dubbel liggen om de ziekte van prins Claus naar Carmageddon

Elke boksscheidsrechter weet dat hij een gevecht moet staken als een van de partijen zich niet langer kan verweren. De kijkers is, hoe spijtig sommigen hunner dat ook vinden, geen blik op het onsmakelijk vervolg gegund....

THEO VAN STEGEREN

Laten de media nu juist voor dat sick slot van een oneerlijk gevecht een groeiende belangstelling vertonen. De inkt van de nieuwe gedragscode was nauwelijks droog, of Nederland 1 wist juist op dat vlak een flinke misser te maken. De op prime time uitgezonden speelfilm Benefit of the doubt bevat een scène waarin een seksueel gestoorde ex-gevangene, gespeeld door Donald Sutherland, alle boksregels overtreedt. Hij velt de agent met een harde kopstoot en trapt z'n slachtoffer, dat uitgeteld op de grond ligt, daarna geruime tijd van onder tot boven in elkaar. Buik en borst worden geramd, het hoofd verwoest, de nek hoorbaar gekraakt, tot het leven uit het lichaam is geweken.

Dat deze scène de vroege zaterdagavond kon binnendringen, valt nauwelijks te begrijpen. De nieuwe gedragscode moet kinderen beschermen tegen 'brutaliserend geweld', en daarvan was in deze film - geschikt geacht voor kinderen boven de twaalf jaar - in overweldigende mate sprake.

Maar laten we 't in perspectief zien. De programmeringsfout maakt deel uit van iets groters. Grof geweld tegen weerlozen is cultuurbreed in the air.

Om even bij de filmindustrie te blijven: tientallen recente speelfilms en televisieseries presenteren de doodschopscène als het toetje van de agressie, zoals een geslaagde vrijpartij met een orgasme wordt bekroond. Wie in een bioscoop tijdens de vertoning van zulk geweld om zich heen kijkt, ziet het publiek in drie partijen uiteenvallen: sommigen durven niet te kijken, anderen kijken onbewogen verder, een minderheid zit ongegeneerd te lachen.

Uit het leedvermaak blijkt een groeimarkt te ontstaan: de cultuurindustrie weet ook de meer perverse kanten van mensen te bedienen. Toen cabaretiers in de late jaren tachtig grappen over weerloze mensen gingen maken, gold het al snel als vernieuwend met z'n allen dubbel te liggen om de ziekte van prins Claus of de rolstoel van Koos Alberts. Maar ook hier is de bokswedstrijd jammerlijk uit de hand aan het lopen. Het succes van vele talentloze en getalenteerde cabaretiers wordt mede bepaald door de vraag hoe hard ze een underdog-naar-keuze durven raken.

Naarmate de meedogenloosheid toeneemt, groeit het risico dat er slachtoffers vallen. Het Nieuwsblad van het Noorden verrichtte baanbrekend werk door zich ongestoord op een transseksuele voetbalgrensrechter uit te leven. 'Die kan beter gaan vlaggen in de travestietenshow van Veronica', liet sportredacteur Dick Heuvelman een voetbaltrainer in zijn column denken. 'Het is toch niet te geloven wat daar langs de lijn staat. Zal ie z'n jodocus ook hebben laten weghalen? (...) Als ze op de tribune nu maar niet gaan zingen dat ze die vlag beter in haar reet kan stoppen. Ik ben bang dat ze dat ook nog doet dan.'

Heuvelmans woorden vonden weerklank: na de publicatie werd de grensrechter, Andrea Blom, op het voetbalveld tot vervelens toe aan het stukje herinnerd.

In de media ontstond een bescheiden discussie over het gedrag van de journalist. Een columniste van NRC Handelsblad durfde zelfs in dit kader vol te houden dat columnisten alles moeten kunnen schrijven. Je moet er niet aan denken dat journalistiek Nederland haar massaal gelijk zou geven: de machtelozen van Nederland zou dan nog een akelig tijdperk te wachten staan.

Intussen stapte Andrea Blom, bang om de grootste lol in haar leven, het voetbal, kwijt te raken, naar de rechter. Maar zie, zelfs toen die haar in het gelijk had gesteld en er gerectificeerd moest worden, wenste Heuvelman het gevecht niet te staken. Hij trapte Blom hard na door onder de rectificatie als een gestrafte leerling 54 maal de regels 'Ik mag niet kwetsen en grieven' te herhalen. Deze perfide wijze van rectificeren moet de bodem onder Blom hebben weggeslagen. Een serieuze zelfmoordpoging deed haar op de intensive-care-afdeling van het ziekenhuis belanden.

Zo eiste de doodschopcultus op z'n minst één onschuldig slachtoffer. Maar misschien moeten de werkelijke slachtoffers nog komen. Duizenden kinderen zien nu films, horen grappen, spelen spelletjes waaruit het meegevoel met slachtoffers systematisch is weggewist. Het nieuwe videospel Carmageddon, waarover deze week commotie ontstond, stelt kinderen in de gelegenheid zich in de kunst van de ongelijke strijd te bekwamen. De speler moet als autocoureur zoveel mogelijk voetgangers en dieren onder de wielen vermalen. Bij elke aanrijding klinken doodskreten en vliegen de bloedspetters in het rond.

Iedereen weet dat via de media vertoond geweld niet automatisch tot navolging hoeft te leiden. Bekend is echter ook dat mediageweld ziekmakend kan uitwerken op kinderen die thuis en in de buurt in een sfeer van gewelddadigheid en scrupulesloosheid worden opgevoed.

Tegen die achtergrond is er geen plaats op de markt voor sick spelletjes, zou de publieke televisie haar code stipt moeten naleven en moet ook de commerciële televisie eindelijk eens een serieuze poging tot codevorming doen.

Theo van Stegeren

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden