Van Domselaer maakt eeuwigheid hoorbaar

MUZIEK..

Hij componeerde tussen 1913 en 1917 een pianocyclus Proeven van Stijlkunst waarin hij de principes van de rechte lijn en de primaire kleuren in klank probeerde om te zetten. 'De oergrond van alle muziek is de tijdmaat', was zijn credo. Maar in het Tweede Pianoconcert uit 1927, dat pas gisteren in Leiden z'n première beleefde, had Van Domselaer al geconcludeerd dat de abstracties van De Stijl ontoereikend waren voor 'de chaotische geluidsmaterie' waarmee hij worstelde.

Het loslaten van de Stijlidealen kostte hem zijn vriendschap met Mondriaan, maar wie het Pianoconcert beluistert, begrijpt het dilemma van Van Domselaer. De Proeven van Stijlkunst zijn behoorlijk monomaan: eenvoudig in hun uitgangspunt, bizar in hun rigiditeit en in hun beperking uiteindelijk niet muzikaal bevredigend. De componist die zich in het Pianoconcert laat horen is een volbloed-romanticus die de tralies van strakke lijnen en anti-expressionistische dogma's wel moest doorbreken.

Niet dat dit nu het soort romantiek opleverde voor een gezellig avondje uit met een glaasje wijn. Pianist Kees Wieringa, die zich al jaren voor het werk van Van Domselaer inzet, en het Nederlands Balletorkest onder leiding van Jeppe Moulijn speelden een bij vlagen heftig exploderend werk dat associaties oproept met dat van Skriabin. En naast de virtuoze, rapsodische passages in de hoekdelen stak het middendeel af als een rimpelloos meer. In Van Domselaers termen is dat waarschijnlijk het 'volzuivere geluid' als 'de hoorbaar geworden eeuwigheid'.

Het concert vormde de opmaat van de tentoonstelling Dageraad van de moderne kunst, waarmee het stedelijk museum De Lakenhal zijn 125-jarig bestaan viert. Thema is de Nederlandse kunst in de periode 1890-1940 en bij dit zogeheten Dageraadconcert werden behalve het Pianoconcert nog werken van Diepenbrock, Pijper en Vermeulen gespeeld. Een opmerkelijk middagje Nederlandse muziek, dat beslist nog meer de moeite waard was geweest als de jonge dirigent Moulijn (geboren in 1972) het orkest tot meer dynamische nuancering had weten te bewegen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden