Van Dis opnieuw betrapt op plagiaat

De schrijver Adriaan van Dis heeft in zijn reisverhaal Een barbaar in China (1987) een aantal alinea's vrijwel letterlijk overgeschreven uit het vier jaar daarvoor verschenen From Heaven Lake: Travels Through Sinkiang and Tibet van de Indiase auteur Vikram Seth....

De Leidse promovendus Uldrik Speerstra heeft dat ontdekt tijdens zijn onderzoek naar migrantenliteratuur en culturele identiteit, waarvoor hij beide boeken vergeleek. De fragmenten worden naast elkaar gezet op de website van het Leidse universiteitsblad Mare, www.leidenuniv.nl/mare.

Van Dis werd in 1992 ook van plagiaat beschuldigd. Hij gaf toen toe onzorgvuldig te zijn omgesprongen met zijn bronnen. In zijn reisboek over Zuid-Afrika uit 1990, Het beloofde land, bleken enkele passages nagenoeg identiek aan de antropologische studie Waiting: the Whites of South Africa van Vincent Crapanzano uit 1986.

Van Dis, die dit weekeinde niet bereikbaar was voor commentaar, zei indertijd dat plagiaat een te groot woord was voor zijn nonchalante citeren.

'Er is geen sprake van het overnemen van karakters, plot of ideeën. Ik heb geen personages van Crapanzano in mijn boek overgenomen. Ik heb alleen een paar racistische argumenten uit zijn boek in mijn verhaal geïntegreerd. Een paar clichés, sweeping statements uit de Afrikaner gemeenschap, die je overal hoort en die pasten in het betoog van mijn personages.' In latere drukken van Het beloofde land kwam een bronvermelding.

Tilly Hermans, bij wier nieuwe uitgeverij Augustus Van Dis' komende boeken verschijnen, zei zaterdag in het Radio 1-Journaal dat de constatering van Speerstra geen nieuws is. Adriaan van Dis, zei zij, heeft toegegeven dat hij vroeger onzorgvuldig is geweest met zijn bronnen. 'Nu doet hij dat niet meer.'

Speerstra, die donderdag hoopt te promoveren op het proefschrift Representaties van culturele identiteit in migrantenliteratuur - de Indiase diaspora als case study heeft het vermeende plagiaat al in 1996 ontdekt.

Hij heeft het sindsdien stilgehouden en het alleen als voetnoot in zijn boek opgenomen. 'Ik zou het jammer vinden als die ene noot alles is dat overblijft van mijn boek. Dat doet geen recht aan al het werk.'

Speerstra kwam de overeenkomsten in beide werken toevallig op het spoor. Hij zocht boeken die ongeveer dezelfde reis beschrijven, om te bestuderen of migrantenschrijvers en andere schrijvers op een verschillende manier van het reisverhalengenre gebruik maken.

Op de website van Mare zijn de passages waar Van Dis zich kennelijk baseert op het werk van Vikram Seth daarnaast gezet. Speerstra vond er drie, waarvan de langste ongeveer anderhalve pagina beslaat.

'Er is geen verschil tussen een wijk in Peking, Xian, of Lanzhou, eendere winkels, eendere straten; klimaat- en cultuurverschillen komen er niet tot uiting', schrijft bijvoorbeeld Van Dis. Bij Vikram Seth is dat: 'The difference in street architecture between, say, Beijing and Guangzhou (Canton) is far less marked than the difference in climate would lead one to expect.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden