Van der Valk, Opel en een doorzonwoning

Deze maanden laat de overheid de publieke omroep doorlichten door een 'visitatiecommissie' onder leiding van Alexander Rinnooy Kan. De Volkskrant helpt een handje mee en portretteert een aantal omroepverenigingen....

Door Jean-Pierre Geelen

'Ik zie geen vleugels! Waar zijn die vleugels?' De 'koningin van het levenslied', Marianne Weber dus, hoeft niet aan te dringen. Vijfhonderd paar armen van uitzinnige TROS-leden gaan de lucht in, bij het refrein van haar megakraker Sneeuwwitte vredesduif. Even later is het de beurt aan Imca Marina. Met gebroken arm beweegt ze de menigte tot een polonaise met meestampers als Varkens, geit en boerenkool leren we op de boerenschool.

Het zou een willekeurige avond in Stadskanaal kunnen zijn, maar vorige week was het decor van dit tafereel het tropische Curaçao. De TROS had het eiland uitverkoren voor een muzikale en multiculturele ledenreis, alwaar de grootste familie van Nederland op geheel eigen wijze 'hallo' zei tegen de overzeese landgenoten. Zo'n vijfhonderd leden, gemiddelde leeftijd ruim boven de vijftig, hadden er graag 1200 euro per persoon voor over om te vertoeven in een luxe oord, temidden van vele TROS-gezichten en artiesten als Jan Keizer, Laura Fygi, Hans Kazàn, Ron Boszhard en Bert Kuizenga. Een week lang op een luxe resort, vanwaar dagelijks programma's werden opgenomen en feestavonden werden gegeven. Afgelopen week bracht de TROS in haar programma's verslag uit van deze 'multiculturele ontmoeting'.

Dit is de TROS in het nieuwe millennium. Een omroep op zoek naar nieuwe middelen om het bestaansrecht te garanderen. Een omroep die het de gewone man graag naar de zin maakt, en haar leden koestert.

Ledenreizen zoals die naar Curaçao behoren tot de middelen om de binding met de leden te vergroten. Na elke reis heeft de omroep zo'n vijfhonderd onbezoldigde ambassadeurs in het land rondlopen. Geen overbodige luxe, nu de publieke omroep meer dan ooit onderwerp is van politieke discussie en bezuinigingsoperaties.

Eerder reisde de TROS met de achterban onder meer over de Rijn en naar Miami. Volgend jaar wordt het Bali of Canada. Ook Australië staat nog op het verlanglijstje. Gebieden waarmee Nederland banden heeft, vanwege het koloniale verleden danwel naoorlogse emigratiegolven.

Als het Commissariaat voor de Media maar niet dwarsligt. Al vanaf het eerste uitstapje liet de waakhond van de publieke omroep zich argwanend uit over dit soort schijnbaar commerciële activiteiten. Een omroep die zich ontpopt tot reisbureau, daar zijn ze niet dol op. Volgens de huidige richtlijnen van het commissariaat zijn dit soort nevenactiviteiten toegestaan wanneer ze zich beperken tot leden van de omroep, en wanneer ze noodzakelijk zijn voor een goed en democratisch functioneren van de omroepvereniging.

Dat laatste is nooit vol te houden, maar de ontsnappingsroute is dat er een relatie moet zijn met uit te zenden programma's. Aangezien de TROS op Curaçao vele programma's opnam, van Lunch-tv tot muziekspecials, lijkt niets de reis meer in de weg te staan. Niettemin: het commissariaat heeft al lang een brief aan de omroepen in voorbereiding die duidelijkheid moet geven over dit soort activiteiten.

Na wat intern gesteggel over de exacte inhoud zal de brief nu 'binnen enkele weken' verzonden worden, aldus een woordvoerder: 'Dat er beperkingen zullen komen, is zeer waarschijnlijk.'

De TROS is toch al een van de meest geziene gasten op het kantoor van het commissariaat. Sinds begin jaren negentig lijkt de vereniging regelmatig op zoek naar de grenzen van het publieke bestel. In 1992 mikte de omroep op een satellietzender die via de kabel commercieel zou uitzenden. Er was zelfs al een 'grote buitenlandse uitgever' bereid gevonden het project te steunen. In 1994 onderhandelde de omroep met RTL over een nieuw commercieel station. Ook met SBS werd gesproken. Het liep allemaal op niets uit, de TROS bleef binnen het publieke bestel.

Wat blijft is de neiging tot het oprekken van de grenzen. In 1996, net na de laatste poging tot commercieel gaan, pleitte de voorzitter ervoor dat het verbod op nevenactiviteiten voor publieke omroepen zou worden opgeheven, evenals het verbod om met derden winst te maken. In de aanloop naar de laatste verkiezingen, toen de publieke omroep weer zwaar onder vuur lag en er zelfs even een van de drie netten dreigde te verdwijnen, oriënteerde Van Doodewaerd zich samen met zijn compagnon Huib Boermans in Engeland op het zogeheten Channel 4-model - een private zender, maar door de overheid geïnitieerd en met programmavoorschriften door de overheid vastgesteld.

Maar ook die storm is weer overgewaaid. Als het nodig is, is de TROS ertoe bereid, maar: 'Commercie is niet onze eerste ambitie', zei Van Doodewaerd vorige week nog op Curacao. 'We zijn wél zakelijk. Gezellig zakelijk.'

De publieke omroep moet van de overheid de komende jaren 80 miljoen euro bezuinigen. Een rapport van bureau McKinsey moet aangeven hoe. Wat zou het kunnen betekenen voor de TROS? Mediadirecteur Huib Boermans: 'Met de kaasschaafmethode redden we het niet. We zullen het echt moeten zoeken in het stoppen met activiteiten. Ik denk dan in de eerste plaats aan ons consumentenprogramma Radar Radio, een radioversie op 747AM van ons bekende tv-programma. We zullen ook heel kritisch kijken naar ons aandeel op radio 3FM, omdat we ons moeten afvragen of we in dat jongerensegment wel willen doorgaan. De Dik Voormekaar Show, die we opnieuw hebben geïntroduceerd, zal niet verdwijnen, al zou die beter passen op Radio 2. Maar ons programma Cyber Top 50 zal wellicht moeten sneuvelen.'

W

at is de identiteit van de TROS? Moeilijk te omschrijven. Het is duidelijk dat de TROS het omgekeerde is van de VPRO. Geen andere omroep dient zo duidelijk 'de gewone man' als de TROS. De gewone man is al tijdenlang een rechtse man. Niemand bij de TROS vertolkte dat evidenter dan wijlen Wim Bosboom en voormalig Elsevier-columnist Nic van Rossum in een reeks programma's onder de titel Dat willen we even kwijt.

Voorzitter Karel van Doodewaerd omschrijft de identiteit van zijn omroep graag met verwante interessegebieden van het TROS-lid: 'Van der Valk, Opel en een doorzonwoning'. Het gemiddelde TROS-lid is boven de veertig jaar oud. Er zijn meer Brabanders dan noorderlingen lid van de TROS. 'In het zuiden des lands bestaat sowieso een bloeiender verenigingsleven - vandaar', zegt Van Doodewaerd.

Op televisie is de TROS wat het altijd geweest is: amusement (Te land, ter zee en in de lucht gaat al decennia lang mee), comedy en lichte informatie voeren de boventoon. Op de radio heeft de TROS een heel ander gezicht dan op tv. Daar spelen informatieve programma's (TROS Nieuwsshow, Kamerbreed, Radio Online) een veel grotere rol dan op tv. Volgens Gerrit van der Kooy, presentator en parlementair redacteur van TROS Kamerbreed, is dat 'de erfenis van wijlen TROS-voorman Joop Landré, die vond dat televisie vooral een huisbioscoop moest zijn, terwijl radio van oudsher een informatief medium is.' Vandaar dat deze week in zijn radioprogramma de Curaçaose demissionaire premier IJs te horen is, terwijl op televisie vooral Imca Marina te zien is die op de Antillen Viva Espãna zingt.

Op televisie beschouwt Van der Kooy zijn omroep samen met de VARA als de enige met zoveel duidelijke, herkenbare gezichten die onmiskenbaar het TROS-gevoel vertegenwoordigen. Ivo Niehe, Jaap Jongbloed, Martin Gaus en vele anderen - plaats ze bij de AVRO, en de kijker zal in totale verwarring zijn. De TROS is typisch Nederlands cultuurgoed, vindt de TROS, en dat moet behouden blijven. Vandaar ook dat de omroep zich op zo'n typisch Hilversumse wijze bemoeit met omroeppolitieke kwesties. Toen in 2001 bijvoorbeeld plannen ontstonden om van Nederland 2 een nieuwszender te maken, was de TROS de meest uitgesproken dwarsligger. 'De TROS was in gevaar', heette het binnen de omroepvereniging.

V

an Doodewaerd (56), die zijn achtergrond van Nijenrode en twintig jaar reclamewereld graag benadrukt, voelt zich nauw verbonden met de TROS. Zelf schuwt hij de polonaise niet, wanneer een Grad Damen daartoe oproept. 'Ik hou van recalcitrantie en tegen de stroom in gaan. Toen je in de jaren zeventig eigenlijk VPRO-lid hoorde te zijn, ging ik juist de andere kant op.' Zelf is hij sinds 1972 TROS-lid.

De voorzitter houdt er niet van dat een kleine hoofdstedelijke elite bepaalt hoe het volk cultureel dient te worden opgevoed. Zijn credo is altijd: 'Geef de mensen wat ze willen, en niet wat ze zouden moeten willen.' Programmatisch steunt de TROS op drie pijlers: voor muziek en entertainment trekt de omroep veertig procent van het budget uit. De maatschappelijke functie wordt vertegenwoordigd door programma's als Twee Vandaag, Vermist en Radar. Daarnaast is er de pijler drama en comedy, waarin de TROS series als Spangen en Flikken verzorgt.

Het liefst zou de TROS op Nederland 2 samen met de AVRO en de VARA uitzenden, om een duidelijk herkenbare zender voor de massa te creëren. Helaas: de omroepen verloochenen hun afkomst, vindt men bij de TROS. Het stoort de leiding dat beide omroepen 'hun wortels hebben in de populaire cultuur en het grote publiek, maar steeds meer schuren aan de elite-cultuur'.

Vertrossing was lang een scheldwoord in cultureel correcte kringen. Inmiddels weet Van Doodewaerd wat zijn omroep waard is: het is een van fundamenten onder het publieke bestel. 'Met een kijkersaandeel van 16 procent zijn we de eerste bespeler van Nederland 2.' Hij gaat er prat op dat behoudens KRO-leden de achterbannen van alle andere omroepverenigingen ('Zelfs de VPRO!') meer naar de TROS kijken dan naar de eigen omroep.

Volgend jaar viert de TROS zijn veertigjarig bestaan. De omroep gaat groots uitpakken, kondigt mediadirecteur Huib Boermans aan: 'We gaan een heel jaar lang spelen met de begrippen vier en veertig. Stel dat we onze leden kortingen van veertig procent kunnen aanbieden, dat zou geweldig zijn?'

Ook werkt de omroep aan een nieuw ledenblad, uit te geven door de eigen uitgeverij die de TROS sinds vorig jaar in eigen huis heeft. Voorheen werd de omroepgids TROS Kompas uitgegeven in samenwerking met Audax, maar dat contract werd niet vernieuwd. Naast TROS Kompas geeft de omroep ook de TV-krant uit, een tamelijk onooglijk blad, maar met een oplage van 130 duizend volgens mediadirecteur Huib Boermans 'het snelst groeiende tv-blad'.

Afgelopen week sloeg de grootste familie van Nederland niets minder dan 'een brug tussen ons en de familie Overzee'. Curaçao zal de invasie niet snel vergeten: de omroep ging een samenwerking aan met de lokale radiozender Paradise, die de bevolking TROS-programma's als Sesjun, Muziek voor Miljoenen en de TROS Nieuwsshow voorschotelt. Daarnaast werd een samenwerkingsovereenkomst gesloten met de tv-zender TeleCuracao. De zender zendt vooral in het Papiaments uit, maar zal een tweede, Nederlandstalig kanaal openen dat naast lokaal nieuws een groot aantal TROS-programma's gaat uitzenden.

Nog een paar ledenreizen en het TROS-gevoel heeft de wereld veroverd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden