Van der Steur kan zich geen fout meer permitteren

De onhandigheden van VVD-minister Ard van der Steur van Veiligheid en Justitie baren velen zorgen, ook in zijn eigen partij. Een politieke val hangt in de lucht.

Ard van der Steur, minister met een 'onhandigheidsgeschiedenis'. Beeld Freek van den Bergh

'Een olifant die zijn eigen porseleinkast meeneemt.' Ard van der Steur, fervent verzamelaar van Churchillsigarenbandjes, -munten, -post-zegels en -boeken, weet vast dat zijn idool Winston Churchill dat ooit zei over de onbeholpen Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken John Foster Dulles. Pijnlijk genoeg komt die sneer inmiddels dicht in de buurt van het beeld dat op het Binnenhof is ontstaan van Van der Steur zelf: een onhandige bestuurder die onnodig veel scherven veroorzaakt.

Grote bezorgdheid

De vertrouwde ingrediënten voor een politieke val zijn nu al aanwezig: Striemende koppen in De Telegraaf ('minister van wanhoop'), ridiculisering door Lucky TV en onheilspellende stiltes van zijn eigen partij. Alleen achter de schermen valt bij de liberalen te vernemen dat er 'grote bezorgdheid over Ard' is.

Van der Steur staat er alleen voor als hij donderdag nog één keer de kans krijgt om uit te leggen wat er is misgegaan in de zaak van Ibrahim el Bakraoui, de latere zelfmoordterrorist die in 2015 al door Turkije naar Nederland werd uitgezet - zonder dat iemand het merkte. De VVD'er moet en passant bewijzen dat hij de juiste man is om het ministerie van Veiligheid en Justitie te leiden.

Pijnlijk debat

De afgelopen week belooft weinig goeds. Van der Steur slaagde er tijdens een Kamerdebat niet in om de casus El Bakraoui zorgvuldig te reconstrueren. Waarom is er nooit telefonisch contact geweest met Turkije? Waarom deed Nederland zelf geen navraag? Waarom is er later niet alsnog actie ondernomen? Veel vragen, weinig antwoorden.

De ochtend na het pijnlijke debat moest Van der Steur voor dag en dauw naar alle fractievoorzitters bellen om een vergissing op te biechten. Anders dan hij had beweerd, was het niet de FBI geweest die Nederland tipte over de broers El Bakraoui, maar de politie van New York. Geen halszaak misschien, maar voor de oppositie weer een teken dat Van der Steur 'niet in control' is. Des te pijnlijker, omdat er al 'een onhandigheidsgeschiedenis' is, zoals een VVD'er het omschrijft.

Die spoken uit het verleden blijven Van der Steur achtervolgen: de geënsceneerde krantenfoto van Volkert van der G. waarover hij de Kamer verkeerd inlichtte, het overhaast ontslag van MH17-anatoom George Maat, die daarna weer gerehabiliteerd werd. En dan is er nog de saga rond de Teevendeal. Van der Steur verweet zijn ict'ers dat ze het bonnetje niet hadden gevonden. Prompt lekte uit dat de techneuten van hogerhand waren tegengehouden.

De commissie-Oosting komt voor het zomerreces nog met een pijnlijk rapport, bevestigen coalitiebronnen. Bij de VVD wordt met het ergste rekening gehouden.

Van der Steur geeft fout toe: informatie over Brusselse terrorist kwam niet van FBI

Opnieuw geeft minister Van der Steur toe dat hij een fout heeft gemaakt. De informatie die zijn ministerie uit de Verenigde Staten kreeg over de terroristische broers El Bakraoui kwam niet van de FBI, maar van de politie van New York. Dat schrijft de minister woensdag aan de Tweede Kamer. Dinsdag beweerde hij nog in een Kamerdebat dat de FBI de afzender was.

Crisissfeer

Van der Steur moet eerst de zomer zien te halen. Op veel krediet hoeft hij niet te rekenen. Bij terreurbestrijding wil de oppositie geen slippertjes door de vingers zien. Op de achtergrond speelt de knagende angst voor een aanslag in Nederland. Niemand wil later het verwijt krijgen te coulant te zijn geweest voor een tekortschietende minister van Veiligheid.

Bij de VVD is er begrip voor de kritiek, maar de blik is ook gericht op de porseleinkast die Van der Steur meesleurt: het ministerie van Veiligheid en Justitie. Hoe is het mogelijk dat ambtenaren hem met verkeerde informatie over de FBI het debat insturen? 'Niemand kan zich tegen zoiets wapenen', mort een partijgenoot.

De klachten over het ministerie van Veiligheid en justitie zijn niet nieuw. Al onder Ivo Opstelten mopperden de liberalen over het disfunctioneren van de ambtelijke top. Inmiddels zijn er tal van personele wisselingen geweest; de crisissfeer is gebleven.

Minister Ard van der Steur na afloop van het debat over de aanslagen in Brussel. Beeld Martijn Beekman / ANP

Permanent overbelast

De problemen zitten diep, erkent nagenoeg iedereen op het Binnenhof. Doordat het ministerie van Justitie in 2010 ook de verantwoordelijkheid kreeg over de politie is een apparaat met zo'n honderdduizend ambtenaren ontstaan. Het fusiedepartement is vervolgens opgezadeld met ambitieuze hervormingen, zoals de invoering van de nationale politie, en het moest tegelijkertijd ingrijpende bezuinigingen doorvoeren. Beide processen kregen brede politieke steun, ook van de oppositiepartijen die Van der Steur nu bittere verwijten maken.

In combinatie met onvoorziene gebeurtenissen - de aanslag op de MH17, de vluchtelingencrisis en de toenemende terreurdreiging - is het departement volgens een Haagse bron 'permanent overbelast'. Een recept voor fouten. De herstelwerkzaamheden slurpen vervolgens ook weer energie. Dit weekend zal het licht op het ministerie blijven branden om Van der Steur voor te bereiden op het debat. De minister zelf heeft een trip naar Washington afgezegd.

Dat het ministerie Veiligheid en Justitie na de volgende verkiezingen waarschijnlijk weer wordt opgeknipt, biedt Van der Steur geen soelaas. Hij kan zich donderdag geen fout meer permitteren. Enige hoop mag de VVD'er desondanks koesteren. Ook zijn criticasters weten dat een vertrek niet alle problemen oplost.

De minister kan weg, de porseleinkast blijft.

In opspraak geraakte Van der Steur zegt bezoek aan VS af

Minister Van der Steur van Justitie heeft een werkbezoek aan Washington dit weekeinde plotseling afgezegd. Hij wil prioriteit geven aan de beantwoording van vragen uit de Kamer die te maken hebben met de aanslagen in Brussel. Verder wil hij zich voorbereiden op het debat over het drama en wat daar allemaal mee samenhangt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden